Αυτή είναι ιδιαίτερα κακή στιγμή να μην υπάρχει λύση, λέει ο Ειδικός Σύμβουλος του ΓΓ
Ο Έσπεν Μπαρθ Άιντα, δηλώνει σε συνέντευξή του πως οι ιδέες του αφορούν κυρίως το πώς να μην κλιμακωθεί περαιτέρω η ένταση, πώς να αποκλιμακωθεί και πώς να εστιάσουμε εκεί όπου υπάρχει ήδη συμφωνία

«Φυσικά και με ενοχλεί πάρα πολύ το γεγονός ότι οι δύο πλευρές δεν συνομιλούν και το γεγονός ότι δεν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες, για να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», δήλωσε σε συνέντευξή του στο «Σίγμα» ο Ειδικός Σύμβουλος του ΓΓ Έσπεν Μπαρθ Άιντα. Όπως εξήγησε, το θέμα των υδρογονανθράκων από τη μια πλευρά δυσκολεύει τις διαπραγματεύσεις αλλά από την άλλη καθιστά πιο αναγκαία την επανέναρξή τους υπογραμμίζοντας ότι η Κύπρος είναι μέρος της ευρύτερης γεωπολιτικής εικόνας. «Και οι Ε/κ και Τ/κ θα πρέπει να αναλάβουν πρωτοβουλίες για να καθορίσουν τον δικό τους χώρο παρά να αφήσουν άλλους να τον καθορίσουν, σε αυτή την ταραγμένη περιοχή. Έτσι λοιπόν, κατά την άποψή μου θα πρέπει να προχωρήσουμε στη λύση, γιατί αν το Κυπριακό ήταν λυμένο, τότε η Ενωμένη Διζωνική Δικοινοτική Ομόσπονδη Κύπρος, θα μπορούσε από κοινού να συζητεί το θέμα των υδρογονανθράκων σε πλήρη συνεργασία με όλα τα γειτονικά κράτη», πρόσθεσε.

Δεν παίρνουμε θέση
Τα Ηνωμένα Έθνη δεν απάντησαν όπως θα ανέμενε κανείς σε αυτές τις νέες παραβιάσεις των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου, που αποτελούν στην ουσία μια δεύτερη εισβολή. Γιατί προσπαθείτε να κρατήσετε ίσες αποστάσεις, από τη στιγμή που μόνο ένας, σε αυτή την περίπτωση η Τουρκία, προβαίνει σε παράνομες ενέργειες;
Πρέπει να κατανοήσετε ότι υπάρχουν περισσότερες από μια απόψεις εδώ. Υπάρχει η θέση των Τ/κ που τονίζουν ότι θέλουν να αποτελέσουν μέρος των διαδικασιών εξόρυξης των υδρογονανθράκων και ζητούν η Δημοκρατία να τους περιλάβει σε αυτά τα θέματα. Υπάρχει και η άλλη άποψη ότι η Δημοκρατία έχει το κυριαρχικό δικαίωμα να προβαίνει αποκλειστικά σε έρευνες, χωρίς να παραβιάζονται αυτά τα δικαιώματα. Νομίζω η Διεθνής Κοινότητα, περιλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών, έχει μόνο ένα σκοπό. Να πείσει τις δύο πλευρές να επιστρέψουν στις διαπραγματεύσεις, γιατί είμαστε πεπεισμένοι ότι η μόνη λύση σε αυτό το θέμα είναι μια διευθέτηση στο Κυπριακό. Και εδώ θέλω να τονίσω ότι παραδοσιακά η Γραμματεία των ΗΕ δεν παίρνει θέση σε θέματα της θάλασσας. Το αρμόδιο σώμα είναι Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης. Αλλά το έλεγξα και προσωπικά, και δεν υπάρχει πουθενά καμιά περίπτωση κατά την οποία ο Γενικός Γραμματέας, η Γραμματεία των ΗΕ, ή ο Ειδικός Σύμβουλος του ΓΓ να παίρνουν θέση σε ένα τέτοιο θέμα.

