Ένα σύνθετο θέμα, που μπορεί να οδηγήσει σε τετελεσμένα γεγονότα

Με βάση τα στοιχεία του 1960, η ιδιωτική γη που ανήκε στους Τ/κ ήταν της τάξης του 12,3%. Εάν σ’ αυτό προστεθεί κι ανάλογο με τον πληθυσμό ποσοστό κρατικής γης, οι Τ/κ «δικαιούνται» 16,78% της συνολικής έκτασης του κυπριακού εδάφους

ΣΥΜΦΩΝΑ με το Σχέδιο Ανάν, η τ/κ πλευρά θα αύξανε τη γη της κατά μερικές εκατοντάδες χιλιάδες σκάλες ή μέχρι κι αρκετά δισεκατομμύρια ευρώ

Παρόλο που η έννοια της συζητούμενης λύσης του Κυπριακού (διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία) δεν πρέπει να στηρίζεται στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των περιουσιών, το θέμα των περιουσιών των Ε/κυπρίων στις Κ/Περιοχές και των Τ/κυπρίων στις Ε/Περιοχές είναι ένα σύνθετο θέμα, που μπορεί να οδηγήσει σε τετελεσμένα γεγονότα τώρα και σοβαρές περιπέτειες κι αδιέξοδα στο στάδιο τελικής διευθέτησης, αλλά και στη βιωσιμότητα και λειτουργικότητα της λύσης.

Το πρόβλημα των περιουσιών γίνεται ακόμη πιο περίπλοκο με την πάροδο του χρόνου και τις διάφορες πράξεις αποξένωσης, διαχείρισης και ανάπτυξής τους, που λαμβάνουν χώρα στο μεταξύ, περιλαμβανομένης και της προσφυγής Ε/κ στην Επιτροπή Αποζημιώσεων της Τουρκίας και Τ/κ στα Κυπριακά Δικαστήρια. Σαν αφετηρία θέτουμε την επάνοδο στην προ του 1974 κατάσταση ιδιοκτησίας. Με βάση τα στοιχεία του 1960, η ιδιωτική γη που ανήκε στους Τ/κ ήταν της τάξης του 12,3%.

Εάν σ’ αυτό προστεθεί κι ανάλογο με τον πληθυσμό ποσοστό κρατικής γης, οι Τ/κ ‘δικαιούνται’ 16,78% της συνολικής έκτασης του κυπριακού εδάφους. Εάν όλες οι περιουσίες των Τ/κ μεταφερθούν στο τ/κ Κρατίδιο και με βάση την υπόθεση ότι τούτο θα έχει έκταση 29% του κυπριακού εδάφους, που δεχτήκαμε παλιά, η τ/κυπριακή ‘περιουσία’ εκεί θα είναι όχι πέραν του 58%.

Συνεπώς, γη που αντιστοιχεί σε ποσοστό 42% των Κ/Περιοχών θα πρέπει να επιστραφεί στους Ε/κ ιδιοκτήτες και το ε/κ Κρατίδιο. Με βάση τη θέση ότι 29% του κυπριακού εδάφους θα περιέλθει κάτω από τ/κ διοίκηση και ότι οι Ε/κ θα επανακτήσουν μόνο μέχρι 20% της συνολικής γης του εδάφους του τ/κ Κρατιδίου, που προβλεπόταν αρχικά στο Σχέδιο Ανάν, η τ/κ πλευρά θα αύξανε τη γη της κατά μερικές εκατοντάδες χιλιάδες σκάλες ή μέχρι κι αρκετά δισεκατομμύρια ευρώ.

Πέραν τούτου, η αποζημίωση για τη μεταφορά αυτή θα γινόταν μέσω ενός ταμείου το οποίο θα χρηματοδοτούσε το Κοινό Κράτος. Δηλαδή οι Ε/κ θα καλούνταν να πληρώσουν τη μερίδα του λέοντος για να αποζημιωθούν οι νόμιμοι Ε/κ ιδιοκτήτες γι’ αυτή την αναγκαστική μεταβίβαση περιουσιών. Δεν ήταν τελικά κακή επένδυση η εισβολή για την τ/κ πλευρά! Μια προσέγγιση στο θέμα των περιουσιών, που εισηγηθήκαμε, ήταν η σύσταση από τότε ενός Συμβουλίου Περιουσιών (Φορέα) ή κάτι παρόμοιο για να επιβλέψει τη διεκπεραίωση του έργου της «μεταφοράς» των τ/κ ιδιοκτησιών από το ε/κ στο τ/κ Κρατίδιο καθώς και άλλης συναφούς εργασίας.

