ΤΕΣΣΕΡΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΙ ΤΟΠΟΘΕΤΟΥΝΤΑΙ ΕΠΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΔΙΝΟΥΝ ΤΙΣ ΔΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ, ΝΕΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ, ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΤΡΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Η ΧΩΡΑ ΜΑΣ

Τα στατιστικά στοιχεία καταδεικνύουν πως το σοβαρό έγκλημα στη χώρα μας αυξάνεται, καθώς και ότι υπάρχει αυξημένη εξιχνίαση από πλευράς Αστυνομίας

Υπάρχει τελικά αύξηση της εγκληματικότητας ή όχι στην Κύπρο; Είναι η Αστυνομία ικανή επιχειρησιακά να αντιμετωπίσει αυτά τα φαινόμενα; Μήπως το έγκλημα σήμερα προβάλλεται περισσότερο μέσω των Μέσων Ενημέρωσης αφού εδώ και χρόνια βαδίζουμε στην εποχή της πληροφόρησης; Αυτά κι άλλα πολλά βασανιστικά ερωτήματα απασχολούν την κοινωνία μετά και τα τελευταία γεγονότα (βλ. διπλό φονικό στον Στρόβολο, φονικό στην Αγλαντζιά, σύλληψη Μούζου, εντοπισμός οπλισμού στην Πάφο, κ.ά.). Η «Σημερινή» της Κυριακής, σε μια προσπάθεια να αποσαφηνίσει την κατάσταση, ζήτησε τις απόψεις τεσσάρων ανθρώπων που ασχολούνται από διάφορες επιστημονικές οπτικές με το αντικείμενο, θέλοντας να ρίξει άπλετο φως στη σκοτεινή αυτή πτυχή της καθημερινότητάς μας.

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Σύμφωνα με τον Καθηγητή του Πανεπιστημίου του Cambridge και του Τμήματος Νομικής του Πανεπιστημίου Κύπρου, Πρόεδρο του Κυπριακού Συνδέσμου Εγκληματολογίας, Ανδρέα Καπαρδή, «η εγκληματικότητα τυγχάνει διόγκωσης λόγω της εποχής της πληροφόρησης στην οποία ζούμε, προκαλώντας ηθικό πανικό αλλά, όπως θα περίμενε ένας εγκληματολόγος με βάση τη διεθνή εμπειρία εδώ και δεκαετίες, έτσι και το σοβαρό έγκλημα στην Κύπρο συνεχώς αυξάνεται.

Αυτό τεκμηριώνεται από τις ετήσιες στατιστικές της Αστυνομίας για την περίοδο 1981-2017 όσον αφορά τα εξής ποινικά αδικήματα: φόνους, εμπρησμούς, ληστείες & εκβιασμούς, ναρκωτικά, καταστροφή περιουσίας με εκρηκτικές ύλες, οικονομικά εγκλήματα και εγκλήματα του κυβερνοχώρου. Τα ίδια στατιστικά στοιχεία δεν είναι βάσιμος δείκτης όσον αφορά τους βιασμούς και τις απόπειρες βιασμού, αφού η μεγάλη πλειοψηφία τέτοιων περιστατικών δεν αναφέρονται στην Αστυνομία.

Σε αντίθεση με ό,τι θα περίμενε κανείς, με βάση τι γνωρίζουμε στην εγκληματολογία, μείωση από το 2013 παρουσιάζουν οι κλοπές και οι διαρρήξεις. Αυτή η μείωση πιθανό να οφείλεται σε αλλαγή στα κριτήρια για την καταγραφή μίας υπόθεσης στο μητρώο εγκλήματος (RCI)», πρόσθεσε ο κ. Καπαρδής, σημειώνοντας ότι οι αριθμοί και οι στατιστικές καταγράφουν και ένα άλλο γεγονός:

«Παρ’ όλη την έλλειψη προσωπικού τα τελευταία χρόνια στην Αστυνομία, και αν πάρουμε την περίοδο 2015-2017, ο μέσος όρος εξιχνίασης από την Αστυνομία είναι, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αρκετά υψηλός. Ειδικότερα, ήταν για ναρκωτικά 97%, φόνους 80%, ληστείες 53% και κλοπές 51%. Με βάση την ίδια ανάλυση, ιδιαίτερη δυσκολία στην εξιχνίασή τους παρουσιάζουν οι διαρρήξεις (33%), οι εμπρησμοί (17%) και η καταστροφή περιουσίας με εκρηκτικές ύλες (8%). Θεωρώ θετικό ότι η Αστυνομία επενδύει στην εξιχνίαση κλοπών και διαρρήξεων, ενώ οι Αστυνομίες μερικών δυτικών χωρών έπαψαν να το κάνουν εδώ και χρόνια γιατί δεν τις θεωρούν σοβαρά ποινικά αδικήματα».

Προς πιο βίαια εγκλήματα

Τα πράγματα είναι πιο αισιόδοξα απ’ ό,τι η κοινή γνώμη τα βλέπει σε περιόδους που παρατηρείται «αυξημένη» εγκληματικότητα, ανέφερε στη «Σ» ο ακαδημαϊκός διδάσκαλος και ερευνητής, ειδικευμένος στις ποινικές επιστήμες, πρώην καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και νυν καθηγητής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Νέστωρ Κουράκης.

Όπως εξήγησε, συγκριτικά με τις άλλες χώρες της Ε.Ε., η καταγεγραμμένη από την Αστυνομία εγκληματικότητα στην Κύπρο, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για τις ανθρωποκτονίες κατά τα έτη 2004-2010, εξακολουθεί να κινείται σε ιδιαιτέρως χαμηλά επίπεδα, περί τους 15 δράστες μεσοσταθμικά ανά 100.000 κατοίκων (σχεδόν 10 φορές λιγότερο απ' ό,τι στην Ελλάδα!).

«Εάν θέλουμε να προστατεύσουμε το μέλλον μας και το μέλλον των παιδιών μας, δεν θα πρέπει απλώς να παραθέτουμε στοιχεία ή αριθμούς, αλλά και να διαβάζουμε κάτω από τις γραμμές (between the lines)», τόνισε, σημειώνοντας πως τα προμηνύματα δεν είναι ευοίωνα. «Τα άγρια εγκλήματα που συνέβησαν πρόσφατα, ιδίως στον Στρόβολο και στην Αγλαντζιά, δείχνουν ότι βρισκόμαστε σε μια μετεξέλιξη του εγκλήματος και στην Κύπρο προς βιαιότερες, σκληρότερες μορφές, όπως άλλωστε συνέβη ήδη και σε άλλες χώρες της Ευρώπης.

Η Κύπρος έχει όντως δομές μιας φιλήσυχης κοινωνίας και παρέχει ακόμη στους κατοίκους της το αίσθημα της ασφάλειας, χωρίς αυτό, όμως, να σημαίνει ότι μπορούμε να εφησυχάζουμε. Ερωτηθείς με ποιες κατηγορίες εγκλήματος μπορούμε να συσχετίσουμε τον κίνδυνο για μετεξέλιξη του εγκλήματος προς βιαιότερες μορφές, ο κ. Κουράκης ανέφερε πως στον προθάλαμο της εγκληματικότητας βρίσκονται τρεις κατηγορίες:

1. Η συνεχής διείσδυση των ναρκωτικών ουσιών, με όλες τις αρνητικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει μια τέτοια εξέλιξη στον πολλαπλασιασμό του εγκλήματος.

2. Η ανάπτυξη και στην Κύπρο, κατά τα τελευταία χρόνια, σκληρών μορφών οργανωμένου εγκλήματος, με μορφές όπως η εκβιαστική παροχή προστασίας σε επιχειρήσεις (π.χ. εστιατόρια), η διενέργεια παράνομου τζόγου, η διακίνηση ναρκωτικών, η εμπορία ανθρώπων (trafficking), κ.λπ, και

3. η βαθμιαία διαμόρφωση, σε μερίδα της νεολαίας μας, νέων προτύπων και αξιών, που βασίζονται στη βία και την επιθετικότητα, όπως τα φαινόμενα του «τραμπουκισμού» ή «εκφοβισμού» (bullying) στα σχολεία και του χουλιγκανισμού στα γήπεδα.

Εγκληματικότητα και ναρκωτικά

Αναφορικά με τη διασύνδεση της εγκληματικότητας και δη του οργανωμένου εγκλήματος με τα ναρκωτικά, η Κοινωνιολόγος-Εγκληματολόγος Μαρία Κωνσταντίνου τόνισε στη «Σ» πως «η διακίνηση ναρκωτικών διαδραματίζει μιαν από τις σημαντικότερες αιτίες του "κακού" αφού πίσω από τις διακινήσεις υπάρχουν συμφέροντα και υπέρογκα χρηματικά ποσά. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών με τη σειρά της, προκαλεί σοβαρές επιπτώσεις στους ίδιους τους χρήστες, το περιβάλλον τους και την κοινωνία ευρύτερα.

»Οι χρήστες στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν τη δόση τους, το εύκολο χρήμα, μπορούν να προβούν σε ενέργειες που προκαλούν σημαντική βλάβη. Εδώ το ερώτημα που τίθεται είναι: Γιατί τους αφήνουμε να καταλήξουν σε αυτό το σημείο; Ένας χρήστης τις πλείστες των περιπτώσεων δεν ξεκινά από τα "σκληρά" ναρκωτικά, αλλά σε αυτά καταλήγει. Καθ'όλη την πορεία, υπάρχουν σημαντικά σημεία που προδίδουν την τάση του.

»Τα άτομα αυτά συνήθως προέρχονται από δυσλειτουργικές οικογένειες, εγκαταλείπουν από νωρίς το σχολείο, παρουσιάζουν παραβατική συμπεριφορά από νεαρή ηλικία κ.ά.», συμπλήρωσε, σημειώνοντας, όπως άλλωστε συμπεραίνει και σε πρόσφατη έρευνα που πραγματοποίησε η ίδια, «η Αστυνομία Κύπρου εφαρμόζει μια πολύ καλή πρακτική όπου αντί στο Δικαστήριο, οι χρήστες παραπέμπονται σε δομές απεξάρτησης.

»Το σημαντικό, όμως, είναι ότι μέσα από την όλη διαδικασία, τα οφέλη μεταφέρονται και στην οικογένειά τους, μιας και η ίδια η οικογένεια κάποιες φορές συμμετέχει στα προγράμματα. Αυτή η πρακτική δείχνει ότι όταν υπάρχει βούληση για πραγματική αντιμετώπιση της εγκληματικότητας, μπορεί να επιτευχθεί», κατέληξε.

Γονείς κι εκπαίδευση

Ο ρόλος όλων μας, αρμοδίων και μη, δεν είναι να βάζουμε ταμπέλες, υπέδειξε με τη σειρά της η Κοινωνική Επιστήμονας Ροδούλα Παπαλαμπριανού, σχολιάζοντας και τα πρόσφατα περιστατικά όπου «η κοινή γνώμη πήρε θέση», σε κάποιες περιπτώσεις, πριν ακόμη ολοκληρωθούν οι έρευνες των Αρχών. «Το να αποδίδονται μια σειρά από ψυχρούς χαρακτηρισμούς στο σύστημα και στις Αρχές δεν οδηγεί και δεν εξυπηρετεί σε τίποτα», σημειώνει, «φορτώνοντάς τις με τεράστιο βάρος ευθυνών.

Χρειάζεται να δράσουμε συστημικά ως σύνολο και να ενισχύσουμε την προσπάθεια και όχι να αποδυναμώσουμε τις Διωκτικές Αρχές, καθιστώντας με αυτόν τον τρόπο το ρόλο μας, όχι και τόσο αποτελεσματικό», πρόσθεσε, σημειώνοντας πως καθοριστικός είναι πάντα ο ρόλος της οικογένειας, καθώς και το εκπαιδευτικό μας σύστημα, που αποτελούν τους δυο θεσμούς κοινωνικοποίησης ενός ανθρώπου.

«Αν εστιάσουμε σε αυτούς τους δυο θεσμούς, θα μπορέσουμε καλύτερα να μπούμε στη θέση και να χωρέσουμε στα παπούτσια του άλλου. Αυτό αυτόματα σημαίνει κατανόηση, αύξηση της συναισθηματικής μας νοημοσύνης και περισσότερες πιθανότητες να είμαστε ουσιαστικοί, χρήσιμοι και ωφέλιμοι στην αντιμετώπιση αλλά και στην πρόληψη φαινομένων παραβατικής συμπεριφοράς στο μέλλον», κατέληξε.