Άλλα ο ένας, άλλα ο άλλος
Συμφωνείτε με την άποψη ότι το θέμα του φυσικού αερίου θα πρέπει να αποτελεί μέρος των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων;
Για μένα δεν είναι τόσο σημαντικό αν το θέμα του φυσικού αερίου είναι μέρος των διαπραγματεύσεων ή όχι. Αυτό είναι θέμα των δύο πλευρών. Αλλά γνωρίζω ότι η μια πλευρά θέλει να είναι μέρος και η άλλη όχι.

Το συζητήσατε αυτό με τις δύο πλευρές; Ποια είναι η άποψή τους;
Έχω συζητήσει το θέμα των υδρογονανθράκων, αλλά δουλειά μου είναι… Βασικά αυτό που προσπαθούμε να επιτύχουμε δεν είναι τη δική μου ειρήνη ή την ειρήνη των ΗΕ, αλλά την ειρήνη για την Κύπρο. Έρχομαι από μια ειρηνική χώρα, τη Νορβηγία, και έζησα σε μια άλλη ειρηνική χώρα, την Ελβετία. Εγώ θέλω να βοηθήσω. Το πρόβλημα είναι στο νησί. Ο ρόλος μας πρέπει να είναι υποστηρικτικός στις προσπάθειες των δύο πλευρών. Αλλά εκείνο που πιστεύω ακράδαντα είναι ότι όλοι στην Κύπρο πρέπει να εμπλακούν στη συζήτηση για το μέλλον των υδρογονανθράκων.

Και τα καλά νέα είναι ότι οι δύο πλευρές, οι νυν ηγέτες και οι προηγούμενοι ηγέτες, έχουν συμφωνήσει ότι τα έσοδα από τους υδρογονάνθρακες θα είναι για όλη τη χώρα, θα αποτελούν ομόσπονδα έσοδα. Και αυτό περιλαμβάνεται ήδη σε προϋπάρχοντα έγγραφα που έχουν συμφωνήσει ο Χριστόφιας και ο Ταλάτ, και επαναβεβαιώθηκε από τους Αναστασιάδη και Έρογλου. Επομένως, πιστεύω ότι οι δύο πλευρές θα πρέπει να συμφωνήσουν για το μέλλον και όχι για το παρόν και αν προσπαθήσουμε να τους πείσουμε να σκεφτούν για τα μελλοντικά θέματα, νομίζω θα το κάνουν. Και δεν έχει σημασία για μένα αν θα είναι σε αυτό το τραπέζι των ΗΕ ή σε άλλο τραπέζι, αλλά νομίζω πρέπει να επικεντρωθούν περισσότερο στο μέλλον παρά στο παρόν.

Πρώτα το στρατηγικό πρόβλημα
Έχετε καθόλου νέα για το θέμα της Αμμοχώστου μετά την επίσκεψή σας στην Άγκυρα;
Θα ήταν θετικό να έβλεπα πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης αλλά ο κύριος στόχος μου είναι να λύσω το εν εξελίξει πρόβλημα. Το στρατηγικό πρόβλημα. Όταν λύσουμε το στρατηγικό πρόβλημα, όλα τα υπόλοιπα θα διευθετηθούν. Οπότε εγώ προσωπικά εστιάζω στη στρατηγική ανάγκη να επιστρέψουμε στο τραπέζι των συνομιλιών για να λυθεί το πρόβλημα και όχι μόνο κάποια «μέρη» του προβλήματος. Επιπλέον κάτι που είναι σημαντικό να γνωρίζετε στην Κύπρο, είναι πως οι συναντήσεις μου στην Άγκυρα και στην Αθήνα ήταν εξαιρετικές. Και οι δύο χώρες ασχολούνται θερμά και στηρίζουν την εξεύρεση διευθέτησης. Υποστηρίζουν σθεναρά πως μια άμεση διευθέτηση θα είναι πολύ καλύτερη από μία διευθέτηση σε κατοπινό στάδιο και ότι η σημερινή κατάσταση απαιτεί μια κοινή δράση των δύο πλευρών προς την κατεύθυνση της λύσης. Αυτό ισχύει τόσο για την Τουρκία αλλά και για την Ελλάδα.

