ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΣΗ ΤΗΣ «ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ» ΣΤΟ ΓΡΑΦΙΚΟ ΧΩΡΙΟ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΟΛΟΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΔΡΟΜΟ ΠΡΟΣ ΛΕΜΕΣΟ ΚΑΙ ΕΧΕΙ ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΞΙΑ

Οι διακοπές τελείωσαν, τα κουδούνια ήχησαν στα σχολεία κι ο κάθε κατεργάρης επέστρεψε στον πάγκο του. Έτσι κι εμείς αυτήν την εβδομάδα επιλέξαμε ένα χωριό, το οποίο όλοι βλέπουμε στον αυτοκινητόδρομο προς Λεμεσό, όλοι ξέρουμε για την ιστορία και την ιστορική του σημασία, αλλά οι πλείστοι, ποτέ δεν κάναμε μια στάση να το εξερευνήσουμε. Το γραφικό χωριό της Χοιροκοιτίας βρίσκεται σε λοφώδη περιοχή στην επαρχία Λάρνακας, 33 περίπου χιλιόμετρα από την πόλη.

Βγαίνοντας από τον αυτοκινητόδρομο προς Λεμεσό, ακολουθείτε τις πινακίδες προς Χοιροκοιτία και προτού μπείτε στο κέντρο του χωριού, θα δείτε ένα καφενείο και τον Νεολιθικό Οικισμό της Χοιροκοιτίας. Εννοείται ότι αξίζει μια στάση εκεί για να περπατήσετε και να μάθετε για την ιστορία του τόπου εκείνου και για τα ευρήματα, τα οποία περιλαμβάνονται στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομίας της UNESCO. Έπειτα μπορείτε να προχωρήσετε στο κέντρο της Χοιροκοιτίας και να αφήσετε το αυτοκίνητό σας στον χώρο στάθμευσης που βρίσκεται κοντά στο Κοινοτικό Συμβούλιο, να περπατήσετε στα στενά πετρόκτιστα δρομάκια του χωριού και να απολαύσετε το καφεδάκι ή το φαγητό σας στην πλατεία.

Έτσι πήρε το όνομά του

Αναφορικά με την προέλευση της ονομασίας του οικισμού, η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια αναφέρει ότι κατά την επικρατούσα άποψη η ονομασία του χωριού είναι σύνθετη από τη λέξη Χοίρος και τη λέξη κοίτη, υποδηλώνοντας έτσι περιοχή όπου εκτρέφονταν χοίροι. Κατά άλλους η ονομασία ίσως αρχικά ήταν Σιδηροκοιτίδα, συνεπώς περιοχή όπου υπήρχε σίδηρος. Λέγεται ακόμη ότι ίσως προήλθε από τη λέξη χειρογητιά, που υποδηλώνει άσκηση της χειρομαντείας. Κατά άλλη άποψη ίσως προήλθε από κάποια αρχική ονομασία Ιεροκοτίδα (Ιερός χώρος).

Άλλοι, πιο ευφάνταστοι, υποστηρίζουν ότι η ονομασία προήλθε από τις λέξεις γύρος και οικία, λόγω του ότι οι προϊστορικές καλύβες που ανακαλύφθηκαν εκεί ήσαν στρογγυλές. Ακόμη η παράδοση λέει πως προήλθε από τη φράση «Χαίρε Κιτία», που απηύθυνε η περιβόητη και μυστηριώδης Ρήγαινα της Κύπρου σε κάποια φίλη της από το Κίτιον. Υποστηρίχθηκε, επίσης, ότι ίσως η ονομασία προήλθε από το φυτό ανόνη η χερομολία, που απαντάτο καλλιεργούμενο στη Κύπρο, πράγμα όμως που θεωρείται πολύ απίθανο. Πάντως σε παλαιούς χάρτες το χωριό βρίσκεται σημειωμένο ως Cherochetica και ως Chierochitia.

