ΕΝΟΨΕΙ ΤΗΣ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΞΗΣ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΣΗΜΕΡΑ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΝΑ ΣΥΜΒΕΙ ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΑΠΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΚΗΛΙΔΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΥΨΗΛΟΣ, ΛΟΓΩ ΤΩΝ ΑΥΞΑΝΟΜΕΝΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ, ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΝ ΠΟΣΟΤΗΤΩΝ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΣΤΙΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΖΩΝΕΣ (ΑΟΖ) ΤΟΥ ΙΣΡΑΗΛ, ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

To πρωτόκολλο «Offshore Protocol» είναι ένα από τα επτά σχετικά Πρωτόκολλα της Σύμβασης της Βαρκελώνης για την θαλάσσια ρύπανση, το οποίο προτρέπει τις παράκτιες Μεσογειακές χώρες να εφαρμόσουν σχέδια και μελέτες για την εκτίμηση των πιθανών κινδύνων, προκειμένου να ληφθούν υπόψη όλα τα στοιχεία που ενδέχεται να επηρεάσουν το θαλάσσιο περιβάλλον και τις ακτές

Οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι που μπορεί να προκύψουν από την εγκατάσταση υπεράκτιων εγκαταστάσεων στη Μεσόγειο Θάλασσα οδήγησαν στην υιοθέτηση το 2011 του Πρωτοκόλλου «Offshore Protocol» για την προστασία της Μεσογείου από τη ρύπανση που προέρχεται από την εξερεύνηση των υδρογονανθράκων και από την εκμετάλλευση της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας και του θαλάσσιου εδάφους.

To πρωτόκολλο «Offshore Protocol» είναι ένα από τα επτά σχετικά Πρωτόκολλα της Σύμβασης της Βαρκελώνης για τη θαλάσσια ρύπανση, το οποίο προτρέπει τις παράκτιες Μεσογειακές χώρες να εφαρμόσουν σχέδια και μελέτες για την εκτίμηση των πιθανών κινδύνων, προκειμένου να ληφθούν υπόψη όλα τα στοιχεία που ενδέχεται να επηρεάσουν το θαλάσσιο περιβάλλον και τις ακτές, λόγω της εγκατάστασης υπεράκτιων εγκαταστάσεων.

Ο μετριασμός και η ελαχιστοποίηση των συναφών περιβαλλοντικών κινδύνων συμπεριλαμβάνουν την έγκαιρη ανίχνευση και τον έλεγχο των πετρελαιοκηλίδων, την ανακατανομή των πόρων που διατίθενται για την αποτελεσματική καταπολέμηση των πετρελαιοκηλίδων στo αρχικό στάδιο, τη στρατηγική πιθανών μηχανισμών αντίδρασης για την καταπολέμηση των πετρελαιοκηλίδων κ.λπ.

Υψηλός ο κίνδυνος

Σήμερα ο κίνδυνος να συμβεί ένα μεγάλο περιστατικό ρύπανσης από πετρελαιοκηλίδες στην Ανατολική Μεσόγειο είναι υψηλός, λόγω των αυξανόμενων δραστηριοτήτων που αφορούν την εξερεύνηση και την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων, πετρελαίου ειδικότερα μετά την ανακάλυψη σημαντικών ποσοτήτων φυσικού αερίου στις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες (ΑΟΖ) του Ισραήλ, της Αιγύπτου και της Κύπρου.

Επιπλέον, ο υψηλός κίνδυνος ρύπανσης συνδέεται με: α) την πρόσφατη διεύρυνση της διώρυγας του Σουέζ, η οποία επιτρέπει τη διακίνηση πετρελαιοφόρων μέχρι 550.000 τόνων βάρους, εντός και εκτός της Ανατολικής Μεσογείου, β) τα διυλιστήρια και τους λιμένες που έχουν αναβαθμιστεί ή θα αναβαθμιστούν ενόψει της αναμενόμενης αύξησης της χωρητικότητας των πλοίων και των ποσοτήτων πετρελαίου και φυσικού αερίου που παράγονται από τους νέους υπεράκτιους τομείς και γ) αναποτελεσματικά σχέδια μετριασμού και έλλειψη τεχνολογιών γεωσκόπησης για να βοηθηθούν οι υπηρεσίες αντιμετώπισης μεγάλων περιστατικών ρύπανσης από πετρελαιοκηλίδεςσε πραγματικό χρόνο.

Απαιτείται η εκπόνηση μελετών

Προκειμένου να αξιολογηθούν οι συνέπειες από πιθανά μεγάλα περιστατικά θαλάσσιας ρύπανσης από τις σχεδιαζόμενες υπεράκτιες πλατφόρμες εξόρυξης, απαιτείται η εκπόνηση μελετών που θα βασίζονται στα αποτελέσματα προσομοίωσης διασποράς πετρελαιοκηλίδων. Στις περιπτώσεις αυτές, οι επιχειρησιακές προβλέψεις διασποράς πετρελαιοκηλίδων βρίσκονται ανάμεσα στις άμεσες-πρώτιστες ενέργειες για την υποστήριξη των περιφερειακών και εθνικών σχεδίων έκτακτης ανάγκης της αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών.

Τα τελευταία πέντε χρόνια πραγματοποιήθηκαν αρκετές δραστηριότητες για να βελτιωθεί η ετοιμότητα και ανταπόκριση σε μεγάλα περιστατικά ρύπανσης από πετρελαιοειδή στην Ανατολική Μεσόγειο, μία εκ των οποίων είναι και η πρόβλεψη διασποράς πετρελαιοκηλίδων μέσω της χρήσης εξειδικευμένων μοντέλων. Ένα από τα σημαντικά αυτά έργα που αφορούν την πρόβλεψη πετρελαιοκηλίδων στη Μεσόγειο είναι το «Μεσογειακό Σύστημα Λήψης Αποφάσεων για την Ασφάλεια στη Θάλασσα» (www.medess4ms.eu/) που χρηματοδοτήθηκε από την Ε.Ε. μέσω του Προγράμματος MED.

