Η αλλαγή του εκλογικού μέτρου στον βωμό πρόσκαιρων κομματικών σκοπιμοτήτων

Τι έλεγαν τα κοινοβουλευτικά κόμματα το 1995, κατά την ψήφιση του περί εκλογής των Μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων Νόμου

Η ΠΕΡΙΣΤΟΛΗ της αντιπροσωπευτικότητας, επιχειρείται και συνυφαίνεται με την απίσχνανση των διαδικασιών ελέγχου σε όλα σχεδόν τα επίπεδα εξουσίας

1995-2014: Χρειάστηκαν είκοσι περίπου χρόνια ευμετάτρεπτου μικροπολιτικού καιροσκοπισμού, για να φτάσουμε σήμερα στα πρόθυρα της αποκαθήλωσης τής, πάλαι ποτέ, καθοσιωμένης απλής αναλογικής, ως της κορωνίδας του δημοκρατικού μας πολιτεύματος.

Για 20 είκοσι χρόνια, το «αναλογικό» ήταν το άριστο των εκλογικών συστημάτων, η ρύθμιση που θεμελίωνε τη δημοκρατικότερη, κατά το δυνατόν, αντιπροσώπευση της λαϊκής βούλησης, που διασφάλιζε τη δημοκρατική αρχή της ισοτιμίας της ψήφου, και εμπέδωνε την πολιτική πολυφωνία, καταργώντας το ισχύον εκλογικό σύστημα (ενισχυμένη αναλογική), «ένα από τα πιο αναχρονιστικά εκλογικά συστήματα της Ευρώπης», που «δεν ανταποκρίνεται στη θέληση του λαού», «λειτουργεί υπέρ των μεγάλων κομμάτων σε βάρος των μικροτέρων» και «αποτελεί τροχοπέδη στην πολιτική ανανέωση του τόπου» (θέση των εκπροσώπων του ΑΔΗΣΟΚ, όπως εκφράστηκε στη συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών για τον τροποποιητικό εκλογικό Νόμο του 1994).

Παλινδρόμηση σε ρυθμίσεις αντιδημοκρατικές

Ευλόγως εγείρεται ο προβληματισμός ποιες «αναγκαιότητες» και «προτεραιότητες» αναφύονται σήμερα, ώστε το πολιτικό μας σύστημα να παλινδρομήσει σε ρυθμίσεις εξόχως αντιδημοκρατικές, που περιστέλλουν την αρχή τής ήδη περιορισμένης και περιοριστικής αντιπροσωπευτικότητας και παγιώνουν, εσαεί, την αναπαραγωγή και ηγεμονία των κατεστημένων πολιτικών σχηματισμών.

Αλλά και γιατί να εκμηδενιστούν τα παγκοίνως αναγνωρισμένα ως επωφελή αποτελέσματα μιας «ιστορικής στιγμής» του πολιτικού και κοινοβουλευτικού μας βίου, που αναίρεσε διευθετήσεις πολιτικού αναχρονισμού, εμβάλλοντας την πολύπαθη Δημοκρατία μας στην τροχιά του εκδημοκρατισμού θεμελιωδών λειτουργιών της.

Οι απαντήσεις που δίνουν μέχρι στιγμής ο αναλαβών την πρωτοβουλία για την εκλογική μεταρρύθμιση Δημοκρατικός Συναγερμός αλλά και το συνεπικουρών ΑΚΕΛ δεν πείθουν, προβάλλουν, μάλλον, ως ανεμόλια έπη και προσχηματικές αιτιάσεις, αφού η επίκληση της πολιτικής σταθερότητας κείται πλήρως εκτός της ουσίας του ζητήματος, αλλά και αναιρείται από την ίδια την πολιτειακή συγκρότηση της Δημοκρατίας μας.

Μεταδημοκρατική εκτροπή

Δεν μπορεί, βεβαίως, να διαλάθει, ότι η περαιτέρω περιστολή της αντιπροσωπευτικότητας, επιχειρείται και συνυφαίνεται με την απίσχνανση των διαδικασιών και μηχανισμών ελέγχου σε όλα σχεδόν τα επίπεδα εξουσίας, στο πλαίσιο μιας μετα-δημοκρατικής εκτροπής του πολιτικού μας βίου, όπου διεργασίες μη νομιμοποίησης, «νομιμοποιούνται» και μονιμοποιούνται με την επίκληση «καταστάσεων εξαίρεσης». Δεν χρειάζεται να κοιτάξει κανείς μακριά από τα συμβαίνοντα στην οικονομία, υπό την «δαμόκλειον» της εφαρμογής του μνημονίου, στον τομέα των εργασιακών σχέσεων αλλά και στο πεδίο, εν γένει, της άσκησης δικαιοπρακτικών συμπεριφορών.

