Πολιτικοί και διπλωμάτες αξιολογούν την παρουσία των ειρηνευτών στην Κύπρο
Χαρακτηρίζεται αναγκαία και επιβεβλημένη, παρά τις όποιες αδυναμίες της

Μια από τις μακροβιότερες ειρηνευτικές αποστολές του ΟΗΕ, η Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (ΟΥΝΦΙΚΥΠ), κλείνει φέτος 50 χρόνια παρουσίας στο νησί. Μια παρουσία που νυν, τέως και πρώην πολιτικοί αξιωματούχοι και διπλωμάτες εκτιμούν, όπως δήλωσαν στο ΚΥΠΕ, ως αναγκαία και επιβεβλημένη.

Έχοντας αφήσει ανεξίτηλη τη σφραγίδα τους στη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου, οι κυανόκρανοι έχουν μέχρι και σήμερα, μετά πλέον και τα τραγικά γεγονότα του 1974 -οπότε και οι όροι εντολής της Δύναμης επεκτάθηκαν- την ευθύνη για τη διατήρηση της τάξης και της ασφάλειας κατά μήκος της γραμμής κατάπαυσης του πυρός, καθώς και για παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας εκεί όπου χρειάζεται, όπως στην περίπτωση των εγκλωβισμένων.

Με το υπ’ αριθμόν 186 ψήφισμά του, που υιοθετήθηκε ομόφωνα στις 4 Μάρτιου 1964, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, μεταξύ άλλων, πρότεινε τη δημιουργία, με τη συναίνεση της Κυβέρνησης της Κύπρου, μιας ειρηνευτικής Δύναμης για διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και της ασφάλειας στο νησί και για πρόληψη επανάληψης των συγκρούσεων, και προκειμένου αυτή η Δύναμη να συμβάλει στη διατήρηση και αποκατάσταση του νόμου και της τάξης και σε επάνοδο στις συνθήκες ομαλότητας.

Στο ψήφισμα αυτό γινόταν λόγος για στάθμευση της Δύναμης στο νησί για περίοδο τριών μηνών. Παρόλα αυτά η θητεία της ανανεώνεται έκτοτε κάθε έξι μήνες.

Το ΚΥΠΕ ζήτησε σχόλια από αξιωματούχους, περιλαμβανομένου και του Προέδρου της Δημοκρατίας, για την παρουσία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στην Κύπρο, τη σημασία της και τη συνδρομή της στα τεκταινόμενα στο νησί. Όλοι επεσήμαναν τη σημασία της παρουσίας της στην Κύπρο καθώς και την τεράστια συμβολή της. Κάποιοι εξ αυτών, ωστόσο, υπέδειξαν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η ΟΥΝΦΙΚΥΠ αδυνατούσε να ανταποκριθεί στους όρους εντολής της, όπως π.χ. στην περίπτωση με τα Στροβίλια, ενώ άλλοι σημείωσαν ότι η Κύπρος ανέμενε πάντα πολύ περισσότερα από τα Ηνωμένα Έθνη από ό,τι στην πράξη μπορούν να προσφέρουν.

Πρόεδρος: Ευγνωμοσύνη
Στη δήλωσή του στο ΚΥΠΕ, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης αναφέρει πως «η ΟΥΝΦΙΚΥΠ αποτελεί, από τον καιρό ίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, παράγοντα υποβοηθητικό στις προσπάθειες για λύση, αλλά και συνεισφέρει στη διατήρηση και αποκατάσταση της τάξης και παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια στον πληθυσμό που έχει πληγεί από τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής».