Ιστορία του χωριού

Επιπλέον, όσον αφορά την ιστορία του χωριού, σύμφωνα με τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό παραχωρήθηκε από τις Αρχές της Φραγκοκρατίας στο τάγμα των Ναϊτών Ιπποτών και μετά στο τάγμα των Ιωαννιτών, οι οποίοι διατηρούσαν την περιοχή σαν σημαντικό διοικητικό φέουδο. Ο Πύργος, δηλαδή το κύριο οικοδόμημα του φέουδου της Χοιροκοιτίας, βρίσκεται πολύ κοντά στην τοποθεσία όπου είναι κτισμένη η εκκλησία της Παναγίας του Κάμπου. Από τον Πύργο της Χοιροκοιτίας, ο οποίος κατεστράφη από τους Μαμελούκους μετά τη νίκη τους το 1426 και που έγινε αργότερα γνωστός με την ονομασία Σεράιν, σώζονται σήμερα ελάχιστα ίχνη.

Εκκλησίες

Στη Χοιροκοιτία υπάρχουν τρεις εκκλησίες και ένα ξωκκλήσι, τα οποία αξίζει να δείτε και να προσκυνήσετε όταν πάτε στο χωριό. Εμείς δεν προλάβαμε να δούμε και τις τέσσερεις, έτσι πήγαμε μόνο σε δύο. Η εκκλησία του Αγίου Ιακώβου του Πέρση βρίσκεται στην πλατεία του χωριού και αποτελεί κτίσμα των αρχών του 19ου αιώνα. Ο ναός είναι πετρόκτιστος -ο βόρειος τοίχος έχει πάχος δύο μέτρα- είναι μονόκλιτος, κτισμένος σε γοτθικό ρυθμό και κεραμιδοσκέπαστος. Στα δυτικά του χωριού ορθώνεται η εκκλησία της Παναγίας του Κάμπου, η οποία δεν απέχει πολύ από τα ερείπια του οικήματος που αρχικά ανήκε στο τάγμα των Ναϊτών και αργότερα στο τάγμα των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη. Αρχιτεκτονικά κατατάσσεται στον τύπο των μονόκλιτων εκκλησιών με τρούλους.

Νεολιθικός Οικισμός Χοιροκοιτίας

Στην κοιλάδα του ποταμού Αγίου Μηνά, στους πρόποδες του Τροόδους, απλώνεται ο νεολιθικός οικισμός της Χοιροκοιτίας. Ο οικισμός ήρθε στο φως στα 1934 από τον αρχαιολόγο Πορφύριο Δίκαιο. Ο Δίκαιος ανέλαβε εκ μέρους του Τμήματος Αρχαιοτήτων την ανασκαφή του χώρου για μια δεκαετία, συγκεκριμένα από το 1936 έως 1946. Οι επόμενες ανασκαφές έλαβαν χώραν κατά τα έτη 1972, 1976 και 1977.

Ο οικισμός της Χοιροκοιτίας θεωρείται ένας από τους πιο αντιπροσωπευτικούς της νεολιθικής περιόδου. Οι κατοικίες είναι χτισμένες στη βάση τους με λιθάρια, ενώ στο πάνω μέρος τους με πλιθάρια και πηλό. Οι στέγες τους κατασκευάζονταν με κλαδιά και καλάμια που επικαλύπτονταν με πηλό. Στο κέντρο των κατοικιών υπήρχε εστία και οπή που χρησίμευε για την έξοδο καπνού.

Οι πλείστες νεολιθικές κατοικίες διέθεταν μεσοπάτωμα, το οποίο πιθανότατα χρησίμευε σαν αποθηκευτικός χώρος. Επιπλέον, φαίνεται πως οι οικίες ήταν κτισμένες με τρόπο ώστε να προστατεύονται από πλημμύρες, σαφέστερα κατασκευάζονταν κατώφλια ελαφρώς υπερυψωμένα. Φαίνεται πως το εσωτερικό των οικιών κοσμείτο με τοιχογραφίες. Παρόλ’ αυτά η κακή κατάσταση των τοιχογραφιών δεν επιτρέπει στους μελετητές να συμπεράνουν «αν τα διακοσμητικά σχέδια είναι γεωμετρικά ή εικονιστικά».

