Ένας χρήσιμος και κρίσιμος οδηγός για τους γονείς
«Οι λόγοι που μπορεί να οδηγήσουν ένα παιδί στη χρήση ουσιών είναι αμέτρητοι, ενώ οι τρόποι που μπορούν να το αποτρέψουν, είναι μετρημένοι και καθοριστικοί»…

«Ατέρμονο το πηγάδι της τοξικοεξάρτησης», επεσήμανε η κλινική ψυχολόγος Άντρη Χριστοδούλου στη διάλεξή της με θέμα «Χρήση και εξάρτηση στην εφηβεία: Γονεϊκή πρόληψη», που οργάνωσε την περασμένη Παρασκευή ο Σύνδεσμος Συγγενών και Φίλων Εξαρτημένων Ατόμων Κύπρου σε συνεργασία με τους Συνδέσμους Γονέων του Β΄ Δημόσιου και Κοινοτικού Νηπιαγωγείου Μακεδονίτισσας και του Β΄ Δημοτικού Σχολείου Μακεδονίτισσας.

«Από την ιατρική μέχρι την ψυχολογία, από τα ψυχρά ποσοστά μέχρι την πραγματικότητα, από το “δεν θα συμβεί ποτέ στην οικογένειά μου”, ώς το “γιατί σ' εμένα;”, είναι ένα θέμα που αγγίζει όλο το φάσμα των συναισθημάτων», τόνισε η κ. Χριστοδούλου μιλώντας στο ακροατήριο που αποτελούσαν κυρίως γονείς παιδιών του δημοτικού σχολείου.

Πρόληψη από την οικογένεια
«Οι λόγοι που μπορεί να οδηγήσουν ένα παιδί στη χρήση ουσιών είναι αμέτρητοι, ενώ οι τρόποι που μπορούν να το αποτρέψουν, είναι μετρημένοι και καθοριστικοί - και πρώτος απ' όλους είναι η πρόληψη», τόνισε η κ. Χριστοδούλου και συνέχισε: «Η πρόληψη είναι μια λέξη που την ακούμε συχνά σε σχέση με την εξάρτηση και ακόμα πιο συχνά την υποτιμούμε. Η πραγματικότητά είναι κάπου αλλού... αν εκτιμήσουμε τη δύναμη τής πρόληψης, μπορούν πραγματικά να γίνουν θαύματα… και η πιο τρανή πρόληψη έρχεται πρώτιστα από την οικογένεια...».

Αλήθεια, πώς μπορεί η οικογένεια να βοηθήσει στην πρόληψη; Να πώς απάντησε στο ερώτημα η Α. Χριστοδούλου: «Η πρόληψη ξεκινάει πρώτα από εσάς, τους ίδιους τους γονείς. Η ικανοποίηση που αντλούμε εμείς οι ίδιοι από τη ζωή μας, από τις σχέσεις μας, τη δουλειά μας, είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας που μας δίνει δύναμη να μεγαλώσουμε παιδιά αυτόνομα, με αυτοπεποίθηση και εκτίμηση για τον εαυτό τους. Η πραγματικότητα είναι ότι δρούμε σαν αγγελιοφόροι μηνυμάτων για τα παιδιά μας. Και τα παιδιά μαθαίνουν περισσότερο από αυτό που κάνουμε και λιγότερο από αυτό που λέμε. Έτσι ολόκληρη η στάση μας έχει μεγαλύτερη βαρύτητα για τα παιδιά, από τις συμβουλές που θα τους δώσουμε».

Δώστε τους χρόνο και χώρο
Η ομιλήτρια ανέπτυξε ως εξής τις προϋποθέσεις για την υγιή ανάπτυξη του παιδιού και ιδιαίτερα του εφήβου, σε ένα προστατευτικό περιβάλλον:
«Αγάπη: Παρά τη σκληρή και απόμακρη καμιά φορά συμπεριφορά τους, οι έφηβοι πάντα θα θέλουν φροντίδα και στοργή.

»Σεβασμός στο χώρο και τον χρόνο: Καθημερινά προβληματίζονται για την εμφάνισή τους, τις αλλαγές στο σώμα τους, τα παράξενα συναισθήματα και τις σκέψεις που τους κυριεύουν. Αν κλείνονται μέσα στο δωμάτιό τους με τις ώρες, αν δεν συμμετέχουν ενεργά στις δουλειές του σπιτιού ή και στις ανιαρές κατ’ αυτούς κοινωνικές υποχρεώσεις, είναι γιατί απλώς προσπαθούν να καταλάβουν τι τους συμβαίνει... Δώστε τους τον χρόνο και τον χώρο που χρειάζονται και μην παίρνετε προσωπικά το γεγονός ότι δεν τα συζητούν όλα μαζί σας.

