Πρωτοβουλίες Συνδέσμου Συγγενών και Φίλων Εξαρτημένων Ατόμων

«Η οικογένεια του εξαρτημένου ατόμου ανηφορίζει καθημερινά τον δικό της Γολγοθά, με το μέλλον να ατενίζει δύσκολο, θολό και αβέβαιο…»

Με επίκεντρο τον πόνο των γονιών των εξαρτημένων ατόμων, δρα και αναλαμβάνει πρωτοβουλίες ο Σύνδεσμος Συγγενών και Φίλων Εξαρτημένων Ατόμων Κύπρου, όπως μας είπε ο Πρόεδρός του Αρτέμιος Ανδρέου, μέσα σε ένα περιβάλλον χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών, κυρίως ναρκωτικών, που περιέγραψε με πολύ ισχυρές λέξεις όπως «γάγγραινα», «μέγκενη», «μάστιγα» και «λερναία ύδρα». Τονίζει ότι «αποτελεί ζήτημα ζωής και θανάτου να γίνει κοινή συνείδηση ότι τα ναρκωτικά δεν αποτελούν συνηθισμένο πρόβλημα που απασχολεί κάποιους διπλανούς μας, αλλά έναν όλεθρο, που αργά ή γρήγορα θα μας συμπαρασύρει όλους.

Πόθος για την εθιστική συμπεριφορά

-Ποιες είναι οι επιπτώσεις της χρήσης ναρκωτικών στην οικογένεια του χρήστη;

-Εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο και κυρίως νέοι αυτοεγκλωβίζονται, αυτοπαγιδεύονται και αυτοκαταστρέφονται στη γάγγραινα και μέγκενη των ναρκωτικών, και ζούνε στον δικό τους ψεύτικο και απατηλό κόσμο. Έμαθαν να αντιμετωπίζουν τα αρνητικά τους συναισθήματα καταφεύγοντας στην εθιστική συμπεριφορά. Πέρα από τον εθισμό, δεν έχουν άλλες δυνατότητες διαχείρισης των αρνητικών τους αισθημάτων και βιώνουν το αδιέξοδο, την απαξίωση και την απογοήτευση.

Συνήθισαν να μετατρέπουν τα δυσάρεστα βιώματα σε πόθο για την εθιστική συμπεριφορά. Γεγονός που συνοδεύεται από αρνητικές επιπτώσεις στην καθημερινότητα. Η εξάπλωση των ναρκωτικών έχει ξεφύγει προ πολλού από τα όρια της μάστιγας και έχει ήδη μεταλλαχθεί σε σύγχρονη λερναία ύδρα, πίσω από την οποία δρουν πανίσχυρα οικονομικά συμφέροντα με υψηλούς προστάτες σε παγκόσμιο επίπεδο. Αποτελεί ζήτημα ζωής και θανάτου να γίνει κοινή συνείδηση ότι τα ναρκωτικά δεν αποτελούν συνηθισμένο πρόβλημα που απασχολεί κάποιους διπλανούς μας, αλλά έναν όλεθρο που αργά ή γρήγορα θα μας συμπαρασύρει όλους.

Η λερναία ύδρα των ναρκωτικών υποσκάπτει συστηματικά τα θεμέλια της κοινωνίας, τα θεμέλια του κάθε σπιτιού, της κάθε οικογένειας, μολύνοντας επιλεκτικά και καλά σχεδιασμένα τους νέους. Κοινωνία με εξαρτημένους νέους δεν μπορεί να σταθεί στα πόδια της, δεν έχει καμιά προοπτική και κανένα μέλλον. Πέρα από τον θάνατο που καραδοκεί, τις τρομακτικές ασθένειες που ελλοχεύουν και τον κόσμο του εγκλήματος που το καλωσορίζει, το εξαρτημένο άτομο συνιστά και μιαν ανοικτή πληγή για την οικογένειά του και τους συγγενείς του.

Η οδύνη, ο πόνος και ο σπαραγμός που ταλανίζει το οικογενειακό του περιβάλλον είναι τεράστιος, αλλά και η οικονομική καταστροφή δεν είναι αμελητέα. Η οικογένειά του καλείται να αντιμετωπίσει πολλές δυσκολίες όπως η κοινωνική απομόνωση, η απογοήτευση και οικονομική εξάντληση. Η οικογένεια του εξαρτημένου ατόμου ανηφορίζει καθημερινά τον δικό της Γολγοθά, με το μέλλον να ατενίζει δύσκολο, θολό και αβέβαιο.

Οι γονείς, οι τελευταίοι που μαθαίνουν

-Πώς οι Κύπριοι γονείς αντιμετωπίζουν το πρόβλημα χρήσης του παιδιού τους;

-Τις πλείστες φορές οι γονείς είναι οι τελευταίοι που μαθαίνουν ότι τα παιδιά τους είναι χρήστες ουσιοεξαρτήσεων. Είναι με μεγάλη μας λύπη που παρατηρούμε ότι η πλειοψηφία των γονιών, αντί να καταφύγουν σε βοήθεια, τείνουν να τελούν υπό άρνηση, φοβούνται την κοινωνική απαξίωση και εξευτελισμό, και προτιμούν να κρύψουν το πρόβλημα, με ολέθριες συνέπειες. Φυσικά υπάρχει και μια μερίδα συνανθρώπων μας που κατανοούν ότι θα πρέπει να αποταθούν για βοήθεια, ώστε πρωτίστως να μπορέσουν να αποδεχθούν και να μπορούν να συνυπάρξουν με το πρόβλημα, και κατά δεύτερο λόγο να μπορούν να στηρίξουν το παιδί τους.

-Υπάρχει διαφορά στη διαχείριση προβλημάτων χρήσης «μαλακών» και «σκληρών» ναρκωτικών; Ποιο είναι το πραγματικό πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών, σε αριθμούς, αλλά και σε κοινωνικό κόστος;

-Θεωρούμε ότι δεν πρέπει να διαφοροποιούμε τα ναρκωτικά σε «μαλακά» ή «σκληρά», αφήνοντας να αιωρείται μια πλάνη, ότι τα μαλακά ναρκωτικά δεν είναι επιβλαβή. Το καθένα έχει τη δική του επικινδυνότητα. Για παράδειγμα η κάνναβη, που είναι το πιο διαδεδομένο ναρκωτικό, προκαλεί ψύχωση και οι χρήστες υποφέρουν από σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα. Οι χρήστες κάνναβης μπαίνουν σε έναν φαύλο κύκλο, από τον οποίον δύσκολα μπορούν να βγουν.

Βλέποντας ότι η ουσία δεν τους βοηθά να λύσουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, παίρνουν συνεχώς μεγαλύτερη δόση και στη συνέχεια μπορεί να περάσουν στη χρήση κάποιας άλλης ναρκωτικής ουσίας. Από την άλλη, η κοκαΐνη προκαλεί σχιζοφρένεια, ενώ μπορεί να σκοτώσει το χρήστη εάν χορηγηθεί ενδοφλέβια. Η ηρωίνη είναι η ουσία που σκοτώνει, γι' αυτό υπάρχει και το σύνθημα που λέει «όλα τα ναρκωτικά προκαλούν εξάρτηση, η ηρωίνη σκοτώνει». Μπορεί να οδηγήσει στον θάνατο λόγω υπερβολικής δόσης ή νοθείας.

Στατιστικά στοιχεία, τα οποία μας έχουν δοθεί από το ΕΚΤΕΠΝ (Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά) από το 2004 μέχρι το 2012, 142 συνάνθρωποί μας, κυρίως νέοι, έχουν χάσει τη ζωή τους λόγω ουσιοεξάρτησης, εκ των οποίων οι 84 ήταν άμεσοι και 58 ήταν έμμεσοι. Άμεσοι θάνατοι από τα ναρκωτικά θεωρούνται οι θάνατοι οι οποίοι προέρχονται από λήψη υπερβολικής δόσης και έμμεσοι θεωρούνται θάνατοι που προέρχονται από συνέπειες της χρήσης εκτός της λήψης υπερβολικής δόσης (π.χ. ατύχημα, αυτοκτονία κλπ.)