Με τον τρόπο αυτό δεν θα παρουσιαζόταν ούτε ανάγκη για εξεύρεση τεράστιων πόρων για πρόσθετες αποζημιώσεις ούτε το βασικό ανθρώπινο δικαίωμα σεβασμού της ατομικής ιδιοκτησίας θα παραβιαζόταν. Θεωρούσαμε ότι το θέμα των περιουσιών είναι θέμα μεταφοράς της ιδιοκτησίας όσων Τ/κ το επιθυμούν από το ε/κ στο τ/κ Κρατίδιο. Ίσως θα πρέπει υπό αυτή την έννοια να συμφωνήσουμε με τον Ντενκτάς, ο οποίος μιλούσε για ανταλλαγή περιουσιών.

Ναι, ανταλλαγή περιουσιών με ισάξιες περιουσίες πάνω σε ενιαία βάση για όσους το επιθυμούν. Τούτο δίδει επίσης το δικαίωμα σε όσους από τους Τ/κ επιθυμούν να ανακτήσουν τις περιουσίες τους στο ε/κ Κρατίδιο. Αλλά κι αν όλοι οι Τ/κ προτιμήσουν να μεταφέρουν τις ιδιοκτησίες τους στο τ/κ Κρατίδιο, κανένας άλλος δεν θα επιβαρυνθεί με οποιονδήποτε ποσό από τη μια μεριά στην άλλη, γιατί θα ανταλλαγούν ίσες ή περίπου ίσες αξίες.

Είναι μέσα στα πλαίσια αυτά που θα μπορούσε να λειτουργήσει το Συμβούλιο Περιουσιών στο στάδιο διαπραγμάτευσης επίλυσης του Κυπριακού. Δεδομένου ότι στην πράξη θα υπάρξουν Ε/κ που θα επιθυμούσαν να πωλήσουν ή να ανταλλάξουν την περιουσία τους ή ακόμα να την ενοικιάσουν μακροπρόθεσμα, τούτο θα βοηθούσε προς την τελική διευθέτηση χωρίς εξαναγκασμό. Επίσης θα βοηθούσαν τέτοιες περιπτώσεις, όπως η απαλλοτρίωση που ήδη έγινε ή θα γίνει μέσα στα πλαίσια της λύσης για σκοπούς δημόσιου συμφέροντος (ανέγερση οικισμών για στέγαση προσφύγων ή ατόμων που θα μετακινηθούν, δημιουργία υποστατικών απασχόλησης κτλ.).

Με αυτές τις ‘ανώδυνες’ προσθαφαιρέσεις θα φτάσουμε στο ζητούμενο ποσοστό χωρίς να υπάρξουν κατάφωρες παραβιάσεις του δικαιώματος ιδιοκτησίας ή υφαρπαγή ε/κ περιουσιών, ενώ δημιουργείται ένας χώρος για το τ/κ Κρατίδιο για ενίσχυση της ‘βιωσιμότητας και παραγωγικότητάς’ του, όπως ζητούσαν οι Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου 1977 και 1979. Περιττό, βέβαια, να τονίσουμε ότι η βιωσιμότητα και παραγωγικότητα των Κρατιδίων, ιδιαίτερα του τ/κ, θα εξαρτηθούν κυρίως από τις διευθετήσεις που θα γίνουν στο μακροοικονομικό επίπεδο για τη λειτουργία μιας ενιαίας οικονομίας.

Με την πάροδο του χρόνου υπεισέρχεται ο παράγοντας αξιοποίησης των ε/κ περιουσιών στις Κ/Περιοχές, όπως κι η αναγκαστική χρησιμοποίηση των τ/κ περιουσιών στις Ε/Περιοχές από τον Κηδεμόνα. Παρόλο που η ατομική ιδιοκτησία είναι αναπαλλοτρίωτη και σεβαστή, ο παράγοντας αποζημίωσης, για όσους εξ ανάγκης ή καλή τη πίστει επένδυσαν και πρόσθεσαν αξία στις περιουσίες, θα προστεθεί στους βαθμούς δυσκολίας επίλυσής του.

Μια εισήγηση θα ήταν η προώθηση κοινοπραξιών των ιδιοκτητών περιουσιών με τους επιχειρηματίες που ανέπτυξαν τις περιουσίες τους κυρίως στις Κ/Π. Η ορθή αξιοποίηση της πρότασης αυτής θα οδηγήσει και στη διασφάλιση της ελεύθερης διακίνησης των λοιπών συντελεστών παραγωγής, κεφαλαίων κι επιχειρηματικότητας, ενισχύοντας περαιτέρω το αίτημα για ενιαία οικονομική κι αναπτυξιακή πολιτική.

ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού