Διαχρονικά και ανεπίλυτα τα προβλήματα στις Κεντρικές Φυλακές

Οι αυτοκτονίες και οι κτηνωδίες στο σωφρονιστικό ίδρυμα αποτέλεσαν την απαρχή για λήψη και εφαρμογή δραστικών μέτρων

ΜΕΓΑΛΟ ζήτημα, το οποίο έπρεπε να αντιμετωπιστεί από το 2012, ήταν το πρόβλημα του υπερπληθυσμού στις Φυλακές, σύμφωνα με τις εκθέσεις της Επιτρόπου Διοικήσεως

Τα τραγικά και ανατριχιαστικά τεκταινόμενα στις Κεντρικές Φυλακές, δικαιολογημένα μονοπώλησαν το ενδιαφέρον της κοινωνίας τις τελευταίες μέρες. Τα όσα ακούσαμε ότι συμβαίνουν στις Φυλακές, δυστυχώς όσο συγκλονισμό και να δημιούργησαν, δεν ήταν πρωτόγνωρα. Ήταν απλώς η… έκρηξη και αποτέλεσε την απαρχή για λήψη και εφαρμογή δραστικών και αποτελεσματικών μέτρων, ώστε να μπει μια τάξη στο σωφρονιστικό μας ίδρυμα. Κι αυτό επειδή, δεν ήταν λίγες οι, κατά καιρούς, επισημάνσεις της Επιτρόπου Διοικήσεως, Ελίζας Σαββίδου και της Αρχής Πρόληψης των Βασανιστηρίων, που περνούσαν απαρατήρητες.

Οι συζητήσεις και οι προβληματισμοί σε σχέση με τα όσα συμβαίνουν στις Κεντρικές Φυλακές ξεκίνησαν μετά την αποκάλυψη για ομαδικό βιασμό που υπέστη κατάδικος από άλλους καταδίκους, με αποτέλεσμα τη νοσηλεία του στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Ακολούθησε ένα κύμα αποπειρών αυτοκτονίας αλλά και αυτοχειρίες, που κινητοποίησαν τους πάντες και δη τον Υπουργό Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, ενώ είχαν ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση του Αναπληρωτή Διευθυντή των Φυλακών, Γιώργου Τρυφωνίδη, και του ψυχιάτρου του σωφρονιστικού ιδρύματος, Λούη Καριόλου. Εξαγγέλθηκαν, μάλιστα, και διάφορα άλλα μέτρα, ενώ η Επίτροπος Διοικήσεως, συνοδευόμενη από λειτουργούς του γραφείου της, από την Τετάρτη μέχρι και την Παρασκευή πραγματοποιούσε συσκέψεις και συζητήσεις στις Φυλακές.

Τα μέτρα Ιωνά

Ο Υπουργός Δικαιοσύνης, σε μια προσπάθεια να αποκαταστήσει την τάξη στις Κεντρικές Φυλακές, εξήγγειλε δέσμη μέτρων την περασμένη εβδομάδα. Τα μέτρα αυτά, υπενθυμίζεται, είναι τα εξής:

· Επιστροφή του Αναπληρωτή Διευθυντή των Φυλακών στα αστυνομικά του καθήκοντα.

· Τέθηκαν σε διαθεσιμότητα ένας αξιωματικός και επτά δεσμοφύλακες, ενώ δρομολογήθηκαν οι διαδικασίες για άλλους δύο δεσμοφύλακες.

· Σύσταση ειδικής ομάδα του ΤΑΕ Λευκωσίας, που θα διερευνήσει τις ποινικές ευθύνες για τις δύο πρόσφατες αυτοκτονίες και την κακοποίηση κρατουμένου και την χωρίς καθυστέρηση ολοκλήρωση των ερευνών για τις αυτοκτονίες της 18/7 και 15/8/2013.

· Οι πειθαρχικές έρευνες για τις ίδιες υποθέσεις, για σκοπούς διασφάλισης της αντικειμενικότητάς τους, θα γίνουν από λειτουργούς της Νομικής Υπηρεσίας και θα ολοκληρωθούν εντός 30 ημερών.

· Συνεχής θα είναι η παρουσία ειδικού κλιμακίου της ΜΜΑΔ στις Φυλακές με ευθύνη τον καθημερινό έλεγχο κελιών, κοινόχρηστων χώρων και χώρων του προσωπικού των Φυλακών.

· Ανασχεδιασμός του κλειστού κυκλώματος παρακολούθησης των Φυλακών, κατά τρόπο που να είναι αδύνατη η επέμβαση στο υλικό που καταγράφεται και εφαρμόζονται αυστηρότερα πρωτόκολλα τήρησης αρχείου.
Η αποκλειστική ευθύνη χειρισμού του συστήματος ανατίθεται στη ΜΜΑΔ.

· Αυστηρότεροι έλεγχοι του προσωπικού των Φυλακών κατά την είσοδο και έξοδό τους. Προσωρινά η ευθύνη των ελέγχων ανατίθεται στη ΜΜΑΔ.

· Άμεση εφαρμογή μέτρων πρόληψης και πάταξης της διαφθοράς, όπως για παράδειγμα η υποβολή δήλωσης περιουσιακών στοιχείων από μέλη του προσωπικού των Φυλακών και συγγενείς τους.

· Μετακίνηση των επιθεωρητών στην πτέρυγα ευθύνης τους, αντί στα κτίρια διοίκησης, για αποτελεσματικότερο έλεγχο και επικοινωνία με τους κρατουμένους.

· Δημιουργία ψυχιατρικής πτέρυγας φυλακών, στην οποία θα μετακινούνται άτομα που χρειάζονται ψυχιατρική στήριξη και φροντίδα.

· Άμεση αξιολόγηση, από ομάδα ψυχιάτρων της ψυχοσωματικής κατάστασης φυλακισμένων, που έχουν ήδη προβεί σε πράξεις αυτοτραυματισμού.

· Εφαρμογή αυστηρότερων ελέγχων για κρατουμένους που έχουν επιδείξει σημάδια ψυχολογικής κατάπτωσης.

· Ανακατανομή των φυλακισμένων με βάση το ύψος της ποινής και τον βαθμό επικινδυνότητας, μέτρο το οποίο αναμένεται να οδηγήσει και στην αποσυμφόρηση των Φυλακών.

· Μετακίνηση προσώπων που τελούν υπό κράτηση για οικονομικές οφειλές στην ανοικτή φυλακή, για τη δημιουργία ασφαλούς περιβάλλοντος.

· Επαναξιολόγηση καταλόγου αντικειμένων που θεωρούνται επικίνδυνα.

· Καταρτισμός προγράμματος εκπαίδευσης του προσωπικού των Φυλακών από την Αστυνομική Ακαδημία, τη ΜΜΑΔ, το Υπουργείο Υγείας και την Επίτροπο Διοικήσεως, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κύπρου.

· Άμεση συμμόρφωση με τις εκθέσεις της Επιτροπής Πρόληψης Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Επιτρόπου Διοικήσεως.

· Ενδυνάμωση των μηχανισμών εξωτερικής επιθεώρησης των Φυλακών με την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της Επιτρόπου Διοικήσεως, ώστε να μπορεί να διενεργεί αιφνιδιαστικούς ελέγχους, και επανεξέταση της λειτουργίας του Συμβουλίου Φυλακών.

Συνεχής η αξιολόγηση

Πέντε ημέρες μετά την εξαγγελία δέσμης μέτρων, αρκετά έχουν ήδη εφαρμοστεί, ενώ αναμένεται η σταδιακή εφαρμογή και των υπολοίπων, με κύριο στόχο τα φαινόμενα που παρατηρήθηκαν το τελευταίο διάστημα, αλλά και άλλα που αναφέρονται στις Ετήσιες Εκθέσεις της Επιτρόπου Διοικήσεως, να μην επαναληφθούν. Μάλιστα, η εφαρμογή και η αποτελεσματικότητα των μέτρων αυτών θα είναι υπό συνεχή αξιολόγηση, ώστε να ενισχυθούν ή να αντικατασταθούν με άλλα, ενώ αναμένεται σύντομα και η λήψη άλλων μέτρων που θα καθιστούν στην κυριολεξία τις Κεντρικές Φυλακές σε σωφρονιστικό ίδρυμα. Αυτό, άλλωστε, είναι μια επιθυμία ολόκληρης της πολιτικής ηγεσίας και μάλιστα σε ανώτατο επίπεδο.