Νοσούμε στην πρωτογενή πρόληψη

-Με ποιους φορείς συνεργάζεται ο Σύνδεσμος και πώς εκτιμά το έργο καταπολέμησης της χρήσης, εκ μέρους του κράτους και του ιδιωτικού τομέα;

-Ο Σύνδεσμος Συγγενών και Φίλων Εξαρτημένων Ατόμων Κύπρου συνεργάζεται με τους διάφορους κυβερνητικούς αξιωματούχους, τις διάφορες δομές και οργανώσεις που ασχολούνται με το καυτό θέμα της ουσιοεξάρτησης. Σε τακτά χρονικά διαστήματα ο Σύνδεσμος πρωτοστατεί σε συναντήσεις, με κύριο σκοπό την ανταλλαγή απόψεων, με στόχο την αποτελεσματική δικτύωση και συνεργασία μεταξύ όλων μας, για αποτελεσματική αντιμετώπιση της ουσιοεξάρτησης και τα παράγωγά της. Αν και στον τομέα της πρωτογενούς πρόληψης νοσούμε αρκετά, στον τομέα της θεραπείας-απεξάρτησης έγιναν βήματα προς την ορθή κατεύθυνση.

Το κράτος πρέπει να οργανωθεί και να προχωρήσει στη δημιουργία των κατάλληλων δομών, είτε να ενισχύσει τον μη κυβερνητικό τομέα. Επιβάλλεται να υπάρξει πλουραλισμός θεραπευτικών προτάσεων, ώστε να προσελκύσει και να συγκρατήσει στις τάξεις του τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό χρηστών, με ένα δίκτυο πλουραλιστικό, ελκυστικό, αποτελεσματικό και γι’ αυτό ρεαλιστικά προσαρμοσμένο στις πραγματικές ανάγκες των χρηστών.

Ένα τέτοιο δίκτυο θεραπευτικών υπηρεσιών επιβάλλεται να προσφέρει πολλά σημεία επαφής του χρήστη με τη θεραπευτική διαδικασία, διαφορετικών απαιτήσεων από τις χαμηλότερες ώς τις υψηλότερες, έτσι ώστε να μπορεί ο κάθε χρήστης να ενταχθεί σ’ αυτό και να κινηθεί μέσα σ’ αυτό, ανάλογα με τις ανάγκες και τις δυνατότητές του, όπως αυτές διαμορφώνονται δυναμικά μέσα στη θεραπευτική διαδικασία. Σε ένα τέτοιο δίκτυο θεραπευτικών υπηρεσιών, τα προγράμματα χαμηλών απαιτήσεων είναι εξίσου χρήσιμα με τα προγράμματα υψηλών απαιτήσεων, εφόσον ο στόχος είναι η προσέλκυση και συγκράτηση του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού χρηστών.

Εάν διαθέτουμε μόνο προγράμματα υψηλών απαιτήσεων, τότε προσφέρουμε θεραπευτικές επιλογές για μερικούς και αποκλείουμε άλλους. Καταργούμε εν μέρει το δικαίωμα στη θεραπεία. Θετικό στοιχείο είναι η συζήτησή του στην Βουλή των Αντιπροσώπων του Νόμου που προνοεί τη θεραπεία χρηστών ή ουσιοεξαρτημένων προσώπων (Νόμος του 1992). Ο συγκεκριμένος Νόμος δίνει το δικαίωμα στο δικαστήριο να εξουσιοδοτεί την παραπομπή σε κέντρο για θεραπεία, αντί σε φυλάκιση τον χρήστη, που έχει καταδικαστεί για αδίκημα κατοχής ναρκωτικών.