Στο πλαίσιο αυτό, μία ενδεχόμενη αναίρεση της θεμελιώδους λογικής της αναλογικότητας, θα επιβαρύνει, σε βαθμό επικινδυνότητας, ένα δύσθυμα διαμορφούμενο καθεστώς φαλκίδευσης της δημοκρατίας, περιθωριοποίησης και αποπολιτικοποίησης των πολιτών και αποδυνάμωσης των μηχανισμών ελέγχου της εξουσίας.

Θα οδηγήσει, με άλλα λόγια, στο πλήρες ξεγύμνωμα ενός λαού, που κατάντησε, ήδη, αξιοθρήνητος δανειολήπτης της υπάρξεώς του.

Ο νόμος για την απλή αναλογική

Μια μικρή συγκριτική αναδίφηση στα όσα λέχθηκαν (και ψηφίστηκαν) τότε και σε όσα λέγονται σήμερα επιβεβαιώνει την κραυγαλέα ανακολουθία όσων μετέρχονται την αύξηση του ορίου εισδοχής στη Βουλή.

Την Πρόταση Νόμου, με σκοπό την τροποποίηση του περί εκλογής των Μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων Νόμου και την υιοθέτηση της απλής αναλογικής, κατέθεσε ο βουλευτής των Φιλελευθέρων Νίκος Ρολάνδης, το φθινόπωρο του 1994.

Σ’ ένα κείμενο που αποτελεί μνημείο δημοκρατικότητας για τα κοινοβουλευτικά μας θέσμια και αποτέλεσε τη βάση της νέας εκλογικής νομοθεσίας, ο Νίκος Ρολάνδης πρότεινε τα εξής: Α) Εφαρμόζεται εκλογικό σύστημα που αρμόζει στον δημοκρατικό λαό της Κύπρου. Β) Διασφαλίζεται η θέληση του λαού στις εκλογικές αναμετρήσεις με την εφαρμογή της αρχής της ισοδυναμίας της ψήφου. Γ) Δεν επηρεάζεται η διακυβέρνηση του τόπου, λόγω του προεδρικού συστήματος και ούτε προκαλείται πολιτική αστάθεια, γιατί η επιβίωση της Εκτελεστικής Εξουσίας δεν εξαρτάται από οποιουσδήποτε συσχετισμούς δυνάμεων στη Βουλή. Δ)
Εξασφαλίζεται η πολιτική πολυφωνία, και Ε) Εξαλείφεται η θεωρία της χαμένης ψήφου.

Εναντίον της απλής αναλογικής το ΔΗΚΟ

Η πρόταση νόμου, με τις διαφωνίες των μελών της Επιτροπής-βουλευτών του ΔΗΚΟ για τους σκοπούς και τις επιδιώξεις της, και υπό το φως αλλαγών που πρότειναν ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ όσον αφορά τη συμμετοχή των συνασπισμών κομμάτων στη δεύτερη κατανομή, παραπέμφθηκε, κατά πλειοψηφίαν, από την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εσωτερικών, στη Βουλή για ψήφιση.

Οι διαφωνίες του ΔΗΚΟ εδράστηκαν, κυρίως, στην επισήμανση ότι η υπό συζήτηση πρόταση νόμου, «στην ουσία διαφοροποιεί ένα σύστημα που ώς τώρα εργάστηκε πολύ ικανοποιητικά και χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα». Το Δημοκρατικό Κόμμα υποστήριξε, επίσης, τη θέση ότι «η απλή αναλογική δημιουργεί συνθήκες κατακερματισμού των κομμάτων, ανάπτυξης τάσεων συναλλαγής και πολιτικής αστάθειας, και τούτο ανεξάρτητα από το ισχύον σύστημα διακυβέρνησης που η αποτελεσματική λειτουργία του απαιτεί και επίσης προϋποθέτει συμπαγείς πλειοψηφίες».

Η ψήφιση της απλής αναλογικής

Η Ολομέλεια της Βουλής ενέκρινε, στη συνεδρία της 29ης Ιουνίου 1995, τη νέα εκλογική νομοθεσία.

Στην εισήγησή του, ο εισηγητής της πρότασης Νόμου, Νίκος Ρολάνδης, εξέφρασε ικανοποίηση για την έγκρισή της, έστω και με κάποιες διαφοροποιήσεις, επισημαίνοντας τη σημασία της εκλογικής νομοθεσίας για τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.

