Για άλλη μια φορά η Κυβέρνηση αδυνατεί να κάνει έγκαιρα προγραμματισμό…

Τα στεγαστικά δάνεια των «απλών ανθρώπων» είναι ένα μικρό μόνο μέρος των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Εκείνο που «τρομάζει» είναι ο όγκος των υπόλοιπων δανείων…

Ο… ΜΥΘΟΣ που κυκλοφορεί για κάποιους που έχουν λεφτά στο εξωτερικό και θα τα έφερναν αμέσως, αν πιέζονταν, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα

Το «μέτωπο» κατά των εκποιήσεων μιλά για τα «σπίτια των απλών ανθρώπων». Έτσι, βέβαια, συμφωνούν όλοι. Γιατί κανένας δεν θέλει να σκεφτεί ότι θα βγάλουν ανθρώπους από το σπίτι τους, επειδή έχουν δυσκολίες με κάποιο δάνειο. Κι αρχίζουν ατέλειωτες οι συζητήσεις για το «πλαίσιο αφερεγγυότητας». Συνεπώς γιατί άργησε και τι έκανε η Κυβέρνηση τόσο καιρό; Γιατί δεν το έδεσε μαζί με το νομοσχέδιο για τις εκποιήσεις για να αγοράσει τον μπελά; Για άλλη μια φορά η Κυβέρνηση παρουσιάζει αδυναμία να κάνει έγκαιρα προγραμματισμό…

Η ταμπακέρα

Μήπως, όμως, τελικά κάνουμε τη «λάθος συζήτηση»; Τα στεγαστικά δάνεια των «απλών ανθρώπων» είναι ένα μικρό μόνο μέρος των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ακόμα και αν βρισκόταν λύση γι’ αυτά, θα βρισκόμασταν πάλι μπροστά σε... βουνό.

Εκείνο που «τρομάζει» είναι ο όγκος των υπόλοιπων δανείων, με τα οποία δεν ασχολήθηκε κανένα από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, τα οποία προσπαθούν να «μπλοκάρουν» με νομοθεσίες τις εκποιήσεις. Πολιτικός από την πλευρά της συμπολίτευσης δεν παύει να επαναλαμβάνει ότι «το βάθος του προβλήματος φαίνεται από το ότι η Κύπρος είναι μια χώρα όπου η αφερεγγυότητα συζητιέται σαν να είναι... καλό πράγμα».

Ωστόσο, το πραγματικό πρόβλημα, που θα έχει και διαφόρων ειδών συνέπειες στα σενάρια εξέλιξης της οικονομίας, είναι ότι ένα μεγάλο ποσό, αρκετών δισεκατομμυρίων, θα πρέπει τα επόμενα μερικά χρόνια να μπαίνει στις τράπεζες έναντι παλιών δανείων. Πώς θα το καταφέρει αυτό μια οικονομία, η οποία με κόπο βγάζει το κεφάλι έξω από την τρύπα της ύφεσης; Από πού θα έρχονται εκείνα τα πλεονάσματα εισοδημάτων που θα επιτρέπουν σε εταιρείες ή και σε άτομα να αποπληρώνουν αυτήν τη θάλασσα χρέους;

Οικονομολόγοι, στους οποίους θέσαμε το ερώτημα, δεν είχαν καθαρή απάντηση. Μπορεί μια οικονομία όπως είναι σήμερα η κυπριακή, ακόμα και αν έχει ανάπτυξη 2-3%, να αποπληρώνει έναν τέτοιο όγκο δανείων, που στο σύνολο είναι τρεις ή και τέσσερις φορές το προϊόν της;

Όταν η Κύπρος έμπαινε στο πρόγραμμα της Τρόικας ο ιδιωτικός τομέας μας είχε αναλογικά ένα από τα μεγαλύτερα χρέη στην Ευρώπη. Όπως μας έλεγαν τότε, η Κύπρος ήταν στη δεύτερη θέση ιδιωτικού χρέους, πίσω μόνο από την Ιρλανδία. Από το πρώτο κιόλας Μνημόνιο που πήρε στα χέρια της η κυβέρνηση Χριστόφια, ήταν φανερό ότι εκτός από όλα τα άλλα, θα έπρεπε να γίνει μια τεράστια προσπάθεια για περιορισμό του ιδιωτικού χρέους.

Η πρόκληση του χρέους

Το υψηλό χρέος του ιδιωτικού τομέα, μαζί με το υψηλό χρέος του δημόσιου τομέα και την προβληματική κατάσταση των τραπεζών, η οποία έγινε και «δραματική» μετά τις αποφάσεις του Γιούρογκρουπ, ήταν κάτι σαν «τρίγωνο του διαβόλου», όπως έλεγαν κάποιοι που έβλεπαν τα πράγματα χωρίς πολιτικό φακό.

Οι κυπριακές τράπεζες είχαν βέβαια πρόβλημα, παρατηρεί γνωστός οικονομολόγος, αλλά η κατάστασή τους απέκτησε δραματικές διαστάσεις μετά τους χειρισμούς που έγιναν την περίοδο 2011-12. Στο τέλος ήρθε «καπάκι» και η «θεραπεία» που αποφάσισε το Γιούρογκρουπ.

Το δημόσιο χρέος της Κύπρου είχε τον τελευταίο καιρό «ξεφύγει» και γι’αυτό το ΔΝΤ δεν δεχόταν να καλυφτούν και οι τράπεζες από το δάνειο του προγράμματος. Αφού πρώτα αυξήθηκε από οκτώ δις το 2008 σε περισσότερα από δεκατέσσερα το 2012, δηλαδή αύξηση 75% (!), θα φορτωνόταν και με τα όσα θα έδινε στη χώρα η Τρόικα. Μεγάλο «φούσκωμα» είχε γίνει και με το ρωσικό δάνειο που πήρε η κυβέρνηση Χριστόφια προσπαθώντας να αποφύγει το πρόγραμμα της Ε.Ε.