Οι νεκροί ενταφιάζονταν σε λάκκους σκαμμένους στο εσωτερικό των κατοικιών. Ο λάκκος του νεκρού γέμιζε με χώμα και καλυπτόταν με επίστρωση πηλού, αποκαθιστώντας μ’ αυτόν τον τρόπο το δάπεδο της οικίας. Οι τάφοι ήταν ατομικοί και οι νεκροί ενταφιάζονταν με το σώμα πλαγιασμένο, συνήθως στη δεξιά πλευρά. Η στάση του σώματος είναι συνεσταλμένη και, όπως παρατηρούν οι μελετητές, ο βαθμός της συστολής εξαρτιόταν από την ηλικία του νεκρού.

Στους τάφους τοποθετούνταν κτερίσματα ανάλογα με το φύλο του νεκρού. Συχνά τους τάφους τόσο γυναικών όσο και ανδρών συνόδευαν σπασμένα πέτρινα αγγεία. Άλλο ταφικό έθιμο ήταν η τοποθέτηση πέτρας, ακατέργαστης ή λαξευμένης, πάνω στο σώμα του νεκρού. Μ’ αυτόν τον τρόπο πίστευαν πως εμπόδιζαν την επιστροφή του νεκρού στον κόσμο των ζωντανών.

Μονοπάτι της φύσης

Το Κοινοτικό Συμβούλιο Χοιροκοιτίας, στο πλαίσιο της ανάπτυξης της ευρύτερης περιοχής του χωριού, έχει δημιουργήσει ένα καταπληκτικό μονοπάτι της φύσης, το οποίο ενώνει το χωριό με τον αρχαιολογικό χώρο της Χοιροκοιτίας. Το μονοπάτι, μήκους 2 χιλιομέτρων, ξεκινά από την κεντρική πλατεία του χωριού. Στη διαδρομή μέσα από το χωριό μπορείς να θαυμάσεις τον γραφικό χαρακτήρα της κοινότητας με τα πλακόστρωτα δρομάκια και τα πατροπαράδοτα σπίτια. Δύο σπίτια είναι κτισμένα πάνω από τον δρόμο και ο διαβάτης περνά από κάτω σαν από γέφυρα.

Στα ενδιάμεσα της διαδρομής υπάρχει σπηλιά που, σύμφωνα με την παράδοση, οι κάτοικοι την χρησιμοποιούσαν σαν καταφύγιο για προστασία τους από τους πειρατές και από διάφορες φυσικές καταστροφές. Πάνω από τη σπηλιά υπάρχουν παγκάκια όπου μπορείτε να ξεκουραστείτε. Φτάνοντας στην κορυφογραμμή του βουνού, βλέπετε τον νεολιθικό οικισμό, τον κύριο δρόμο Λεμεσού - Λευκωσίας και στο βάθος διακρίνεται καθαρά η θάλασσα του Ζυγίου. Απ' εκεί μπορείτε να δείτε καθαρά όλη την περιοχή της κοινότητας. Το μονοπάτι καταλήγει στον αρχαιολογικό νεολιθικό οικισμό της Χοιροκοιτίας.

Διαμονή και φαγητό

Όταν επισκεφθείτε το χωριό κάντε και μια στάση για καφεδάκι ή φαγητό σε ένα από τα καφενεία ή εστιατόρια, τα οποία βρίσκονται στο κέντρο του χωριού. Επίσης υπάρχουν και επιλογές πιο κοντά στον αυτοκινητόδρομο, έτσι ώστε να μπορείτε να φύγετε χωρίς να μπείτε στο κέντρο του χωριού.

Για όσους θέλουν να διανυκτερεύσουν στο χωριό υπάρχουν αγροτουριστικά καταλύματα, τα οποία ενοικιάζονται. Τα Εξοχικά Σπίτια Φιλόκυπρος είναι πλήρως ανακαινισμένα σπίτια, που έχουν διατηρήσει τον αρχικό τους χαρακτήρα και τη γαλήνη τους. Το κάθε σπίτι συνδυάζει τη γοητευτική αρχιτεκτονική του παρελθόντος με όλες τις μοντέρνες ανέσεις τού σήμερα. Το κάθε σπίτι χωρίζεται σε έναν αριθμό σουιτών αυτοεξυπηρέτησης ενός υπνοδωματίου, με ένα σαλόνι ανοικτού σχεδιασμού, με πλήρως εξοπλισμένη κουζινίτσα, ένα μπάνιο ή ντους και μπαλκόνι ή βεράντα με απίθανη θέα.