«Εκφράζουμε ευγνωμοσύνη προς τον ΟΗΕ, για την παρουσία και συνεισφορά της Ειρηνευτικής Δύναμης στον τόπο μας. Η εδώ παρουσία της επιβεβαιώνει την ουσιαστική βοήθεια που ο ΟΗΕ παρέχει στην Κύπρο και τον λαό της. Ευχαριστούμε τις χώρες που κατά καιρούς έχουν ενισχύσει με στρατεύματά τους την ΟΥΝΦΙΚΥΠ, καθώς και τους εδώ αντιπροσώπους του ΟΗΕ», αναφέρει, μνημονεύοντας ιδιαίτερα τα 178 μέλη της ειρηνευτικής Δύναμης, που έχασαν τη ζωή τους υπηρετώντας τον τόπο μας.

«Η Κύπρος», προσθέτει, «από την ανεξαρτησία της και εντεύθεν επωφελήθηκε ουσιαστικά και από άλλους τομείς δραστηριοτήτων του ΟΗΕ, όπως το πρόγραμμα του ΟΗΕ για την ανάπτυξη (η UNOPS και στη συνέχεια η UNDP), που βοήθησαν τη νεαρή Δημοκρατία στα πρώτα της βήματα και την οδήγησαν προς την κατεύθυνση της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, μέσω της παροχής τεχνικής βοήθειας και υλοποίησης αναπτυξιακών προγραμμάτων του Οργανισμού. Θέλω να χαιρετίσω τον ΟΗΕ και την ΟΥΝΦΙΚΥΠ για όλα όσα έχουν προσφέρει στην πατρίδα μας», αναφέρει ο Πρόεδρος Αναστασιάδης, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι θα συνεχισθεί με ζήλο και αφοσίωση η χρήσιμη συνεισφορά τους, μέχρι τη δικαίωση του αγώνα του κυπριακού λαού και την επανένωση της πατρίδας μας.

Τι γράφει στην «Κατάθεση» ο Γλαύκος Κληρίδης
Αναφορά στα τεκταινόμενα της περιόδου πριν από την άφιξη της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στην Κύπρο κάνει στον δεύτερο τόμο του βιβλίου του «Η κατάθεσή μου», ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Γλαύκος Κληρίδης. Το 1964 υπηρετούσε ως Πρόεδρος της Βουλής, και στο σχετικό απόσπασμα αναφέρεται εκτενώς στα όσα προηγήθηκαν και παρασκηνιακά της υιοθέτησης του ψηφίσματος από το Συμβούλιο Ασφαλείας, αφού ο ίδιος συμμετείχε στην αντιπροσωπία που παρουσίασε την κυπριακή υπόθεση στα Ηνωμένα Έθνη με επικεφαλής τον τότε Υπουργό Εξωτερικών Σπύρο Κυπριανού, ενώ παραθέτει και σχετικά υπομνήματα τόσο του ιδίου όσο και άλλων, μεταξύ των οποίων και του τότε Γ.Γ. Ου Θαντ επί του θέματος.

Μεταξύ άλλων αναφέρει πως «η Σοβιετική Ένωση και η Τσεχοσλοβακία, αφού αντάλλαξαν απόψεις μαζί μας, δήλωσαν ότι θα υποστήριζαν την πρόταση ψηφίσματος και το ίδιο θα έκανε και η Γαλλία. Ο μόνος τρόπος να μην περάσει το ψήφισμα ήταν να ασκηθεί veto από τη Βρετανία, τις ΗΠΑ ή την Κίνα. Εφόσον η πρόταση ψηφίσματος προέβλεπε ότι η σύνθεση και η διοίκηση της Δύναμης θα ορίζοντο από τον Γενικό Γραμματέα, ένιωθαν ότι ο κίνδυνος να συμπεριληφθούν δυνάμεις του ανατολικού μπλοκ σ’ αυτήν είχε παρέλθει. Η γραμματεία του ΟΗΕ είχε αφήσει να διαφανεί ότι οι σκέψεις του Γενικού Γραμματέα σχετικά με τη σύνθεση της Δύναμης κατευθύνοντο προς ουδέτερες χώρες και χώρες της Κοινοπολιτείας. Τελικά στις 4 Μαρτίου 1964 η πρώτη από μια μακρά σειρά προτάσεων ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας και της Γενικής Συνέλευσης υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας αναφορικά με τη νέα κρίση του Κυπριακού».