«Θέλω να πω, κύριε Πρόεδρε, ότι ο εκλογικός νόμος σε όλες τις χώρες αποτελεί δείγμα δημοκρατικής και δίκαιης σκέψης. Αυτό το δείγμα της σωστής και δημοκρατικής σκέψης, που εκφράζεται μέσω του εκλογικού συστήματος και που είναι δικαίωμα, στην πραγματικότητα, αν δεν διατυπωθεί και αν δεν εκφραστεί σωστά, από ιερό δικαίωμα μεταβάλλεται σε ανίερο δικαίωμα, διότι μπορεί να αλλάξει άρδην τα δημοκρατικά δεδομένα» ανέφερε ο κ. Ρολάνδης, προσθέτοντας πως στην Κύπρο «το σύστημα που υπήρχε μέχρι τότε δεν ήταν το σωστό».

Καινούργια σελίδα στην πολιτική ζωή

Στη δική του εισήγηση, ο Εκπρόσωπος της ΕΔΕΚ, Γιαννάκης Ομήρου, χαρακτήρισε την υιοθέτηση της απλής αναλογικής ως μια δημοκρατική εξέλιξη, που «ανοίγει μια καινούργια σελίδα στην πολιτική ζωή του τόπου».
Υπενθύμισε, παράλληλα, πως από το 1971, ο Πρόεδρος του κόμματος, κατέθεσε πρόταση νόμου για εισαγωγή της απλής αναλογικής, η οποία, όμως, δεν έτυχε ευρείας υποστήριξης.

Υπήρξε για πολλά χρόνια μια επιμονή στο πλειοψηφικό σύστημα, την οποία ακολούθησε μια σχετική πρόοδος με την εισαγωγή του συστήματος της ενισχυμένης αναλογικής, επισήμανε περαιτέρω, στην πραγματικότητα, ωστόσο, τόνισε, δεν υπήρχαν ποτέ σοβαρά πολιτικά ή συνταγματικά πολιτειακά επιχειρήματα για τη διατήρηση του συστήματος της ενισχυμένης αναλογικής.

Χαιρέτιζαν, τότε, ΑΚΕΛ - ΔΗΣΥ

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικές, σε σχέση με το πνεύμα… μετάλλαξης που τα διακρίνει τώρα, ήταν οι τοποθετήσεις στην Ολομέλεια των δύο μεγάλων κομμάτων, ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, που απεργάζονται, σήμερα, την αλλαγή του εκλογικού μέτρου, στο πλαίσιο της προτεινόμενης εκλογικής μεταρρύθμισης.

Στην εισήγησή του ο ΓΓ του ΑΚΕΛ, Δημήτρης Χριστόφιας, χαιρέτισε το γεγονός ότι «επιτέλους, μετά από αρκετά χρόνια συζητήσεων, παλινδρομήσεων και πήγαιν’ έλα, τελικά ψηφίζεται σήμερα η απλή αναλογική».

Προσωπικά, πρόσθεσε, «δεν θα σταθώ στο ένα πεντηκοστό έκτο και στα δύο πεντηκοστά έκτα, γιατί θεωρώ ότι είτε με τον έναν είτε με τον άλλον τρόπο είναι η απλή αναλογική που ψηφίζεται. Εμείς θέλαμε να διασφαλιστεί η αντιπροσωπευτικότητα και σίγουρα να μην υπάρχει αδικία ούτε για τα μικρά ούτε για τα μεγάλα κόμματα. Και νομίζω ότι με αυτό τον τρόπο ισορροπούνται τα πράγματα και αποδίδεται ευρύτερα δικαιοσύνη».

Για να προσθέσει: «Θέλω να επαναλάβω από το βήμα της Βουλής ότι το ΑΚΕΛ εδώ και πάρα πολλά χρόνια υποστήριζε με συνέπεια την απλή αναλογική ως το ορθότερο σύστημα εκλογής αντιπροσώπων του λαού. Ως μεγάλο κόμμα, πιθανόν, αν βλέπαμε τα πράγματα κάπως υποκειμενικά, να έπρεπε να υποστηρίξουμε, όπως υποστήριξε αρκετό διάστημα μέχρι πρόσφατα το Δημοκρατικό Κόμμα, την παραμονή στο ισχύον. Δεν το πράξαμε όμως και συνεχίσαμε να είμαστε συνεπείς στη συνέπειά μας υπέρ της απλής αναλογικής. Θα ήθελα αυτό το πράγμα να σημειωθεί, να καταγραφεί δηλαδή η συνέπεια του ΑΚΕΛ-Αριστερά-Νέες Δυνάμεις μέχρι τέλους».