Να σκεφτούμε από τώρα τη μετάβαση σε οικονομία υδρογονανθράκων
Πώς σκοπεύετε να αποκλιμακώσετε την ένταση, από τη στιγμή που η Τουρκία δεν θα σταματήσει τις παράνομες ενέργειές της; Ποια θα είναι τα επόμενα βήματα; Μεταφέρετε κάποια φόρμουλα στις δύο πλευρές;
Είμαι ενεργά δεσμευμένος με τις δύο πλευρές και τις γειτονικές χώρες, οι οποίες έχουν σχέση. Προχθές ήμουν στην Αθήνα, είχα μια εξαιρετική συνάντηση με τον Πρωθυπουργό Σαμαρά και με τον Υπουργό Εξωτερικών Βενιζέλο. Την περασμένη εβδομάδα συναντήθηκα με τον Πρωθυπουργό Νταβούτογλου και τον Υπουργό Εξωτερικών Τσαβούσογλου στην Άγκυρα. Και θα μοιραστώ μερικές από τις πρωταρχικές ιδέες με τους δύο ηγέτες εδώ. Για προφανείς λόγους θέλω να μοιραστώ πρώτα τις ιδέες με τους δύο ηγέτες. Θα αφορούν κυρίως πώς να μην κλιμακωθεί περαιτέρω η ένταση, δεύτερο πώς να αποκλιμακωθεί η υπάρχουσα ένταση και τρίτον πώς να επιστρέψουμε σε ένα κλίμα, το οποίο θα μας επιτρέπει να εστιάσουμε εκεί όπου υπάρχει ήδη συμφωνία και να παραμερίσουμε τις ρίζες της υπάρχουσας κρίσης.

Ένα πολύ σημαντικό μήνυμα από εμένα είναι ότι η μια πλευρά ρίχνει το φταίξιμο στην άλλη και αυτό δεν βοηθάει κανένα, γιατί εδώ υπάρχει ένα κοινό πρόβλημα και θα επιλυθεί μόνο με κοινή δράση. Όσο η διαίρεση διατηρείται, το πρόβλημα μεγαλώνει σε μια περιοχή του κόσμου, όπου οι γεωπολιτικές εξελίξεις είναι μάλλον αρνητικές. Η Μέση Ανατολή φλέγεται και υπάρχει μεγάλος κίνδυνος ακόμη περισσότερες χώρες να εμπλακούν σε αυτή την κατάσταση. Επομένως, είναι ιδιαίτερα κακή στιγμή να μην υπάρχει λύση. Και ό,τι τώρα φαίνεται σταθερό, δεν σημαίνει ότι θα παραμένει σταθερό και τα επόμενα χρόνια. Το Κυπριακό είναι ένα κοινό πρόβλημα, δεν είναι μόνο πρόβλημα των Ελληνοκυπρίων ή των Τουρκοκυπρίων, αλλά είναι πρόβλημα όλων. Και οι δύο πλευρές θα εξέλθουν του προβλήματος μόνο μέσα από τη συνεργασία.

Τι περιλαμβάνει αυτή η φόρμουλα που μεταφέρετε στους ηγέτες των δύο κοινοτήτων;
Βασικά, θέλω να εξευρεθεί μια φόρμουλα, όπου οι δύο πλευρές -και δεν μιλώ μόνο για τους δύο ηγέτες-, όπου οι δύο κοινότητες, θα αρχίσουν να αντιλαμβάνονται τα οφέλη από την κοινή τους μετάβαση σε μία οικονομία των υδρογονανθράκων. Γιατί αυτό δεν αφορά μόνο τον διαμοιρασμό των κερδών αλλά πώς θα στηθεί η εν λόγω βιομηχανία, πώς θα καθοριστεί το θέμα της φορολογίας, αλλά και πόσο γρήγορα θέλετε να γίνει η μετάβαση σε αυτό το πεδίο. Αυτά είναι σημαντικά θέματα, τα οποία η μελλοντική ενωμένη Κύπρος πρέπει να επιλύσει σε κάποιο στάδιο. Και νομίζω ότι θα ήταν σοφό να αρχίσουμε να τα σκεφτόμαστε από τώρα. Υπάρχουν και άλλα θέματα, όπως για παράδειγμα η παρουσία του Μπαρμπαρός. Όλα αυτά αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου πακέτου, το οποίο μελετάμε.

