ΟΙ ΑΙΜΑΤΗΡΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΩΝ ΣΤΟ ΣΙΚΑΓΟ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΡΥΧΩΝ ΣΤΟΝ ΑΜΙΑΝΤΟ
Την πρώτη Μαΐου γιορτάζεται ουσιαστικά η εξέγερσις των εργατών του Σικάγου, τον Μάη του 1886, όταν τα εργατικά συνδικάτα της πόλης ξεσηκώθηκαν διεκδικώντας 8ωρο ωράριο εργασίας και καλύτερες συνθήκες. Οι αιματοβαμμένες εξεγέρσεις έγιναν ύστερα από επιτυχημένες διεκδικήσεις των εργατών στον Καναδά το 1872.

Δύο χρόνια νωρίτερα, το 1884, πάρθηκε στο συνέδριο της Αμερικανικής Ομοσπονδίας Εργασίας η απόφαση να γίνουν, την πρώτη Μαΐου του 1886, απεργιακές κινητοποιήσεις και διαδηλώσεις στο Σικάγο, το μεγαλύτερο τότε βιομηχανικό κέντρο των ΗΠΑ. Αίτημα η μείωση των ωρών εργασίας και σύνθημα «Οκτώ ώρες δουλειά, οκτώ ώρες ανάπαυση, οκτώ ώρες ύπνο».

Εκείνη τη μέρα, 1η Μαΐου του 1886, 400.000 άνθρωποι συμμετείχαν στις απεργίες που γίνονταν σε όλη τη χώρα και πάνω από 80.000 στο Σικάγο, όπου η αστυνομία άνοιξε πυρ εναντίων τους. Ωστόσο, η 1η Μαΐου καθιερώθηκε ως η Παγκόσμια Ημέρα των Eργατών κατά τη διάρκεια του ιδρυτικού συνεδρίου της Δεύτερης (Σοσιαλιστικής) Διεθνούς, στις 20 Ιουλίου του 1889 στο Παρίσι, εις μνήμην των θυμάτων του μακελλειού του Σικάγου την 1η Μαΐου του 1886.

Οι Κύπριοι εργάτες
Αιματηροί ήταν όμως και οι αγώνες των Κύπριων εργατών, στον δρόμο για την κατάκτηση δικαιωμάτων όπως η οκτάωρη εργασία και ο συνδικαλισμός. Οι αγώνες άρχισαν επί Αγγλοκρατίας στην Κύπρο, με την εμφάνιση των κομμουνιστών από το 1920, ενισχύθηκαν μέσα στη δεκαετία του ΄30 και κορυφώθηκαν με τις αιματηρές απεργιακές κινητοποιήσεις των μεταλλωρύχων το 1948.

Τη δεκαετία του 1920 εμφανίστηκαν στην Κύπρο οι πρώτοι διανοούμενοι κομμουνιστές, οι οποίοι, επηρεασμένοι από τη μαρξιστική κοσμοαντίληψη, θεωρούσαν εξαιρετικά σημαντική την αφύπνιση και την οργάνωση της εργατικής τάξης ενάντια στο κεφάλαιο, για τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Το 1922 ιδρύθηκε το Εργατικό Κόμμα, που σύντομα μετεξελίχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα Κύπρου (1926).

Μέχρι το τέλος του 1924 είχαν συγκροτηθεί οι εργατικές συντεχνίες πάνω σε ενιαία βάση και ενιαίο καταστατικό, με την κοινή ονομασία «σωματείο». Τα καταστατικά τους προνοούσαν την υλική βελτίωση της ζωής των μελών τους και την πνευματική τους καλλιέργεια. Προέβλεπαν, επίσης, τη μείωση των ωρών εργασίας πάνω σε οκτάωρη βάση, την αύξηση των μεροκαμάτων και την ψήφιση εργατικής νομοθεσίας.

Η απεργία των μεταλλωρύχων
Σημαντικές απεργίες σημειώθηκαν το 1923 και το 1925 στα μεταλλεία της ΚΜΕ (Κυπριακή Μεταλλευτική Εταιρεία αμερικανικών συμφερόντων) για τις συνθήκες εργασίας. Στον Αμίαντο το 1927 οι εργάτες αξίωσαν και πέτυχαν τη μείωση των ωρών εργασίας τους από δέκα σε εννιά τη μέρα.

Η μεγαλύτερη απεργία έγινε στον Αμίαντο το 1929, με τη συμμετοχή 5.000-6.000 εργατών, που πραγματοποίησαν διαδήλωση στα γραφεία της εταιρείας με αίτημα την αύξηση των μεροκαμάτων και την ελευθερία τους να αγοράζουν το ψωμί τους από όπου ήθελαν και όχι από τους φούρνους της εταιρείας που ήταν ακριβό.

Η απεργία αυτή εξελίχθηκε σε εξέγερση και κατεστάλη από την αποικιακή αστυνομία. Πολλοί εργάτες φυλακίστηκαν, άλλοι πλήρωσαν πρόστιμα και 24 εξορίστηκαν από την περιοχή του μεταλλείου και του χωριού, που εθεωρείτο ιδιωτική περιοχή της εταιρείας. Το 1925 οι εργάτες της Κύπρου προχώρησαν στη δημιουργία Εργατικού Κέντρου στη Λεμεσό. Από τότε άρχισε να γιορτάζεται και η Πρωτομαγιά στην Κύπρο.