«Πρώτοι εμείς πιστέψαμε στη δημοκρατία»

Διατυπώνοντας τη θέση του ΔΗΣΥ, ο Πρόεδρος τότε του κόμματος (που ήταν και η μεγαλύτερη κοινοβουλευτική δύναμη), Γιαννάκης Μάτσης, εξέφρασε υποστήριξη στην πρόταση νόμου, υπενθυμίζοντας πως ο ΔΗΣΥ ήταν «το πρώτο κόμμα που πίστεψε στη δημοκρατία και εισήγαγε τη δημοκρατία στις τάξεις του στις εσωτερικές αναμετρήσεις…». «Γι’ αυτό», πρόσθεσε, «και χαιρόμαστε, γιατί επιτέλους η Βουλή ομόφωνα υιοθετεί τον εκλογικό νόμο και ευχόμαστε αποδοτικότητα στη λειτουργία και την εφαρμογή του». «Θέλω να τονίσω», υπογράμμισε περαιτέρω ο κ. Μάτσης, «ότι δεν είναι η δημοκρατία που έλειπε και λείπει από τους θεσμούς τους κυπριακούς.

Η δημοκρατία υπήρχε και υπάρχει. Θέλουμε να προστατεύσουμε τον τόπο από την κατάχρηση της δημοκρατίας… Εν πάση περιπτώσει, με πολλή ικανοποίηση ψηφίζουμε σήμερα το παρόν νομοθέτημα», ενώ διευκρίνισε πως θέση του ΔΗΣΥ ήταν ότι ο νόμος «έπρεπε να είχε ψηφιστεί πριν από τον Δεκέμβρη του περασμένου χρόνου, γιατί τώρα είμαστε πάρα πολύ κοντά στις επόμενες βουλευτικές εκλογές».

«Ανεπιφύλακτος έπαινος στα κόμματα»

Στη δική του εισήγηση, εκπροσωπώντας το Δημοκρατικό Κόμμα, ο κ. Τάσσος Παπαδόπουλος απέδωσε έπαινο στα κόμματα τα οποία από την αρχή μέχρι το τέλος στήριξαν την απλή αναλογική. «Αποδίδω αυτόν, χωρίς καμιά επιφύλαξη» ανέφερε, προσθέτοντας, ωστόσο, πως «δικαιούνται μεγαλύτερο έπαινο όσοι από εμάς, που παρά τις αντιδράσεις στα δικά τους τα κόμματα υποστήριξαν την απλή αναλογική».

Διευκρίνισε, όμως, πως, κατά τη γνώμη του, εκείνο «που δικαιώνει πραγματικά το νομοθέτημα που θα ψηφίσουμε είναι το ότι είναι ομόφωνο και όχι διότι είναι το δικαιότερο, όχι διότι είναι το απόλυτα δίκαιο, όχι διότι είναι το ειδικά προσαρμοσμένο στις κοινωνικές και κομματικές συνθήκες του τόπου μας». Επομένως, πρόσθεσε, «πιο καλό είναι να ψηφιστεί ένα νομοθέτημα το οποίο να έχει την εύνοια ή την έγκριση όλων των πλευρών της Βουλής, παρά να επιδιώκουμε τη χίμαιρα - γιατί χίμαιρα είναι -του δικαιότατου εκλογικού συστήματος».

Γ. Κολοκασίδης: Φαλκίδευση της δημοκρατίας και επιστροφή στον σκοταδισμό

Την άποψη ότι η απόπειρα εισαγωγής εκλογικού μέτρου συνιστά φαλκίδευση της δημοκρατίας, αλλά και επιβεβαίωση του γεγονότος ότι, τα κόμματα, που συνέβαλαν με πράξεις και παραλείψεις τους στην καταστροφή του τόπου, παραμένουν αμετανόητα και επιχειρούν να γαντζωθούν στην εξουσία, εξέφρασε, μιλώντας, στη «Σ», ο έγκριτος νομικός, Γιώργος Κολοκασίδης.