Η Επίτροπος τα έλεγε…

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ καταγραφή της κατάστασης που επικρατεί στις Κεντρικές Φυλακές έγινε στην Έκθεση της Ελίζας Σαββίδου για το 2012, όπου επισημαίνει με συντομία και αναλύει τα προβλήματα στο σωφρονιστικό μας ίδρυμα, προτείνοντας, μάλιστα, και τρόπους αντιμετώπισής τους.

Μέγα ζήτημα, το οποίο έπρεπε να αντιμετωπιστεί από το 2012, ήταν το πρόβλημα του υπερπληθυσμού στις Φυλακές. Όπως τονίζει στην Έκθεσή της, το ζήτημα «θα πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα και οριστικά με συντονισμένες ενέργειες όλων των αρμοδίων Αρχών. Η επίκληση της δημιουργίας νέων Φυλακών δεν θα πρέπει να λειτουργήσει ως άλλοθι για απραξία και έλλειψη πρωτοβουλιών, που θα αμβλύνουν άμεσα και σημαντικά το πρόβλημα αυτό», τόνιζε στην Έκθεσή της η Ε. Σαββίδου. Ως επέκταση του προβλήματος αυτού, η κ. Σαββίδου προέβαλε τη δημιουργία προβλημάτων στις υλικές υποδομές, όπως οι χώροι κράτησης και ψυχαγωγίας των καταδίκων.

Απομόνωση

Σε σχέση με την απομόνωση, η Επίτροπος Διοικήσεως καταλήγει στο συμπέρασμα πως «η επιβολή του μέτρου της απομόνωσης γίνεται χωρίς την τήρηση οποιασδήποτε διαδικασίας και χωρίς να ενημερώνεται ο κρατούμενος για τους λόγους που τίθεται σε απομόνωση ή για το αρχικό διάστημα κατά το οποίο θα παραμείνει σε απομόνωση. Ακόμη, ο κρατούμενος στερείται κάθε επικοινωνίας όχι μόνο με τους συγκρατούμενούς του αλλά και με όσους τον επισκέπτονται, όπως οι συγγενείς, οι φίλοι, ο δικηγόρος του, η Πρεσβεία του ή άλλες οργανώσεις, καθώς και Λειτουργοί του Γραφείου της Επιτρόπου. Δυστυχώς, από τις συνεντεύξεις με κρατουμένους προέκυψε ότι οι συνθήκες κράτησης εξακολουθούν να μην είναι οι ενδεδειγμένες», σημειώνει περαιτέρω η Επίτροπος.

Η διατροφή και άλλα αγαθά

Όσον αφορά τη διατροφή των καταδίκων, η Επίτροπος Διοικήσεως διαπιστώνει πως «το ωράριο των γευμάτων που ακολουθείται (8:00-9:00 πρωινό, 12:00-14:00 μεσημεριανό και 15:30-16:00 δείπνο) δεν αποτελεί μια λογική διευθέτηση για τη διατροφή των κρατουμένων, ενώ λόγω των πολλών ωρών που μεσολαβούν από το βραδινό γεύμα (16:00) μέχρι το πρωινό (8:00), το Τμήμα Φυλακών αναγκάζεται να παρέχει και ενδιάμεσο ελαφρύ γεύμα, όπως κέικ ή τυρόπιτα, γεγονός που επιβαρύνει επιπλέον τον προϋπολογισμό».

Αναφορικά με το νερό και ρεύμα, η Επίτροπος εισηγήθηκε την εφαρμογή μιας ομοιόμορφης πρακτικής αναφορικά με την παροχή νερού στις πτέρυγες, διασφαλίζοντας, παράλληλα, ότι στον κάθε κρατούμενο θα διατίθεται επαρκής χρόνος για την προσωπική του υγιεινή. Σχετικά με την παροχή του ρεύματος, σημείωσε ότι «θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες (π.χ. θέματα υγείας) των κρατουμένων, ώστε σε τέτοιες περιπτώσεις να υπάρχει δυνατότητα συνεχούς παροχής».

Καμία δραστηριότητα

Κατά την επίσκεψη της Ελίζας Σαββίδου στις Κεντρικές Φυλακές, αναφέρει στην Έκθεσή της, «διαπιστώθηκε ότι τόσο στη γυναικεία πτέρυγα όσο και στις αντρικές πτέρυγες, λειτουργεί Γυμναστήριο, στο οποίο οι κρατούμενοι μπορούν να γυμνάζονται με τη βοήθεια γυμναστή, δύο φορές την εβδομάδα. Παρόλα αυτά, κατά την επίσκεψη διαφάνηκε ότι δεν λειτουργεί ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα, που να επιτρέπει, εκ περιτροπής σε κάθε πτέρυγα, άσκηση μιας ώρας σε εξωτερικό χώρο.

