Ο προχθεσινός σεισμός ήταν ένας από τους πολλούς μεγάλους που μας συντάραξαν
Οι αρχαίοι Κύπριοι ταλαιπωρούνταν πάρα πολύ από τις ορέξεις του Εγκέλαδου, αφού πολλοί οικισμοί καταστράφηκαν ολοσχερώς από τις δονήσεις, ενώ το Κάστρο της Πάφου διαλύθηκε από τσουνάμι

Ο σεισμός που σημειώθηκε το απόγευμα του Σαββάτου ταρακούνησε για τα καλά την Κύπρο. Ήταν μεγέθους 6,3 στην κλίμακα Ρίχτερ βάσει των κυπριακών καταγραφών, 6,1 βάσει των τουρκικών και 5,9 βάσει των ευρωπαϊκών. Σεισμοί αυτού του μεγέθους, βέβαια, δεν είναι πρωτοφανείς, όπως ούτε και το ταρακούνημα που τους συνοδεύει. Από μικρά παιδάκια μάς μαθαίνουν στο σχολείο πως η Κύπρος βρίσκεται σε σεισμογενή περιοχή και τα ταρακουνήματα είναι μέρος της καθημερινότητάς μας.

Γι’ αυτό και από πολύ νεαρή ηλικία, οι Κύπριοι ξέρουν να ανταποκρίνονται στις ορέξεις του Εγκέλαδου, διατηρώντας την ψυχραιμία τους και λαμβάνοντας τα ενδεικνυόμενα μέτρα προστασίας. Ωστόσο, οι σεισμοί δεν παύουν να είναι ένα φαινόμενο που καταδεικνύει τη δύναμη της φύσης έναντι των ανθρώπων, αφού ούτε να τους προβλέψουμε μπορούμε ούτε να τους αποτρέψουμε. Γι’ αυτό και είναι φυσιολογικό, ακόμα κι όταν αναμένουμε πως κάποια στιγμή θα γίνουν αισθητοί σεισμοί, να ξαφνιαζόμαστε και να ενοχλούμαστε. Τώρα, όμως, το κάνουμε από σπίτια φτιαγμένα από δυνατά δομικά υλικά, με αντισεισμικές πρόνοιες. Φανταστείτε τον τρόμο των αρχαίων ημών προγόνων, σε μια εποχή που η Γη επεδείκνυε ανάλογη δραστηριότητα αλλά δεν υπήρχαν οι υποδομές περιορισμού των αποτελεσμάτων της.

Οι πλάκες και ο Εγκέλαδος
Σήμερα, βέβαια, γνωρίζουμε ότι η γεωλογική γένεση και μετεξέλιξη της Κύπρου συντελέστηκαν μέσα από μια σειρά τεκτονικών επεισοδίων και είναι η δραστηριότητα της Αφρικανικής και της Ευρασιατικής πλάκας που γεννούν τους συχνούς σεισμούς που έχουμε. Οι αρχαίοι Έλληνες, ωστόσο, είχαν μια κάπως διαφορετική θεωρία. Πίστευαν πως τους σεισμούς τούς προκαλούσε ο Εγκέλαδος. Πρόκειται για έναν μυθολογικό Γίγαντα, γιο του Ταρτάρου και της Γης, τον οποίο κατακεραύνωσε ο Δίας σύμφωνα με έναν μύθο ή καταπλάκωσε η Αθηνά σύμφωνα με τον πιο κοινό, πετώντας πάνω του τη… Σικελία. Όμως δεν πέθανε, με αποτέλεσμα να κινείται κάθε τόσο πέρα δώθε στον τάφο του. Αυτή η υπόγεια ανησυχία του, λόγω του μεγέθους του, προκαλεί σεισμούς και εκρήξεις ηφαιστείων.

Ο Εγκέλαδος εθεωρείτο, επίσης, ο πατέρας διαφόρων μυθολογικών τεράτων, όπως οι Γοργόνες και η Λερναία Ύδρα. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός πως στη λαογραφία, ακόμη και σε πιο σύγχρονα χρόνια, εμφανίζεται σε κάθε άκρη της Γης η πεποίθηση πως οι σεισμοί προκαλούνταν από κάποιο ζωντανό, κινούμενο ον, κάτω από την επιφάνεια της Γης. Για παράδειγμα στην Ινδία πίστευαν ότι τη Γη κρατούσαν τέσσερις ελέφαντες, που ισορροπούσαν πάνω σε μια χελώνα, την οποία κρατούσε μια κόμπρα. Αν κάποιο από αυτά τα ζώα έχανε την ισορροπία του, γινόταν σεισμός. Στην Ιαπωνία η πεποίθηση ήταν ότι οι σεισμοί προκαλούνταν από ένα γατόψαρο που έμενε ανεξέλεγκτο και στη Χιλή εξαιτίας της μη καλής συνεργασίας ανάμεσα στα δύο φίδια που ζούσαν στα έγκατα της Γης. Κάποιοι ιθαγενείς της Αμερικής πίστευαν πως γινόταν σεισμός κάθε φορά που έκανε ένα βήμα η τεράστια χελώνα που κρατούσε τον κόσμο, ενώ στη Δυτική Αφρική κοινή πεποίθηση ήταν πως τη Γη κουβαλούσε ένας γίγαντας και σειόταν όποτε έστρεφε το κεφάλι του.

Ισοπέδωναν τα πάντα
Σύμφωνα με στοιχεία που βρίσκονται στη σελίδα του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης, πολλοί σεισμοί στην αρχαία Κύπρο ήταν καταστροφικοί, ισοπεδώνοντας ολόκληρους οικισμούς. Γι’ αυτό και ήταν απολύτως φυσιολογικό για τους προγόνους μας να αναζητούν απαντήσεις και να προβαίνουν σε ερμηνείες του φαινομένου. Ο πρώτος σεισμός για τον οποίο υπάρχουν στοιχεία για καταστροφές (σαφώς δεν πρόκειται για τον πρώτο καταστροφικό σεισμό στην Κύπρο), έγινε το 15 π.Χ. και ήταν ιδιαίτερα αισθητός στην Πάφο και στο Κούριο. Ως αποτέλεσμά του η Πάφος ερημώθηκε και την ξαναέχτισαν οι Ρωμαίοι με το όνομα Αυγούστα. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες περιγραφές είχε γίνει μια σειρά σεισμικών δονήσεων.

Σαλαμίνα, Πάφος και Λάρνακα βρέθηκαν στο χείλος της καταστροφής το 76 μ.Χ., όταν σημειώθηκε σεισμική δόνηση στη θαλάσσια περιοχή της Κύπρου. Οι αναφορές γι’ αυτόν τον σεισμό είναι υπερβολικές, αφού κάνουν λόγο για ταυτόχρονη ηφαιστειακή έκρηξη στην περιοχή Καπέδες. Ωστόσο οι ειδικοί θεωρούν πως το πιο πιθανόν είναι να μπερδεύεται ο σεισμός με την έκρηξη του Βεζούβιου την ίδια χρονιά. Κάποιες αναφορές κάνουν λόγο και για τσουνάμι. Η πόλη της Σαλαμίνας, ωστόσο, εισέπραξε την οργή του Εγκέλαδου το 332 ή 333 μ.Χ., η οποία την κατέστρεψε ολοσχερώς. Παρόμοια τύχη είχε και η Πάφος δέκα χρόνια αργότερα, αφού ο σεισμός όχι απλώς την ισοπέδωσε αλλά κατάφερε να αλλάξει την πορεία κάποιων ποταμών, σε μια πιθανή εμφάνιση επιφανειακών εκδηλώσεων του σεισμογόνου ρήγματος και σημειώθηκαν μαζικές κατολισθήσεις.