Ποιες στοχεύσεις διαβλέπετε πίσω από την εξυφαινόμενη αλλαγή της εκλογικής νομοθεσίας για την απλή αναλογική, η θεσμοθέτηση της οποίας πριν από 20 χρόνια συνοδεύτηκε από τυμπανοκρουσίες εκδημοκρατισμού;

Μπήκαμε σε μια περίοδο έντονου κοινωνικού αναβρασμού και δυσαρέσκειας. Οι πολίτες, όπως και στην Ελλάδα, βλέπουν να τους περισφίγγει ένας κλοιός διαφθοράς και διαπλοκής, ο οποίος, δυστυχώς, ξεκινά από τα κομματικά δώματα. Είναι έντονη η εντύπωση στην Κύπρο, και δεν νομίζω ότι είναι εσφαλμένη, ότι κόμματα μετετράπησαν σε μηχανισμούς ασυδοσίας και καταχρηστικής συμπεριφοράς και ακόμα και διαπλοκής.

Τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο οι πολίτες έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στα παραδοσιακά σχήματα και αναζητούν λύσεις για έξοδο από αυτή την περιδίνηση της πολιτειακής παρακμής. Ποια είναι η απάντηση των κομμάτων σε αυτή την αγωνία του πολίτη; Αντί να κοιτάξουν να απολογηθούν, να παραδώσουν τους επίορκους στη δικαιοσύνη και να ζητήσουν την επιείκεια του πολίτη, προσπαθούν να θωρακιστούν από πολιτική προσβολή από νέα ή μικρότερα πολιτικά σχήματα που ενδεχομένως να παρουσιαστούν.

Θα αφαιρέσουμε την ψήφο από τους πολίτες;

Είναι τέτοιου είδους μέτρα, κατά τη γνώμη σας, που χρειάζονται για την εξυγίανση του πολιτικού μας συστήματος;

Στεντόρεια όχι. Αυτό είναι φαλκίδευση της Δημοκρατίας. Δηλαδή, επειδή οι πολίτες αμφισβητούν την καθεστηκυία κομματική τάξη, θα τους αφαιρέσουμε την ψήφο; Διότι η εισαγωγή εκλογικού μέτρου αφαιρεί ψήφο από εκλογείς που προσανατολίζονται σε πιθανές νέες πολιτικές επιλογές και τη χαρίζει στα υφιστάμενα μεγάλα κόμματα. Έτσι και αλλιώς η Κύπρος είναι προεδρική δημοκρατία. Δεν εξαρτάται από κοινοβουλευτική πλειοψηφία όπως στην Ελλάδα.

Άρα, το επιχείρημα της πολιτικής σταθερότητας που μπορεί να εγείρουν τα κόμματα υπέρ της εισαγωγής εκλογικού μέτρου είναι εντελώς απατηλό. Αυτό που εννοούν είναι ότι θέλουν να σταθεροποιήσουν και να σώσουν τους εαυτούς τους. Η απόπειρα εισαγωγής εκλογικού μέτρου δείχνει όχι μόνον ότι τα κόμματα δεν έχουν μετανοήσει για την καταστροφή που βοήθησαν να διαλύσει τον τόπο, αλλά παραμένουν αμετανόητα και επιχειρούν να γαντζωθούν στην εξουσία.

Ενοχλεί η λειτουργία των μικρών κομμάτων

Τα μικρά κόμματα αντιδρούν σφόδρα στην επιχειρούμενη εκλογική μεταρρύθμιση, θεωρώντας ότι πλήττεται βάναυσα η αρχή της ισοτιμίας της ψήφου και της δημοκρατικής αντιπροσώπευσης; Συμφωνείτε;

Κοιτάξτε, πλήττονται πολλές αρχές. Μεταξύ αυτών, αυτές που αναφέρατε. Δικαίως αντιδρούν τα μικρά πολιτικά κόμματα. Αλλά οι μικροί πολιτικοί σχηματισμοί έχουν μια εξαιρετικά μεγάλη για το μέγεθος τους χρησιμότητα. Αφενός, είναι εν δυνάμει μεγάλοι σχηματισμοί. Δηλαδή θα δοκιμαστούν ενώπιον της κοινής γνώμης και, αν πετύχουν, θα μεγαλώσουν. Αφετέρου, όμως, λειτουργούν ως η αλογόμυγα του Σωκράτη. Κεντρίζουν και ξυπνούν τους πολίτες στα κακώς κείμενα.

Προφανώς αυτή η λειτουργία ενοχλεί ΑΚΕΛ - ΔΗΣΥ και όσους άλλους στηρίξουν την επιλογή της αύξησης του μέτρου. Συνεπώς, το μέτρο δεν συνιστά μεταρρύθμιση, αλλά αντιμεταρρύθμιση και σκοταδισμό. Προσωπικά θα αντιταχθώ έντονα. Μαζί με όλους τους άλλους πολίτες που θέλουν να προστατεύσουν τα κεκτημένα, όσα είναι, της δημοκρατίας μας.