Συνομιλία με 84χρονη στο Πλατύ Αγλαντζιάς
Δέσποινα Κεττένη: «Τέτοιες γιορτινές μέρες, οι μνήμες είναι ακόμα πιο σκληρές…»

Τα Χριστούγεννα στο κατεχόμενο χωριό της Καζάφανι, στην παράκτια πεδιάδα της Κερύνειας, νοσταλγεί η 84χρονη Δέσποινα Κεττένη, που τη συναντήσαμε χθες στο προσφυγικό της σπιτάκι στον συνοικισμό Πλατύ Αγλαντζιάς και μας είπε ότι τέτοιες γιορτινές μέρες, οι μνήμες είναι ακόμα πιο σκληρές…
Μητέρα δύο γιων και μιας κόρης και γιαγιά τεσσάρων εγγονιών, η κυρία Δέσποινα ζει κυριολεκτικά με τις αναμνήσεις του χωριού της και με την ελπίδα της επιστροφής σε αυτό - όσο κι αν αυτή η ελπίδα έσβησε για πολλούς μέσα στα σαράντα χρόνια της κατοχής και της προσφυγιάς.

Ένας δρόμος τούς χώριζε…
Το Καζάφανι ήταν μεικτό χωριό και το 1973 είχε 644 Τούρκους κατοίκους και 410 Έλληνες. Επίσης κατοικούσαν εκεί 45 άτομα άλλων εθνικοτήτων, κυρίως Βρετανοί συνταξιούχοι που έκτιζαν κατοικίες στα υψώματα γύρω από το χωριό, θέλοντας να περάσουν τα τελευταία χρόνια της ζωής τους στο ειδυλλιακό και ήρεμο περιβάλλον της περιοχής. Όπως διαβάζουμε στην ιστοσελίδα της Ένωσης Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας το 1964, εξαιτίας των δικοινοτικών ταραχών, μερικοί από τους Τούρκους κατοίκους του χωριού το εγκατέλειψαν προσωρινά, αργότερα όμως επανήλθαν. Στο χωριό είχαν εγκατασταθεί από το 1964 μέχρι και το 1974 στρατιώτες της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών.

«Ένας δρόμος ερχόταν από την Κερύνεια και στην πάνω πλευρά κάθονταν οι Τούρκοι και στην κάτω πλευρά οι χριστιανοί», μας είπε η κυρία Δέσποινα. «Μας χώριζε ο δρόμος», πρόσθεσε, «αλλά στην καθημερινή ζωή σμίγαμε. Μια Τουρκού είχε κοπάδι κι έκαμνε χαλλούμια και αναράδες και τα έφερνε στην αυλή της και μαζεύονταν οι χριστιανές και αγόραζαν…

Οι περιπέτειες του εγκλωβισμού
Η κυρία Δέσποινα μάς είπε ότι δούλεψε «σκυλίσια» τόσο η ίδια όσο και ο σύζυγός της, που πέθανε στην προσφυγιά πριν από αρκετά χρόνια (όπως και ο μεγαλύτερος γιος της Σωτήρης), για να μεγαλώσουν τα παιδιά τους που το 1974 ήταν 12, 8 και 6 χρονών. Η οικογένεια Κεττένη ήταν ανάμεσα στους εκατόν περίπου Ελληνοκύπριους κατοίκους του Καζάφανι που παρέμειναν για πολλούς μήνες εγκλωβισμένοι στο χωριό, μετά την κατάληψή του από τα τουρκικά στρατεύματα το καλοκαίρι 1974. Ήταν από τις πρώτες οικογένειες της κοινότητας που μεταφέρθηκαν στις ελεύθερες περιοχές, στη Λευκωσία, τον Φεβρουάριο 1975. Σταδιακά εκδιώχθηκαν από το χωριό όλοι οι Έλληνες κάτοικοί του και αργότερα εγκαταστάθηκαν στο Καζάφανι έποικοι από την Τουρκία.

Η συνομιλήτριά μας μάς περίγραψε τις πρώτες τραγικές μέρες μετά την τουρκική εισβολή, όταν όλοι οι Έλληνες κάτοικοι του χωριού εγκατέλειψαν πεζοί τα σπίτια τους από τον φόβο των εισβολέων και κατέφυγαν «στα χωράφια», κυρίως στην τοποθεσία «Κοκκινόγκρεμος», κοντά στο Πέλλαπαϊς και στο ίδιο το Πέλλαπαϊς. «Επιστρέψαμε νύχτα στο σπίτι μας, περπατητοί και δεν πρόλαβα να λούσω τα μωρά και πέρασε απ΄ έξω ένας Τουρκοκύπριος συγχωριανός μας φωνάζοντας “να φύγουμε γρήγορα, έρχονται οι Τούρκοι και έπιασαν την Κερύνεια”. Όσοι είχαν αυτοκίνητα, έφυγαν προς τις ελεύθερες περιοχές…εμείς περπατήσαμε μέχρι το σπίτι ενός Σουηδού (που εργαζόμουν γι’ αυτόν, του μαγείρευα), έξω από το χωριό, και μας φιλοξένησε για οκτώ μέρες. Βλέπαμε απ’ εκεί τα τουρκικά πλοία στη θάλασσα…».

Η διαβεβαίωση της Παναγίας Ποταμίτισσας
Η κόρη της Δέσποινας, Σοφία, μας είπε ότι το πατρικό της σπίτι στο Καζάφανι, που περιβαλλόταν από μεγάλο περιβόλι, κατεδαφίστηκε από τους Τουρκοκύπριους που το κατοίκησαν μετά την εκδίωξη της δικής της οικογένειας και στη θέση του κτίστηκε άλλο, μεγαλύτερο. Πρόσθεσε ότι, μετά την προσφυγιά, επισκέφθηκαν το χωριό μόνο δύο φορές μέσα στο 2003. Η μητέρα της θυμήθηκε ότι, ένας Τουρκοκύπριος συγχωριανός τους, άνοιξε γι’ αυτούς την κλειστή και λεηλατημένη εκκλησία της Παναγίας της Ποταμίτισσας, που πριν από το 1974 βρισκόταν μέσα στην «τουρκογειτονιά», για να προσκυνήσουν.

Η κυρία Δέσποινα μάς είπε ότι στη διάρκεια του εγκλωβισμού τους στο χωριό, μετά το τέλος μιας άγρυπνης νύχτας, όταν την πήρε ο ύπνος τα χαράματα, είδε την Παναγία την Ποταμίτισσα... «Ήρθε στο δωμάτιό μου πετώντας και πετώντας έφυγε…Μου είπε ποια είναι και με διαβεβαίωσε ότι θα φύγουν οι Τούρκοι και να μη φοβάμαι…Ναι, μέχρι σήμερα πιστεύω ότι θα φύγουν οι Τούρκοι από τα κατεχόμενα μέρη μας. Δεν θέλω να τουρκέψει η Κύπρος, θέλω να πάει ο καθένας σπίτι του»…

Διαφορετική είναι η άποψη της Σοφίας: «Ο απλός κόσμος δεν φταίει, αλλά δεν μπορούμε να συνυπάρξουμε. Προτιμώ να ζούμε ξεχωριστά. Τώρα που φτιάξαμε τη ζωή μας στις ελεύθερες περιοχές, φοβάμαι ότι θα μας βάλουν χέρι και στα δικά μας, που δημιουργήσαμε εδώ, όπως με τα κατεχόμενα. Πάντως, εγώ προσωπικά, δεν επιστρέφω υπό τουρκική διοίκηση, δεν τους έχω εμπιστοσύνη»...