Το παφίτικο τσουνάμι
Το 365 μ.Χ. ήταν η απαρχή μιας ιδιαίτερα σεισμογενούς περιόδου. Οι πρώτοι σεισμοί προξένησαν εκτεταμένες ζημιές στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Κρήτη (όπου τοποθετείται το επίκεντρο), στη Μικρά Ασία και στην Αίγυπτο. Εκδηλώθηκε σεισμική ακολουθία, πιθανότατα κοντά στην Κύπρο, μέχρι το 378 μ.Χ., η οποία ευθύνεται για την ολοκληρωτική καταστροφή του Κουρίου. Ο επόμενος ισχυρός σεισμός έγινε το 394, καταστρέφοντας ναούς και σπίτια σε Πάφο και Σαλαμίνα.

Μετά το 1100 μ.Χ. υπάρχουν μαρτυρίες για ζημιές από σεισμούς, τις οποίες περιγράφει ο ίδιος ο Άγιος Νεόφυτος. Ωστόσο η πιο αξιοσημείωτη δραστηριότητα της τότε περιόδου ήταν ο σεισμός της 3ης Μαΐου του 1222, που έγινε νοτιοδυτικά της Κύπρου. Ο σεισμός αυτός είναι ένας από τους ισχυρότερους των ιστορικών καταλόγων και προκάλεσε και τσουνάμι. Τόσο ο σεισμός όσο και το τσουνάμι προξένησαν εκτεταμένες καταστροφές στη Λεμεσό και στην Πάφο. Μάλιστα το φρούριο της Πάφου καταστράφηκε (και ξαναχτίστηκε αργότερα), ενώ το λιμάνι έμεινε χωρίς νερό.

Ζημιές παγκύπρια
ΜΕ την πάροδο του χρόνου πληθαίνουν οι καταγραφές της σεισμικής δραστηριότητας στην Κύπρο. Ανάμεσα στους πιο αξιοσημείωτους σεισμούς ήταν αυτός του 1303, που παρόλο ότι ήταν μέτριας ισχύος, κατέστρεψε τον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας και προκάλεσε πανικό στον πληθυσμό και ο τοπικός σεισμός του 1491, ο οποίος ήταν ισχυρός και προκάλεσε σημαντικές καταστροφές στη Λευκωσία και στη Μεσαορία. Ο ναός της Αγίας Σοφίας ήταν ξανά θύμα σεισμού το 1546.

Εκτεταμένες ζημιές, σε ολόκληρη την Κύπρο, και κυρίως σε Λεμεσό, Λευκωσία και Αμμόχωστο, προκάλεσε ισχυρός σεισμός το 1567. Το Κούριο, η Λευκωσία και η Σαλαμίνα ταρακουνήθηκαν ιδιαιτέρως και δέκα χρόνια αργότερα, αφού ένας σεισμός που έγινε στις 28 Ιανουαρίου είχε 140 μετασεισμούς, προκαλώντας εκτεταμένες ζημιές. Σε ό,τι αφορά τα νεότερα χρόνια, στις 29 Ιουνίου του 1896, προσεισμική ακολουθία που άρχισε στις 18 Μαρτίου, συνεχίστηκε με πιο έντονο βαθμό στις 19 και 22 Ιουνίου, με τον κύριο σεισμό να γίνεται αισθητός σε ολόκληρο το νησί. Οι πιο πολλές ζημιές, ωστόσο, σημειώθηκαν στο Ακρωτήρι, όπου ανοίχθηκαν ρωγμές στο έδαφος και προκλήθηκαν εκτεταμένες κατολισθήσεις κατά μήκος των ακτών.

Πολλοί πρόσφατοι σεισμοί
ΠΟΛΥ πιο πλήρη είναι τα σεισμολογικά δεδομένα που έχουμε στη διάθεσή μας από τις αρχές του 20ού αιώνα. Για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι τον Φεβρουάριο του 1906, ισχυρός σεισμός, που έγινε αισθητός σε όλο το νησί, προκάλεσε σημαντικές καταστροφές στη Λεμεσό και στο Κολόσσι, ενώ τον Δεκέμβριο του 1927 η ίδια περιοχή σείστηκε και πάλι από ισχυρό σεισμό, που προκάλεσε ζημιές σχεδόν σε όλη την επαρχία Λεμεσού. Τρία χρόνια αργότερα, η επαρχία Πάφου ήταν θύμα καταστροφικού σεισμού, που κατέστρεψε σπίτια και εκκλησίες κυρίως στην Πάφο, την Πέγεια και την Έμπα και προκάλεσε κατολισθήσεις στη Νατά και την Επισκοπή.