Επιπρόσθετα, με στόχο την πρόσβαση και την χρήση των θαλασσίων δεδομένων προς όφελος βασικών εφαρμογών για την προώθηση της γαλάζιας οικονομίας BlueMed, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημιούργησε το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Θαλάσσιων Παρατηρήσεων και Δεδομένων, παρέχοντας μέσω αυτού ένα ενιαίο σημείο ελευθέρας εισόδου για την ανάκτηση θαλάσσιων δεδομένων που προέρχονται από μία σειρά θεματικές πύλες, τη θαλάσσια υπηρεσία Copernicus και από άλλες σχετικές πρωτοβουλίες.

Θεματικές εφαρμογές

Για να ελεγχθεί και να αξιολογηθεί η πληρότητα και η ακρίβεια των διαθέσιμων δεδομένων παρακολούθησης και πρόγνωσης μέσω των θεματικών πυλών του Ευρωπαϊκού Δικτύου Θαλάσσιων Παρατηρήσεων και Δεδομένων και του Copernicus στη Μεσόγειο Θάλασσα, καθορίστηκαν θεματικές εφαρμογές/προκλήσεις χρήσης των θαλασσίων δεδομένων προς όφελος της γαλάζιας οικονομίας BlueMed. Η πρόκληση "διαρροές πλατφόρμας πετρελαίου" στοχεύει στην παροχή προβλέψεων πετρελαιοκηλίδων για τον προσδιορισμό της διασποράς και της στατιστικής πιθανότητας να επηρεαστούν ευαίσθητα παράκτια οικοσυστήματα, ενδημικά είδη ή τουριστικές παραλίες, κλπ.

Η πρόκληση της "διαρροής πλατφόρμας πετρελαίου" χειρίζεται την ικανότητα παραγωγής προγνώσεων πετρελαιοκηλίδας σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Στο πλαίσιο αυτής της πρόκλησης, οι προγνώσεις διασποράς πετρελαιοκηλίδων μπορούν να συνδεθούν με τις υπάρχουσες πλατφόρμες παρακολούθησης πετρελαιοκηλίδων της Ε.Ε. και της Μεσογείου χρησιμοποιώντας το καθιερωμένο διεθνώς εξειδικευμένο μοντέλο πρόγνωσης διασποράς πετρελαιοκηλίδων MEDSLIK και τα περιβαλλοντικά δεδομένα από τη θαλάσσια υπηρεσία του Copernicus, το ECMWF ή άλλα προγνωστικά συστήματα στη Μεσόγειο θάλασσα (CYCOFOS, POSEIDON, SKIRON, ALERMO).

Στο πλαίσιο των πιο πάνω δραστηριοτήτων έχει πρόσφατα δημοσιευτεί από το έγκυρο περιοδικό Marine Pollution Bulletin, το οποίο επικεντρώνεται σε θέματα της θαλάσσιας ρύπανσης, η εργασία του Δρα Γιώργου Ζωδιάτη και του συνεργάτη του, Καθ. Robin Lardner, "Modelling oil plumes from subsurface spills", που αφορά την επίλυση της προσομοίωσης του πλουμίου πετρελαιοκηλίδας από τις βαθιές λεκάνες της Μεσογείου Θαλάσσης, ειδικότερα της Ανατολικής Λεβαντίνης. Η παράμετρος που πραγματεύεται η νέα αυτή εργασία του Δρα Ζωδιάτη δεν είχε ληφθεί υπόψη κατά τη διάρκεια των επιχειρησιακών προσομοιώσεων διασποράς των πετρελαιοκηλίδων από τις βαθιές λεκάνες του κόλπου του Μεξικού, στην περίπτωση του ατυχήματος στην πλατφόρμα εξόρυξης "DeepWater Horizon" τον Απρίλιο του 2010, που θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα περιστατικά θαλάσσιας ρύπανσης από διαρροή πετρελαίου στα 1520 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Η πρόσφατη πιο πάνω εργασία είναι συνέχεια μίας πλειάδας εργασιών του Δρος Ζωδιάτη και των επιστημονικών του συνεργατών τους τελευταίους μήνες, που άπτονται των θεμάτων διασποράς πετρελαιοκηλίδων στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως μεταξύ άλλων η εργασία «Multidisciplinary oil spill modeling to protect coastal communities and the environment of the Eastern Mediterranean Sea», www.nature.com/anticles/srep36882, που δημοσιεύτηκε στο καταξιωμένο επιστημονικό περιοδικά Scientific Report του Nature Research journals και η εργασία «The Mediterranean Decision Support System for Marine Safety dedicated to oil slicks predictions», που δημοσιεύτηκε στο έγκυρο περιοδικό Deep Sea Research.

Λόγω της πιο πάνω ερευνητικής δράσης του στα θέματα της θαλάσσιας ρύπανσης, ο Δρ Ζωδιάτης για τρίτη συνεχή χρονιά έχει προσκληθεί να συνδιοργανώσει, ως αντιπρόεδρος, τη Σύνοδο που αφορά τη Θαλάσσια Ρύπανση του Διεθνούς Συνεδρίου του European Geosciences Union (EGU) τον Απρίλιο του 2018.

ΔΡ ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΩΔΙΑΤΗΣ
Ωκεανογράφος,
Ωκεανογραφικό Κέντρο,
Πανεπιστήμιο Κύπρου