Θα ήθελα να τονίσω εμφαντικά ότι ο Σύνδεσμός μας πρωτοστάτησε στο να βρισκόμαστε στην ευχάριστη θέση να συζητείται στη Βουλή ο προαναφερθείς νόμος. Θα ήταν μεγάλη παράλειψή μας να μην ευχαριστήσουμε και δημόσια τον Πρόεδρο, τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, αλλά και το προσωπικό του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου, για τη στήριξη, την αρωγή και την καθοδήγηση που προσφέρει απλόχερα στον Σύνδεσμό μας. Μέσα από αντίξοες οικονομικές συνθήκες, επιτελεί στο ακέραιο τα καθήκοντά του που αφορούν στον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και τον έλεγχο της εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ναρκωτικά και τον συντονισμό των δραστηριοτήτων σε θέματα εξαρτησιογόνων ουσιών από τις διάφορες κρατικές υπηρεσίες ή φορείς του ιδιωτικού ή εθελοντικού τομέα.

Προγράμματα στήριξης και θεραπείας

ΑΡΤΕΜΙΟΣ Ανδρέου: «Ο Σύνδεσμος Συγγενών και Φίλων Εξαρτημένων Ατόμων Κύπρου είναι ένας φιλανθρωπικός μη κερδοσκοπικός οργανισμός, με κύριο σκοπό την προβολή, διαφώτιση και πρόληψη κατά των ναρκωτικών, αλλά και συνάμα την παροχή ψυχοκοινωνικής στήριξης και οικονομικής αρωγής στις οικογένειες των εξαρτημένων ατόμων. Ιδρύθηκε το 2004, με κύριο σκοπό να συμβάλει ενεργά στην πολυεπίπεδη εκστρατεία για εξάλειψη της μεγάλης μάστιγας των εξαρτησιογόνων ουσιών.

Με επίκεντρο τον πόνο των γονιών των εξαρτημένων ατόμων, ο Σύνδεσμος στοχεύει μέσα από πολλές και πρωτότυπες μορφές δράσης στην πρόληψη, αλλά και στην αντιμετώπιση των πολλαπλών προβλημάτων που προκαλούν στην οικογένεια αλλά και στην κοινωνία ευρύτερα οι εξαρτησιογόνες ουσίες. Μέσω κλινικών ψυχολόγων παρέχονται εβδομαδιαία προγράμματα στήριξης για θέματα που συσχετίζονται με τις εξαρτησιογόνες ουσίες, καθώς και εβδομαδιαία εντατικά θεραπευτικά προγράμματα για τις οικογένειες των εξαρτημένων ατόμων.

»Οι ημερίδες ενημερωτικού χαρακτήρα, καθώς και τα εντατικά θεραπευτικά προγράμματα παρέχονται δωρεάν, και μπορεί να συμμετάσχει οποιοσδήποτε το επιθυμεί.

»Τα εβδομαδιαία προγράμματα στήριξης έχουν κυρίως ψυχοεκπαιδευτικό και συμβουλευτικό ρόλο, καθώς βασικό τους εργαλείο είναι η προσφορά γνώσεων στα θέματα της ουσιοεξάρτησης. Τα συγκεκριμένα προγράμματα είναι ανοικτά, παρέχοντας τη δυνατότητα για άμεση πρόσβαση σε οποιονδήποτε επιθυμεί να τα παρακολουθήσει, χωρίς να εξυπακούεται η τακτική δέσμευση για συμμετοχή του, χωρίς προκαθορισμένο ραντεβού και σε οποιαδήποτε περίοδο του χρόνου.

Περιλαμβάνει τη γνωσιακή στήριξη των οικογενειών και στοχεύει στην εκπαίδευση των γονέων, ώστε να κατανοήσουν το πρόβλημα της ουσιοεξάρτησης, τις επερχόμενες συνέπειές της και τα σύνοδα προβλήματά της, τόσο στον ίδιο τον χρήστη όσο και στην οικογένεια. Ενισχύοντας τους γονείς να μάθουν πώς να αναγνωρίζουν τη συμπτωματολογία της εξάρτησης, πώς να προσεγγίζουν και να χειρίζονται τον χρήστη με τον ιδιαίτερο τρόπο που απαιτεί η εξάρτησή του. Ταυτόχρονα παρέχεται συμβουλευτική και ψυχολογική στήριξη στα μέλη της ομάδας.