Επτά χρόνια αργότερα ζημιές καταγράφηκαν από σεισμό στην ορεινή Κύπρο και κυρίως στην Πάχνα, τις Πλάτρες, την Πενταλιά, το Όμοδος, το Άρσος, τη Σαλαμιού και την Αρμίνου. Στις 20 Ιανουαρίου 1941 έγινε ένας πολύ ισχυρός σεισμός στην Ανατολική Μεσόγειο, ο οποίος προκάλεσε σημαντικές καταστροφές και τραυματισμούς στην επαρχία Αμμοχώστου, ζημιές σε Λευκωσία και Λάρνακα και δημιούργησε ένα μικρό τσουνάμι, που έπληξε τις ακτές του Ισραήλ.

Ο διπλός σεισμός
Ιδιαίτερα καταστροφικός ήταν ο διπλός σεισμός που έγινε στις 10 Σεπτεμβρίου του 1953. Στην επαρχία Πάφου σκοτώθηκαν 40 άνθρωποι, τραυματίστηκαν 100 και 4000 έμειναν άστεγοι. Συνολικά επηρεάστηκαν 158 τοποθεσίες. Οι περισσότερες ζημιές προκλήθηκαν από τις κατολισθήσεις και τις επιφανειακές ρωγμώσεις. Συνολικά καταστράφηκαν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα 1.600 σπίτια, ενώ άλλα 10.000 υπέστησαν ζημιές. Τη μεγαλύτερη καταστροφή υπέστησαν τα χωριά Στρουμπί, Κιδάσι, Λαπηθιού, Αξύλου και Φασούλα. Θεωρείται ότι ο λόγος που δεν είχαμε πολύ περισσότερους νεκρούς ήταν το γεγονός πως οι σεισμοί έγιναν σε χρόνο που οι αγρότες βρίσκονταν στα χωράφια και δεν υπήρχε πολύς κόσμος μέσα στα σπίτια. Στη Λεμεσό παρατηρήθηκαν φαινόμενα ρευστοποίησης και στις ακτές της Πάφου υπήρξε μικρό τσουνάμι. Το διπλό χτύπημα ακολούθησαν 26 μετασεισμοί.

Νεκροί μέχρι πρόσφατα
Παρόλο που τα τελευταία χρόνια οι επιπτώσεις των δονήσεων περιορίζονται, καταγράφηκαν θάνατοι και σχετικά πρόσφατα. Για παράδειγμα στις 23 Φεβρουαρίου 1995 έγινε καταστροφικός σεισμός στην επαρχία Πάφου. Ο σεισμός αυτός ήταν λιγότερο δυνατός από αυτόν του Σαββάτου, αφού η ισχύς του ήταν 5,7 στην κλίμακα Ρίχτερ. Εξαιτίας του, ωστόσο, έχασαν τη ζωή τους δύο πρόσωπα. Κατέρρευσαν αρκετά σπίτια στις Πάνω Αρόδες και τη Μηλιού, ενώ υπήρξαν πολλές ζημιές στα χωριά Περιστερώνα, Στενή, Γιαλιά, Αργάκα, Πωμός, Πύργος, Λεύκα, Νέο Χωριό Ακάμα, Λατσί και στην Πόλη Χρυσοχούς. Στις 9 Οκτωβρίου του επόμενου χρόνου πολύ ισχυρός σεισμός (6,5) έπληξε το νοτιοδυτικό τμήμα της Κύπρου.