Δεν είμαι δικαστής
Δεν νομίζετε, όμως, ότι πρέπει πρώτα η Τουρκία να τερματίσει τις παραβιάσεις της Κυπριακής ΑΟΖ για να επαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις;
Όλα τα μέρη χρειάζεται να κάνουν κάτι και επομένως και η Τουρκία πρέπει να κάνει κάτι, προκειμένου να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες. Το μήνυμά μου είναι ότι η Άγκυρα έχει ρόλο να διαδραματίσει σ’ αυτό. Υπάρχει αφενός αντίδραση από την ε/κ πλευρά, την οποία συμμερίζομαι πλήρως, ότι δηλαδή παραβιάζεται η ΑΟΖ της, και είναι όντως σοβαρό, και αφετέρου υπάρχει και η άποψη στον βορρά, την οποία υποστηρίζει και η Τουρκία, ότι η Κυπριακή Δημοκρατία χρησιμοποιεί τις δυνατότητές της ως κράτος, για να κερδίσει πλεονεκτήματα στον τομέα των υδρογονανθράκων, χωρίς να περιμένει τη λύση. Ως εκ τούτου, αυτές είναι οι δύο απόψεις στις δύο πλευρές. Δουλειά μου δεν είναι να γίνω δικαστής και ν’ αποφασίσω ποιος έχει δίκαιο και ποιος όχι. Δεν είναι για αυτό τον λόγο που ήρθα στην Κύπρο, ούτε για αυτό με έστειλε ο ΓΓ. Ο ίδιος και το Συμβούλιο Ασφαλείας θέλουν να δημιουργήσω τις συνθήκες για να μπορούν να διεξάγονται οι διαπραγματεύσεις και να προχωρήσουν, ώστε να επιτύχουμε τελικά τη λύση.

Παραμένω ρεαλιστικά αισιόδοξος. Και τι εννοώ με αυτό; Ότι έχω την εμπειρία να αντιλαμβάνομαι ότι πρόκειται για ένα δύσκολο πρόβλημα, αλλά παράλληλα γνωρίζω ότι όταν κοιτάξεις σε βάθος τα θέματα που βρίσκονται στο τραπέζι, δεν υπάρχει καμιά διαφορά που να μην μπορεί να γεφυρωθεί, εάν υπάρχουν, φυσικά, ίχνη θέλησης και εμπιστοσύνης. Αυτή τη στιγμή διερωτώμαι για την ύπαρξη θέλησης και εμπιστοσύνης, αλλά πιστεύω πως αν επανέλθουμε στο σημείο όπου οι δύο πλευρές θα εμπιστευθούν η μία την άλλη, ώστε να συνομιλήσουν, μπορούμε να λύσουμε αυτό το πρόβλημα, προς όφελος όλων. Το λέω από την πρώτη μέρα που ήρθα εδώ και συνεχίζω να το πιστεύω, όσο περισσότερο το σκέφτομαι. Υπάρχουν πολύ περισσότερα για να κερδίσουν και οι δύο πλευρές σε σχέση με το μικρό κόστος που έχουν οι υποχωρήσεις που πρέπει να γίνουν.