Ως εκ τούτου, η Επίτροπος εισηγήθηκε όπως καταρτιστεί πρόγραμμα, ώστε να διασφαλίζεται η εκ περιτροπής άσκηση κάθε πτέρυγας, για τουλάχιστον μια ώρα σε εξωτερικό χώρο εντός των Κεντρικών Φυλακών. Η Επίτροπος σημειώνει με ικανοποίηση τις δυνατότητες που παρέχονται για παρακολούθηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων είτε για την εκμάθηση δεξιοτήτων είτε για την εκμάθηση ηλεκτρονικών υπολογιστών ή ξένης γλώσσας. Πρόσφατα, μάλιστα, το Τμήμα Φυλακών βραβεύτηκε από το Ίδρυμα Διαχείρισης Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων για το ευρωπαϊκό Πρόγραμμα "Εκμάθηση στις Φυλακές", το οποίο έθεσε σε εφαρμογή», υπογραμμίζει.

Περιστατικά κακομεταχείρισης

Όπως αναφέρει σε άλλο σημείο της Έκθεσής της για το 2012, «αρκετές φορές, η κακομεταχείριση φαίνεται να συμβαίνει σε χώρους απομόνωσης, όπου τοποθετούνται οι κρατούμενοι υπό κατηγορίαν ή για λόγους ασφάλειας, ενώ φαίνεται ότι η ιατρική εξέταση των κρατουμένων που προβάλλουν ισχυρισμούς για κακοποίηση, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν συμβάλλει στη συσχέτιση των ιατρικών ευρημάτων με τους ισχυρισμούς αυτούς. Κατά τις συνεντεύξεις με κρατουμένους, διατυπώθηκαν ισχυρισμοί κακοποίησης, στις περισσότερες περιπτώσεις, από μέλη της Αστυνομίας κατά το στάδιο της σύλληψης ή της ανάκρισης, προτού ο κρατούμενος οδηγηθεί στις Κεντρικές Φυλακές.

Η Επίτροπος έθεσε το συγκεκριμένο ζήτημα υπόψη του Αρχηγού Αστυνομίας για προβληματισμό και τυχόν δικές του ενέργειες. Επιπλέον, η Επίτροπος επεσήμανε την υποχρέωση των ιατρικών Λειτουργών να καταγράφουν, άμεσα, στον φάκελο του κρατουμένου, οποιαδήποτε εμφανή τραύματα κατά την εισδοχή του, σε συνδυασμό με τους ισχυρισμούς του κρατουμένου για τον τρόπο πρόκλησής τους. Η ακριβής καταγραφή των τραυμάτων του κρατουμένου από ιατρικό Λειτουργό και η συνάρτησή τους με τους ισχυρισμούς που ο ίδιος προβάλλει, αποτελεί το σημαντικότερο και χρησιμότερο μέσο απόδειξης τόσο των ισχυρισμών του ιδίου αλλά και όσων προβάλλουν, προς υπεράσπισή τους, τα μέλη των Φυλακών ή της Αστυνομίας», προσθέτει.

Πτέρυγα νεαρών κρατουμένων

Σε σχέση με την πτέρυγα νεαρών κρατουμένων, η Ελίζα Σαββίδου υποδεικνύει πως «κατά τις συνεντεύξεις, εκφράστηκαν, από τη συντριπτική πλειοψηφία των νεαρών κρατουμένων, παράπονα που επικεντρώνονταν σε περιστατικά υβριστικής συμπεριφοράς εκ μέρους μελών του προσωπικού, στην επιβολή άτυπων τιμωριών χωρίς την τέλεση οποιουδήποτε πειθαρχικού παραπτώματος, καθώς και σε μεμονωμένα περιστατικά άσκησης βίας». Η Επίτροπος κάλεσε την αρμόδια Αρχή να προχωρήσει στη διερεύνηση τυχόν πλημμελών συμπεριφορών από μέλη του προσωπικού των Φυλακών και στην απόδοση ευθυνών, ώστε να δοθεί ξεκάθαρο μήνυμα ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν γίνονται αποδεκτές και δεν μένουν ατιμώρητες.