Πανικός προκλήθηκε σε Πάφο και Λεμεσό, καθώς και στους ενοίκους πολυκατοικιών σε Λευκωσία, Λάρνακα και Παραλίμνι. Έχασαν τη ζωή τους δύο άτομα από δευτερογενή αίτια και υπήρξαν 20 τραυματισμοί. Οι ζημιές, ωστόσο, ήταν περιορισμένες. Αρκετοί τραυματισμοί υπήρξαν και στις 11 Αυγούστου του 1999, όταν σεισμός, με επίκεντρο το χωριό Γεράσα, προκάλεσε ζημιές σε κτίρια στη Λεμεσό και σε χωριά στο βόρειο μέρος της επαρχίας. Κυρίως λόγω του πανικού τραυματίστηκαν 40 πρόσωπα.

Τα φετινά ταρακουνήματα
Το 2013 σημειώθηκαν άλλοι τρεις αισθητοί σεισμοί, εκτός από τον προχθεσινό, σύμφωνα με το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης, όλοι τούς τελευταίους μήνες. Ο πρώτος έγινε στις 24 Σεπτεμβρίου, λίγο μετά τα μεσάνυχτα και ήταν μεγέθους 3,5 βαθμών στην κλίμακα Ρίχτερ. Το επίκεντρό του ήταν στην περιοχή Ακρωτηρίου και είχε εστιακό βάθος 20 χιλιομέτρων. Τον αισθάνθηκαν κυρίως στη Λεμεσό. Στις 4.15 τα ξημερώματα της Τρίτης, 15 Οκτωβρίου, καταγράφηκε ο δεύτερος αισθητός σεισμός της χρονιάς, μεγέθους 4,1 βαθμών, ο οποίος έγινε στη θαλάσσια περιοχή της Αμμοχώστου, νότια της Ξυλοφάγου. Τον σεισμό αισθάνθηκαν κάποιοι κάτοικοι στις επαρχίες Αμμοχώστου και Λάρνακας.

Ο τρίτος αισθητός σεισμός της χρονιάς έγινε λίγες ημέρες αργότερα, στις 21 Οκτωβρίου, στις 10.15 το βράδυ. Είχε επίκεντρο τη θαλάσσια περιοχή της Πάφου και εστιακό βάθος 20 χιλιόμετρα και τον ένιωσαν κάποιοι κάτοικοι της επαρχίας, παρόλο που δεν ήταν ιδιαιτέρα ισχυρός. Συνεπώς ο σεισμός του Σαββάτου ήταν ο μεγαλύτερος του 2013. Έγινε στις 5.20 το απόγευμα στη θαλάσσια περιοχή του κόλπου της Αττάλειας στην Τουρκία, 188 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Πάφου και ήταν ο μοναδικός φετινός σεισμός που έγινε αισθητός σε ολόκληρη την Κύπρο.

Προβληματιστείτε σοβαρά
Ο σεισμός της 28ης Ιανουαρίου επανέφερε στην επιφάνεια το θέμα της ανέγερσης πυρηνικού σταθμού στην Τουρκία. Σε ανακοίνωσή του, το Κίνημα Οικολόγων τονίζει ότι η πρόσφατη δόνηση πρέπει να οδηγήσει κάποιους σε Κύπρο, Ελλάδα, Τουρκία και Ε.Ε. να προβληματιστούν σοβαρά αναφορικά με τους κινδύνους που εγκυμονεί η λειτουργία ενός τέτοιου σταθμού στην περιοχή μας. «Το επίκεντρο του σεισμού βρίσκεται λίγα μόνο χιλιόμετρα από την τοποθεσία Άκκιουγιου, όπου η κυβέρνηση του Ερτογάν ξεκίνησε την κατασκευή ενός μεγάλου πυρηνικού αντιδραστήρα», επισημαίνουν οι Οικολόγοι και καλούν τις Κυβερνήσεις Κύπρου και Ελλάδας, καθώς και την Κομισιόν, να ζητήσουν επιτακτικά τον τερματισμό της κατασκευής του εργοστασίου. «Επιβάλλεται να ενταθούν οι προσπάθειες για να μη βρεθούμε ενώπιον των συνεπειών ενός πυρηνικού ατυχήματος σαν αυτόν που ζει η Ιαπωνία», καταλήγει η ανακοίνωση.