Για να φτάσουμε σε λύση πρέπει να αναγνωριστούν σε κάποιο βαθμό οι θέσεις της άλλης πλευράς. Θα πρέπει να υπάρξουν κάποιες εδαφικές αναπροσαρμογές, να γίνει κάτι αναφορικά με τις περιουσίες, να γίνουν διευθετήσεις στη διακυβέρνηση και τον διαμοιρασμό εξουσιών. Θα πρέπει ακόμα να γίνει διακανονισμός σε ό,τι αφορά στο θέμα της ασφάλειας, στο οποίο εμπλέκονται και άλλες χώρες, όμως τα κοινά οφέλη είναι πολύ μεγαλύτερα. Το θέμα των υδρογονανθράκων δείχνει ακόμα πιο έντονα ότι το όφελος θα είναι μεγαλύτερο, αφού χρειάζονται οικονομίες κλίμακας, για την προσέλκυση επενδυτών στον τομέα αυτό.

Εάν η Τουρκία προχωρήσει άλλο ένα βήμα και εγκαταστήσει πλατφόρμα γεώτρησης εντός της κυπριακής ΑΟΖ, όπως απειλεί, πώς θα αντιδράσετε;
Αυτή είναι μια υποθετική ερώτηση αλλά εγώ συμβουλεύω τους πάντες για αποκλιμάκωση και όχι για κλιμάκωση της κατάστασης - και φυσικά αυτό αφορά και την Τουρκία.

Χρειάζεται και θέληση
Πιστεύετε ότι μετά τις συναντήσεις σας με τον Πρόεδρο Αναστασιάδη και τον Ντερβίς Έρογλου θα έχουμε επανέναρξη των συνομιλιών;
Είμαι στην πολιτική πολλά χρόνια και κάτι το οποίο έμαθα είναι να μην δίνω ξεκάθαρες υποσχέσεις για το τι θα ακολουθήσει στο άμεσο μέλλον. Εύχομαι να οδηγηθούμε στις συνομιλίες σύντομα αλλά θέλω να είμαι προσεκτικός. Δεν μπορώ να πω εάν θα οδηγηθούμε αύριο ή μεθαύριο. Εργάζομαι εντατικά με τον Έρογλου και τον Αναστασιάδη, την Τουρκία, την Ελλάδα, τη Μεγάλη Βρετανία, με τα Ηνωμένα Έθνη, την ΕΕ και όλους όσοι εμπλέκονται και προσπαθώ να δημιουργήσω τις κατάλληλες προϋποθέσεις. Αλλά ταυτόχρονα χρειάζεται και θέληση. Οι δύο ηγέτες πρέπει να δείξουν θέληση σήμερα, και εάν ναι, τότε θα προχωρήσουμε.

Αυτό θα συμβεί πριν από το τέλος του έτους, μετά τις εκλογές στις κατεχόμενες περιοχές;
Θα συμβούλευα να μην περιμένουμε τις εκλογές επειδή το πρόβλημα δεν αλλάζει. Ακόμα και εάν αλλάξει η ηγεσία, κάτι το οποίο δεν ξέρουμε ότι θα συμβεί, η δομή των επιχειρημάτων για να προχωρήσουμε στη λύση υπάρχει, ανεξάρτητα με το ποιος είναι ο ηγέτης. Μίλησα με τον Έρογλου τηλεφωνικά και μου επαναβεβαίωσε ότι δεσμεύεται και μέχρι τις εκλογές αλλά και μετά τις εκλογές ανεξάρτητα με το αποτέλεσμα. Το ίδιο μήνυμα δέσμευσης μετέφερα και στην Τουρκία, από τον Αναστασιάδη. Οι ηγέτες έχουν δεσμευτεί. Μπορεί να μην βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο τραπέζι των συνομιλιών αλλά νιώθω ότι παραμένουν προσηλωμένοι στην εξεύρεση λύσης του Κυπριακού, γιατί το αντίθετο θα είχε αρνητικά αποτελέσματα και για τις δύο πλευρές.