»Σεβασμός στη διαφορετικότητα: Προσπαθούν να δείξουν στον κόσμο που τους περιβάλλει ότι μεγαλώνουν και ότι δεν είναι μια απλή προέκταση των γονιών τους. Αυτό βέβαια γίνεται συνήθως με άγαρμπο τρόπο, κάνοντας πράγματα που πιθανόν να μη σας αρέσουν.

»Οριοθέτηση: Μπορεί να ξεκινήσουν καβγά επειδή ξαφνικά θυμήθηκαν ότι είναι αρκετά μεγάλοι πια για να φροντίσουν μόνοι τους τον εαυτό τους. Στην πραγματικότητα, όμως, ξέρουν (αλλά ίσως να μην το παραδεχτούν) ότι δεν είναι ακόμα έτοιμοι να πάρουν αποφάσεις μόνοι τους. Βάζοντας συγκεκριμένα και ξεκάθαρα όρια και κανόνες, “ξεκαθαρίζετε” από την αρχή ότι εσείς θα είστε πάντα διαθέσιμοι όποτε σας χρειαστούν. Τα όρια τούς κάνουν να αισθάνονται σίγουροι και ασφαλείς, παρόλο τον πανικό και την αντίδραση που συνήθως προβάλλουν».

Για αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση
«Βοηθήστε τα παιδιά σας να αναπτύξουν αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση», είπε η ψυχολόγος. Πώς; Με ενεργητική ακρόαση: Πολλές φορές αισθάνονται ότι δεν τους αφήνετε να εκφραστούν ή και να απολογηθούν. Αν θέλετε το παιδί σας να σας ακούει, πρώτα θα πρέπει να μάθετε να το ακούτε εσείς. Δείξτε τους ότι οι ιδέες και οι απόψεις τους γίνονται σεβαστές, ακόμα και αν διαφωνείτε μαζί τους και καμιά φορά προσπαθήστε να διαπραγματευτείτε ένα ζήτημα αφήνοντάς τους όμως να πάρουν οι ίδιοι την ευθύνη των πράξεών τους.

»Με ενθάρρυνση: Επιβραβεύστε την καλή συμπεριφορά άμεσα, χωρίς όμως υλικά ανταλλάγματα. Μην εστιάζετε μόνο στα αρνητικά, αλλά δώστε έμφαση στα θετικά .
»Με σεβασμό των "όχι" που ακούμε από τα παιδιά μας. Έτσι δίνουμε ένα ηχηρό μήνυμα. Ότι σεβόμαστε τα όριά τους. Έτσι, καθώς το παιδί θα μεγαλώνει, όταν θα χρειαστεί να πει “όχι” σε έναν φίλο που τον παροτρύνει να πιει, ή να οδηγήσει χωρίς δίπλωμα, ή να κάνει μια κοπάνα, θα αισθάνεται καλά με τον εαυτό του, όταν στηρίζει τη θέση του».

Συμβαδίστε με το πνεύμα των καιρών
Η ομιλήτρια τόνισε ότι «πρέπει οι γονείς να συμβαδίσουν με το πνεύμα των καιρών», όπως είπε, «πράγμα το οποίο σημαίνει ότι θα πρέπει να αρχίσουμε να ενημερωνόμαστε και να μιλάμε ανοιχτά για τις ναρκωτικές ουσίες, χωρίς να τις θεωρούμε ταμπού, ώστε εμείς οι ίδιοι να αποτελούμε την πηγή ενημέρωσης για τα παιδιά». Και συνέχισε: «Αν και φαίνεται αυτονόητο, δεν είναι: Σιγουρευτείτε ότι τα παιδιά σας γνωρίζουν ότι τα ναρκωτικά, τα τσιγάρα και το αλκοόλ είναι εθιστικά. Μοιραστείτε με ειλικρίνεια τις εμπειρίες, συμπεριλαμβανομένων και των λαθών σας. Μιλήστε τους για τις συνέπειες που βιώσατε εσείς ή κάποιος φίλος σας από ένα μεθύσι ή τη χρήση ναρκωτικών».