Χριστόφιας: Οι ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις
Ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας Δημήτρης Χριστόφιας ανέφερε στο ΚΥΠΕ πως «η εμπλοκή των Ηνωμένων Εθνών και ειδικότερα του Συμβουλίου Ασφαλείας στην κυπριακή κρίση είναι σωτήρια για την Κυπριακή Δημοκρατία και οι Κύπριοι πρέπει να είναι ευγνώμονες στα Ηνωμένα Έθνη».

Επεσήμανε ακόμη πως η γενική εκτίμηση της παρουσίας της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στην Κύπρο πρέπει να είναι θετική. «Εμείς οι Κύπριοι συνηθίσαμε να εναποθέτουμε τις περισσότερες ευθύνες για την ειρήνη στον τόπο μας σε άλλους, πέρα από τον εαυτό μας. Το γεγονός ότι οι ξένες ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις αποτελούν την κύρια αιτία της κυπριακής κρίσης, δεν μας απαλλάσσει από τις δικές μας ευθύνες. Προβαίνοντας, όμως, σε μιαν αντικειμενική εκτίμηση πρέπει να διαπιστώσουμε ότι τα ΗΕ και οι αποφάσεις τους είναι απότοκο των εκάστοτε ισοζυγίων δυνάμεων σε παγκόσμια κλίμακα, από της ίδρυσης του Οργανισμού μέχρι σήμερα», ανέφερε, προσθέτοντας πως «το γεγονός αυτό έχει και τις θετικές και τις αρνητικές του πτυχές».

Βασιλείου: Τεράστια προσφορά
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Γιώργος Βασιλείου δήλωσε στο ΚΥΠΕ πως «οφείλουμε όλοι μας να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας στην ΟΥΝΦΙΚΥΠ για την τεράστια προσπάθεια και προσφορά της».

«Για 50 ολόκληρα χρόνια χιλιάδες στρατιώτες, αξιωματικοί και διοικητικό προσωπικό από δεκάδες χώρες μέλη του ΟΗΕ υπηρέτησαν στην Κύπρο για να συμβάλουν στη διαφύλαξη της ειρήνης, την αστυνόμευση της "Πράσινης Γραμμής" και την προσφορά ανθρωπιστικών υπηρεσιών και στις δύο κοινότητες, όπου αυτό είναι δυνατό», είπε, ενώ σημείωσε και το γεγονός πως σ’ αυτό το διάστημα, 178 άτομα, μέλη της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, έχασαν τη ζωή τους εκπληρώνοντας το καθήκον τους.

Εξέφρασε λύπη, γιατί, όπως είπε, «αρκετοί Κύπριοι δεν συνειδητοποιούν την τεράστια συμβολή και βοήθεια που έχει προσφέρει η ΟΥΝΦΙΚΥΠ όλα αυτά τα χρόνια».

Ιωάννης Κασουλίδης: Απαραίτητη
Ο Υπουργός Εξωτερικών Ιωάννης Κασουλίδης ανέφερε πως η παρουσία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ είναι απαραίτητη μέχρι την επίτευξη λύσης στην Κύπρο και την εδραίωση της ειρήνης.

Σημείωσε πως διάφορα περιστατικά που συνέβησαν από το 1974 και αφορούν τουρκικές παραβιάσεις του status quo μπορεί να μην έχουν αποτραπεί ή αποκατασταθεί με παρέμβαση της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, το γεγονός όμως παραμένει ότι σε πολλές περιπτώσεις, μέλη της επέδειξαν αυτοθυσία στην εκτέλεση των καθηκόντων τους.