Η ελληνοκυπριακή πλευρά επιμένει όμως στη μετακίνηση του Μπαρμπαρός από την ΑΟΖ, ώστε να επιστρέψει στο τραπέζι των συνομιλιών.
Αυτό είναι αλήθεια. Η τουρκοκυπριακή πλευρά όμως δεν έφυγε από το τραπέζι. Παρέμεινε στις συνομιλίες και αυτό που θέλει να δει είναι πώς θα έχει μερίδιο με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στην κατανομή των υδρογονανθράκων. Η κάθε πλευρά έχει το δικό της ζήτημα. Φυσικά εγώ πρέπει να ακούσω και τις δύο πλευρές. Το «πρόβλημά» μου ή το πλεονέκτημά μου, όντας μέρος της αμερόληπτης πλατφόρμας του ΟΗΕ, είναι ότι δεν ακούω απλώς τις δύο πλευρές, αλλά αντιλαμβάνομαι πως και οι δύο πλευρές έχουν τα δικά τους επιχειρήματα.

Αυτό που θέλω να πω στο «Σίγμα», είναι πως προερχόμενος από μία μικρή χώρα, με μεγάλα θαλάσσια σύνορα -και αυτό είναι ένα πολύ ευαίσθητο θέμα- καταλαβαίνω τις ανησυχίες που έχουν πολλοί Ελληνοκύπριοι. Αλλά είναι επίσης σημαντικό να καταλάβουν πως οι υδρογονάνθρακες δεν είναι όπως τη γεωργία, την αλιεία, τον τουρισμό ή τον τραπεζικό τομέα, επειδή υπάρχει μόνο μια συγκεκριμένη ποσότητα και όταν την εξορύξεις τέλειωσε. Μετά πρέπει να περιμένεις 200 εκατομμύρια χρόνια λόγω των γεωλογικών συνθηκών. Όταν έχεις μια μοιρασμένη οικονομία δεν είναι το ίδιο πράγμα με τον τουρισμό, δεν έχει την ίδια σημασία γιατί μπορεί να ξαναδημιουργηθεί. Οι υδρογονάνθρακες ίσως να είναι μόνο για μία γενιά. Οπότε είτε τους μοιράζεσαι είτε τους μετατρέπεις σε πεδίο μόνιμης σύγκρουσης.

Οι πολίτες να αναλάβουν ευθύνη για το μέλλον τους
Θα ήθελα να ρωτήσω κάτι άλλο. Ποια είναι η άποψή σας για τη συνάντηση στο Κάιρο μεταξύ του Προέδρου Αναστασιάδη, του Πρωθυπουργού Σαμαρά και του Προέδρου Σίσι.
Προηγουμένως, όταν ήμουν Υπουργός Εξωτερικών είχα άποψη για όλα όσα συνέβαιναν στον κόσμο αλλά τώρα η δουλειά μου είναι το κυπριακό πρόβλημα. Οπότε θα αφήσω τις απόψεις μου για τα διεθνή θέματα σε αυτό το πλαίσιο.

Ποιο είναι το τελικό σας μήνυμα στις δύο κοινότητες; Όχι στους ηγέτες αλλά στις δύο κοινότητες.
Ευχαριστώ γι' αυτό, γιατί πιστεύω πως εάν θέλουμε να καταφέρουμε κάτι χρειαζόμαστε εντονότερη συμμετοχή από τους ανθρώπους που βρίσκονται εκτός πολιτικής. Φυσικά χρειάζονται και οι πολιτικοί, γι' αυτό τους εκλέγετε, αλλά υπάρχουν και πολλοί άλλοι που επηρεάζονται. Ως μέλος του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, έχω προσεγγίσει και οικονομικούς ηγέτες από τις δύο πλευρές, οι οποίοι ανέφεραν ότι χάνονται πάρα πολλά λεφτά λόγω της καθυστέρησης της λύσης του Κυπριακού. Υπάρχουν πολλές πιθανότητες να γίνετε πλουσιότεροι σε αυτό το νησί εάν δουλέψετε. Εάν τα πράγματα χειροτερέψουν, ενδεχομένως να χάσετε επενδυτές που πιθανότατα να επένδυαν στο νησί. Οι πολίτες πρέπει ν’ αναλάβουν την ευθύνη για το μέλλον τους και να μην το αφήνουν μόνο στους πολιτικούς. Και αυτό το λέει κάποιος που ήταν πολιτικός για πολλά χρόνια.