»Από την άλλη, τα εντατικά προγράμματα απευθύνονται σε γονείς ατόμων που κάνουν χρήση ουσιών. Τα συγκεκριμένα προγράμματα είναι θεραπευτικά, βοηθώντας τους γονείς χρηστών με μακροχρόνιο ιστορικό χρήσης να κατανοήσουν και να αξιολογήσουν το πώς το πρόβλημα της εξάρτησης επηρέασε τη ζωή τους. Ο γονιός μαθαίνει να επεξεργάζεται κυρίως τα δικά του συναισθήματα, τις αντιδράσεις του, τις διαπροσωπικές του σχέσεις και τη σχέση του με τον εαυτό του, όπως εξελίχτηκε μέσα από τη χρήση του παιδιού του και την καθημερινότητά του. Ενισχύοντας έτσι τους προστατευτικούς παράγοντες και ενδυναμώνοντας τις δεξιότητες, για να αντιμετωπίσουν τα συνεπακόλουθα της ουσιοεξάρτησης».

Ένας αντίλογος για την κάνναβη

ΠΕΤΡΟΣ Ευδόκας, Βιολόγος, Φυσικός Θεραπευτής, μέλος της Φιλικής Εταιρείας Κύπρου και μέλος της ομάδας σύνταξης της Ενδομήδεια-Cyprus Indymedia: «Να διευκρινίσω αρχικά ότι άλλο τι λέει η επιστήμη και άλλο τι λεν κάποια άτομα που είναι επιστήμονες. Η επιστήμη λέει ότι, ναι, έχει αναγνωριστεί κάποια στατιστική σχέση της χρήσης της κάνναβης με την ψύχωση. (Αποκαλείται στατιστική σχέση, γιατί δεν έχει αναγνωριστεί κάποιος βιολογικός μηχανισμός που να την εξηγεί). Αλλά από την επιστήμη έχουν αναγνωριστεί να έχουν μιαν ακόμα πιο μεγάλη στατιστική σχέση με την ψύχωση η ερωτική απογοήτευση, οι τραυματικές εμπειρίες όπως ένα σοβαρό τροχαίο ατύχημα, ένας πόλεμος, απώλεια αγαπημένου προσώπου ή εργασίας κλπ, όπως και η χρήση παράνομων και νόμιμων φαρμάκων και ουσιών.

Μια από αυτές τις ουσίες είναι και το αλκοόλ, όπως και οι μεταμφεταμίνες, αλλά και κάποια από τα νόμιμα αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Πιο σοβαρό απ' όλα είναι η κοκαΐνη και η μορφή της σε κρακ. Όλα αυτά πυροδοτούν ψυχωτικές παθήσεις με πολύ πιο ισχυρό τρόπο απ' ό,τι η κάνναβη. Οπότε είναι μια ευφυέστατη, αλλά πονηρή τοποθέτηση να λέμε ότι η κάνναβη προκαλεί ψύχωση. Σύμφωνα λοιπόν με την επιστήμη -και προσωπικά συμφωνώ με αυτό- η χρήση της κάνναβης, όπως και πολλά άλλα βιώματα στη ζωή, μπορεί να οδηγήσει κάποια άτομα στο να εκδηλώσουν ψυχωτική κρίση.

Τα πορίσματα ενός συνδυασμού μελετών στο θέμα αυτό καταδεικνύουν ότι άτομα με ψυχολογικά προβλήματα είναι πιθανότερο να κάνουν χρήση και κατάχρηση πολλών ουσιών, μεταξύ των οποίων και κάνναβης, γι’ αυτό βγαίνουν πιο μεγάλοι στατιστικοί αριθμοί.

Πάντως, έχει αναγνωριστεί από την επιστήμη, αλλά δεν έχει υιοθετηθεί στην πρακτική της επιστήμης, ότι η κάνναβη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως θεραπευτικό μέσο για τις ψυχοπάθειες και ειδικά για τις ψυχωτικές παθήσεις. Με άλλα λόγια, η ορθή και θεραπευτική χρήση της κάνναβης έχει τη δυνατότητα να βοηθήσει τους ανθρώπους να θεραπευτούν από την ψύχωση. Γι' αυτούς τους λόγους και για πολλούς άλλους, είμαστε υπέρ της αποποινικοποίησης της κάνναβης».