Σε σχέση με την ευρύτερη εμπλοκή των Ηνωμένων Εθνών στο Κυπριακό, αφού τη χαρακτήρισε «πολυσχιδή», επεσήμανε πως τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας «αποτελούν την ασπίδα και το δόρυ της Κυπριακής Δημοκρατίας για αποσόβηση των αποσχιστικών μεθοδεύσεων του ψευδοκράτους και την εξεύρεση δίκαιης και βιώσιμης λύσης του Κυπριακού». Υπογράμμισε πως η λύση του Κυπριακού θα πρέπει να είναι σύμφωνη με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, σημειώνοντας πως η επίσημη αυτή θέση της κυπριακής Κυβέρνησης δεν έχει αλλάξει.

Ρολάνδης: Απέτρεψαν τα χειρότερα
Ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών Νίκος Ρολάνδης ανέφερε στο ΚΥΠΕ πως «χωρίς αμφιβολία η Κύπρος στηρίχθηκε και βοηθήθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη. Τόσο στον τομέα της πολιτικής και ηθικής στήριξης, όσο και με την ύπαρξη της Ειρηνευτικής Δύναμης, η παρουσία της οποίας πολλές φορές απέτρεψε τα χειρότερα".

Υπέδειξε πως «αναμένουμε πάντα πολύ περισσότερα από τα Ηνωμένα Έθνη απ' ό,τι στην πράξη μπορούν να προσφέρουν. Το τι αποτελεί "δικαιοσύνη σε αυτόν τον κόσμο δεν είναι εύκολο να καθορισθεί. Ούτε μπορεί η δικαιοσύνη να εφαρμοσθεί αν δεν συνοδεύεται από Δύναμη. Και τα Ηνωμένα Έθνη, δυστυχώς, δεν διαθέτουν την αναγκαία Δύναμη».

Ο κ. Ρολάνδης αναφέρθηκε στην περίπτωση του ψηφίσματος 430 του 1978 για την ανανέωση της θητείας της ειρηνευτικής Δύναμης. Τότε, θυμάται, στη Νέα Υόρκη στήθηκε ολόκληρη πολεμική μηχανή. Όπως σημείωσε, αρκετά μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας επιχειρηματολογούσαν πως η τήρηση της ειρήνης πρέπει να ακολουθείται σε λογικό χρονικό διάστημα από μόνιμη ειρήνη. Αρκετοί θεωρούσαν τα 14 χρόνια που βρίσκονταν μέχρι τότε οι Ειρηνευτές στην Κύπρο ως πάρα πολλά. Τελικά μετά από 20 ώρες, ανέφερε, υιοθετήθηκε γύρω στις 5 το πρωί της 16ης Ιουνίου το ψήφισμα 430 (1978) και άρχισε μια νέα εντολή για την Ειρηνευτική Δύναμη», ανέφερε. Η σύνοδος αυτή του Συμβουλίου Ασφαλείας είχε χαρακτηριστεί ως η μακρότερη σύνοδος του Σώματος μέχρι τότε.

Λυσσαρίδης: Δεν θα ήταν επιθυμητή η απομάκρυνση
Ο πρώην Πρόεδρος της Βουλής Βάσος Λυσσαρίδης δήλωσε πως η αποδοχή της παρουσίας των ειρηνευτών των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο υπήρξε «το νομοτελειακό αποτέλεσμα της βρετανικής πολιτικής και της εμπλοκής της Τουρκίας με την τριμερή του Λονδίνου, με στόχο την αξιοποίηση της τουρκικής κοινότητας για αποτροπή της υλοποίησης του δικαιώματος αυτοδιάθεσης από τον κυπριακό λαό».

«Υπήρξαν αρκετές περιπτώσεις που η στάση των υπευθύνων της ΟΥΝΦΙΚΥΠ δεν ανταποκρινόταν στους όρους εντολής τους. Αδράνεια ακόμα και σε περιπτώσεις δολοφονιών με τελευταία πράξη τη στάση στο θέμα των Στροβιλιών», ανέφερε. Υπογράμμισε, ωστόσο, πως «αυτό δεν σημαίνει ότι υπό τις περιστάσεις θα ήτο επιθυμητή η απομάκρυνσή τους λόγω του κινδύνου οργανωμένων από την Τουρκία ευρύτερων επεισοδίων».