Η κ. Χριστοδούλου προτείνει στους γονείς «να θεσπίσουν ξεκάθαρους κανόνες για τη χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ μέσα στο σπίτι». Επίσης «να εμπλακούν στις δραστηριότητες των παιδιών τους και να δημιουργήσουν νέες δραστηριότητες που να περιλαμβάνουν επαφή με τη φύση, εθελοντισμό, ανθρώπους που απολαμβάνουν τη ζωή. Δώστε τους την αίσθηση ότι ανήκουν σε υγιείς ομάδες και έχουν υγιείς δεσμούς με τη ζωή», υπογράμμισε.

Δείτε μαζί τους ταινίες
Στην ομιλία της ψυχολόγου Άντρης Χριστοδούλου περιλαμβάνονταν και οι ακόλουθες συστάσεις προς τους γονείς: «Εκπαιδεύστε τα παιδιά σας για το πώς παρουσιάζονται σε διαφημίσεις και ταινίες οι διάφορες ουσίες, ώστε να συνδέονται με επιτυχημένους και έξυπνους ανθρώπους. Πείτε τους ποια είναι η πραγματικότητα. Δείτε μαζί τους ταινίες με θέματα ουσιών και σχολιάστε μαζί με τα παιδιά σας.

Γνωρίστε τους γονείς και τους φίλους των παιδιών σας. Εξετάστε το παράδειγμα που δίνετε. Αν το ρίχνετε λίγο έξω και οδηγείτε μεθυσμένοι γιατί οι “επιστήμονες υπερβάλλουν”, τότε καθιερώνετε ένα πρότυπο που το παιδί θα ακολουθήσει στην πρώτη ευκαιρία. Επίσης κάντε τελετουργικά υπομονής παρέα με τα παιδιά. Μάθετε τα παιδιά σας να υπομένουν - π. χ. ξεκινήστε να βάζετε ως οικογένεια, χρήματα σε έναν κουμπαρά που θα ανοίξετε μετά από τρεις μήνες και ξοδέψτε αυτά τα χρήματα σε μια δραστηριότητα που θα σας ευχαριστεί όλους».

Ενάντια στη δύναμη της αποξένωσης
«Ένα από τα πλέον σημαντικά δεδομένα στο κομμάτι της πρόληψης είναι να μάθετε τα προειδοποιητικά σημάδια όσον αφορά τη χρήση και να αναγνωρίσετε τις ουσίες. Η απάντηση στο τεράστιο θέμα των ναρκωτικών, δεν είναι μία και δεν είναι απλή. Τα ναρκωτικά έχουν τη δύναμη να αποξενώνουν και να δίνουν για ένα μικρό ή μεγάλο διάστημα, την ψευδαίσθηση της ελευθερίας, της παντοδυναμίας, της γνώσης, της ευτυχίας.

»Είναι όμως πολύ δύσκολο να αποξενώσεις κάποιον όταν έχει δίπλα του ένα δίκτυο ανθρώπων που τον αγαπούν και τον νοιάζονται με έναν υγιή, ελεύθερο και φυσικό τρόπο. Είναι δύσκολο να αποξενώσεις έναν άνθρωπο που έχει μάθει να κάνει υπομονή, να αντέχει στα δύσκολα (γιατί θα έχει μάθει ότι μετά έρχονται τα καλύτερα), να έχει μια υγιή αυτοπεποίθηση και ένα υγιή εγωισμό.

»Είναι δύσκολο να αποξενώσεις έναν άνθρωπο που έχει όχι μόνο τις "θεωρητικές -απαραίτητες- γνώσεις" για τα ναρκωτικά, αλλά και τους πρακτικούς τρόπους να αναζητά βοήθεια όταν τη χρειάζεται, να τον συγχωρούν όταν κάνει λάθη, και να του διδάσκουν τον τρόπο να ξανασηκώνεται όταν πέφτει. Είναι δύσκολο να αποξενώσεις ένα παιδί που θα έχει δίπλα του γονείς να το ακούσουν, γονείς που θα έχουν καλλιεργήσει ένα κλίμα εμπιστοσύνης ώστε το παιδί να στραφεί μέσα στο σπίτι για βοήθεια και ενθάρρυνση και γονείς που θα είναι πρόθυμοι να κατανοήσουν τα συναισθήματα του παιδιού και θα του δώσουν εναλλακτικούς, δημιουργικούς τρόπους να τα διαχειρίζεται».