Ενώ όμως αυτά συνέβαιναν στα άλλα δυο «μέτωπα», κανείς δεν φάνηκε να παρακολουθεί στενά το ζήτημα του ιδιωτικού χρέους. Το Μνημόνιο έγραφε βέβαια καθαρά ότι θα έπρεπε να «περιοριστεί δραστικά» το δανειακό βάρος των ιδιωτών, αλλά κανείς δεν φάνηκε να δίνει ιδιαίτερη σημασία στο τι μπορούσε να σημαίνει αυτό. Οικονομολόγοι παρατηρούσαν, όμως, από τότε ότι αυτό θα ήταν ένας από τους πιο δύσκολους «άθλους» που εκαλείτο να πετύχει η κυπριακή οικονομία. Να ξοφλούνται συσσωρευμένα δάνεια εταιρειών και νοικοκυριών μέσα σε συνθήκες βαθιάς ύφεσης.

Όταν τα μη εξυπηρετούμενα πήραν την… πάνω βόλτα

ΑΠΟ την ώρα που η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου άλλαξε και τον ορισμό των μη εξυπηρετούμενων δανείων, πράγμα για το οποίο κατηγορήθηκε πολύ ο τέως διοικητής της (ιδιαίτερα από τον πρόεδρο της κοινοβουλευτικής επιτροπής Οικονομικών), αναδείχτηκε και μια άλλη τρομακτική διάσταση του ιδιωτικού δανεισμού. Η πρόκληση των εκποιήσεων. Με την αλλαγή του ορισμού αναδείχτηκαν οι πραγματικές διαστάσεις ενός κρυμμένου προβλήματος. Η κυπριακή οικονομία ήταν γεμάτη από δάνεια, που δεν μπορούσαν να εξυπηρετούνται.

Σήμερα, με δεδομένες τις πολιτικές «μάχες χαρακωμάτων» και ενώ εκκρεμεί ακόμα η συνολική ρύθμιση του θεσμικού πλαισίου, οι αριθμοί είναι μπροστά μας. Καλπάζοντας τον τελευταίο καιρό, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν φτάσει πια στον τρομακτικό αριθμό των 28 δις. Βέβαια, οι «τροϊκανοί» έχουν βάσιμες υποψίες ότι «ένα σημαντικό μέρος» από αυτά οφείλονται σε σκόπιμες καθυστερήσεις. Είναι, λέει το κλιμάκιο της Τρόικας, «στρατηγικές καθυστερήσεις».

Κάποιοι προτιμούν, δηλαδή, αντί να δίνουν από τη ρευστότητα που διαθέτουν για εξόφληση παλιών δανείων τους, να κρατούν… «στην άκρη» τα κεφάλαια. Ίσως επειδή περιμένουν να δουν «τι θα γίνει τελικά». Αυτός μάλιστα φαίνεται να είναι και ο λόγος που η Τρόικα επιμένει τόσο πολύ για τις εκποιήσεις.

Πέρα από τα… σπιτάκια του κόσμου

ΠΟΣΟ είναι, όμως, εκείνο το «σημαντικό μέρος» των 28 δις που είναι «πλασματικά» μη εξυπηρετούμενα; Κανένας δεν μπορεί να πει με ακρίβεια. Προφανώς θα υπάρξουν κάποιες ενδείξεις από την ώρα που θα ξεκινήσουν οι εκποιήσεις. Εάν τότε «φοβηθούν» για τις υποθήκες τους αρκετοί οφειλέτες και αρχίσουν να εξυπηρετούν τα δάνειά τους, θα υπάρχει και κάποια σημαντική μείωση του όγκου των 28 δις και μια απότομη βελτίωση του κλίματος. Κανένας όμως δεν μπορεί να πει με σιγουριά αν θα γίνει κάτι τέτοιο και ποια έκταση θα πάρει.

Τραπεζικοί παράγοντες εκτιμούν ότι η εικόνα δεν είναι τόσο απλή. Δεν πρόκειται πάντα για οφειλέτες που κρατούν μετρητά «στην άκρη» και αν αναγκαστούν θα ξεκινήσουν να πληρώνουν τα «κακά δάνεια». Σημειώνουν, ακόμα, ότι ο «μύθος» που κυκλοφορεί για κάποιους που έχουν λεφτά στο εξωτερικό και θα τα έφερναν αμέσως, αν πιεστούν, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ενώ υπάρχουν σίγουρα τέτοιες περιπτώσεις, είναι περιορισμένες.

Η γενικότερη περίπτωση, αναφέρουν, είναι κάποιοι που διαθέτουν άλλα περιουσιακά στοιχεία και για την ώρα είναι απρόθυμοι να τα αγγίξουν για να αποπληρώσουν δάνεια. Εφόσον βρεθούν μπροστά σε δίλημμα εκποιήσεων, μάλλον θα αναγκαστούν να πάρουν τέτοιες αποφάσεις. Δεν θα είναι πάντα εύκολο, προσθέτουν, διότι συχνά πρόκειται για άλλη ακίνητη περιουσία που δεν είναι υποθηκευμένη ή είναι γραμμένη σε συγγενικά πρόσωπα. Σε οποιαδήποτε περίπτωση, καταλήγουν, δεν θα είναι και το πιο εύκολο πράγμα να ρευστοποιήσουν ακίνητα μέσα στις συνθήκες της αγοράς.

Το σίγουρο, πάντως, είναι ότι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο η κυπριακή οικονομία θα βρεθεί κάτω από πολύ μεγάλη πίεση.