Ο κ. Λυσσαρίδης θυμάται πως σε μια περίπτωση, όταν ήταν Προεδρεύων της Δημοκρατίας, υπήρξε πρόθεση από μέρους της ΟΥΝΦΙΚΥΠ για ανέγερση φυλακίου μεταξύ Εθνικής Φρουράς και ελευθέρων εδαφών, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με την κυπριακή Κυβέρνηση. «Κάλεσα τους υπευθύνους της ΟΥΝΦΙΚΥΠ και τους πληροφόρησα ότι διέταξα την κατεδάφιση υποδεικνύοντας τους λογικούς λόγους της απόφασης. Η απάντηση ήταν θετική. Κατεδάφιση του φυλακίου από τους ίδιους», ανέφερε.

Ιακώβου: Αντιμετώπισαν χάος
Ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Ιακώβου επεσήμανε πως «η ειρηνευτική δύναμη είχε μεγάλη συνεισφορά στη διατήρηση της ειρήνης στην Κύπρο μέσα στα πλαίσια των περιορισμών των όρων εντολής της».

Όπως σημείωσε, «η ΟΥΝΦΙΚΥΠ εκλήθη να αντιμετωπίσει μια χαώδη κατάσταση που δημιούργησε η εισβολή της Τουρκίας με πολύ περιορισμένες δυνάμεις και δυνατότητες. Κρίνοντας τη συνεισφορά της ΟΥΝΦΙΚΥΠ σε συνάρτηση με τους όρους εντολής της και τους πόρους και δυνατότητές της, πιστεύω ότι επιτέλεσε το έργο της με επάρκεια».

Παπαπέτρου: Δεν εκπληρώθηκε ο σκοπός
Ο πρώην Κυβερνητικός Εκπρόσωπος Μιχάλης Παπαπέτρου δήλωσε στο ΚΥΠΕ πως «και μόνο το γεγονός ότι η ΟΥΝΦΙΚΥΠ συμπλήρωσε 50 χρόνια παρουσίας στην Κύπρο, αποδεικνύει ότι ο σκοπός για τον οποίo ήλθε, δηλαδή η εμπέδωση της ειρήνης, της ομαλότητας και της έννομης τάξης, δεν έχει εκπληρωθεί».

Υπογράμμισε πως δεν πρέπει να συναχθεί ότι η ΟΥΝΦΙΚΥΠ ευθύνεται για τη μη επίλυση του Κυπριακού όλα αυτά τα χρόνια. «Η προσφορά της υπήρξε πολύ σημαντική στη διατήρηση της ειρήνης στην Κύπρο για πολλές δεκαετίες. Η μεγαλύτερη προσφορά της συνίσταται στο ότι η ίδια η παρουσία της, ακόμα και όταν ο αριθμός των μελών της μειώθηκε δραματικά, έπαιξε έναν σημαντικό αποτρεπτικό ρόλο για επεισόδια και από τις δύο πλευρές της Πράσινης Γραμμής», ανέφερε.

Σύμφωνα με τον κ. Παπαπέτρου, «η ΟΥΝΦΙΚΥΠ παρουσίασε όλα αυτά τα χρόνια σημαντικές αδυναμίες, κυρίως στον τομέα της αποτελεσματικότητας για επιβολή των θέσεών της», με χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπως σημείωσε, τα Στροβίλια.

Ο κ. Παπαπέτρου θυμάται πως τον Γενάρη του 1964, 16χρονος τότε μαθητής, είχε δει τα βρετανικά άρματα, με σημαίες του ΟΗΕ να εισέρχονται στη Λευκωσία για να σταματήσουν τις συγκρούσεις των δυο κοινοτήτων και την αιματοχυσία. «Δεν θα μπορούσα τότε να διανοηθώ ότι 50 χρόνια αργότερα, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ θα είναι ακόμα στην Κύπρο», ανέφερε.

Μαυρογιάννης: Ανεκτίμητη
Ο πρώην Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Κύπρου στα Ηνωμένα Έθνη και νυν διαπραγματευτής της ε/κ πλευράς για το Κυπριακό, Ανδρέας Μαυρογιάννης, χαρακτήρισε τη συμβολή της ΟΥΝΦΙΚΥΠ ανεκτίμητη.

«Κανείς δεν μπορεί να εκτιμήσει τι θα συνέβαινε στην απουσία της», είπε και ανέφερε πως, παρότι το σημερινό περιβάλλον δεν προσομοιάζει με αυτό του 1964, εντούτοις η Δύναμη εξακολουθεί να είναι απαραίτητη, μέχρι την εξεύρεση βιώσιμης λύσης στο πρόβλημα.

Ιακωβίδης: Το ψήφισμα 186
Ο Ανδρέας Ιακωβίδης, ο οποίος υπηρετούσε το 1964 στη Μόνιμη Αντιπροσωπία της Κύπρου στον ΟΗΕ και ήταν ανάμεσα στα μέλη της αντιπροσωπίας που αντιπροσώπευσε την Κύπρο κατά τις συζητήσεις για την έγκριση του ψηφίσματος 186, τονίζει πως η υιοθέτηση του ψηφίσματος αποτέλεσε ορόσημο και συνέβαλε ουσιαστικά στην πορεία του Κυπριακού έκτοτε.

«Είμαι ίσως ο μόνος επιζών που συμμετείχα στην όλη διαδικασία και διαδραμάτισα ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση και έκφραση των κυπριακών θέσεων στο Συμβούλιο Ασφαλείας κατά τη νευραλγική αυτή περίοδο Φεβρουαρίου-Μαρτίου 1964 υπό την επίβλεψη και καθοδήγηση των μεγάλων μορφών των Γλαύκου Κληρίδη, Σπύρου Κυπριανού (τότε Υπουργού Εξωτερικών) και Ζήνωνος Ρωσσίδη (τότε Μόνιμου Αντιπροσώπου της Κύπρου)», θυμάται ο κ. Ιακωβίδης.

«Ζήσαμε δραματικές στιγμές. Ήταν δύσκολες οι διαπραγματεύσεις. Η Κύπρος ήταν μια νέα Δημοκρατία αλλά οι θέσεις μας είχαν απήχηση στα Ηνωμένα Έθνη. Είμαστε δραστήριοι ως αντιπροσωπία», ανέφερε και σημείωσε πως αυτός ήταν και ένας από τους λόγους που η κυπριακή αντιπροσωπία είχε ανταπόκριση θετική από το Συμβούλιο Ασφαλείας.
«Την περίοδο 1960-63 δεν υπήρχε και το Κυπριακό και έτσι ασχολούμαστε ιδιαίτερα με τα προβλήματα στη βάση των αρχών των Ηνωμένων Εθνών», είπε.

Ζακχαίος: Και μετά τη λύση
Ο επίσης πρώην Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Κύπρου στα Ηνωμένα Έθνη Σώτος Ζακχαίος ανέφερε πως μπορεί κάποιοι να αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, όμως χωρίς αυτήν θα υπήρχε αυξημένος κίνδυνος για έναρξη εχθροπραξιών στην Κύπρο και για επέκταση των τουρκικών δυνάμεων στη νεκρή ζώνη.

Σημείωσε ακόμη πως η ειρηνευτική δύναμη των Η.Ε. θα έχει και ρόλο στην περίοδο αμέσως μετά την εξεύρεση λύσης του Κυπριακού, ιδιαίτερα για την υλοποίηση των προνοιών για εγκατάσταση των προσφύγων στις περιοχές που θα επιστραφούν.
(ΚΥΠΕ)