ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΟΙ ΓΝΩΣΤΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΙ ΣΕ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΥΠΡΙΑΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ

Η ωρολογιακή βόμβα των «κόκκινων» δανείων και ο υψηλός ιδιωτικός δανεισμός

· Ο ασθενής που επέζησε, αλλά στάζει ακόμη αίμα

· Οι μεταρρυθμίσεις που δεν ολοκληρώθηκαν….

· Οι κίνδυνοι του υψηλού δημόσιου χρέους

· Οι αναδιαρθρώσεις που δεν θα γίνουν

· Οι θετικές προοπτικές της οικονομικής ανάπτυξης

Αμφισβητήθηκαν και αμφισβητούνται για τις εκτιμήσεις και τις προβλέψεις τους. Τους φόρτωσαν και τους φορτώνουν τα λάθη και τις παραλείψεις του παρελθόντος. Σε πολλούς δεν αρέσουν οι αναλύσεις τους, άλλοι τις χώνουν στα συρτάρια και άλλοι τις υποβαθμίζουν. Η κυπριακή οικονομία πέρασε μια χρηματοοικονομική κρίση, που όμοιά της δεν θυμούνται οι προηγούμενες γενιές. Οι οικονομολόγοι, αρκετοί εκ των οποίων καταξιωμένοι στον χώρο τους και έγκυροι αναλυτές, προειδοποίησαν για τις καταστροφικές τακτικές και ενέργειες του παρελθόντος. Δεν εισακούστηκαν. Άλλοι υπέβαλλαν σημειώματα και έγγραφα που παρέμειναν στα χαρτιά.

Πολλοί έλεγαν «εγώ κάμνω τη δουλειά μου, είμαι επαγγελματίας, δεν είναι δουλειά μου να λαμβάνω αποφάσεις» και σιωπούσαν. Το αποτέλεσμα; Οι οικονομολόγοι της Κύπρου υπέστησαν μια ισχυρή ήττα. Οι γνώσεις, η εμπειρογνωμοσύνη και η αξιοπιστία τους δεν αρκούσε, για να σταματήσει τη χρηματοοικονομική κρίση, την κατρακύλα της οικονομίας και του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Τα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα… νίκησαν και οι ίδιοι υπέστησαν την ήττα της ζωής τους. Τα ακαδημαϊκά τους προσόντα, οι εμπειρίες και οι γνώσεις δεν ήταν αρκετά, για να σταματήσουν την προδιαγεγραμμένη πορεία.

Όπως έλεγε ο διάσημος οικονομολόγος John Keynes: «Άνθρωποι της πράξης που πιστεύουν ότι προσωπικά είναι τελείως ελεύθεροι από οποιαδήποτε επιμόλυνση από τη διανόηση, είναι συνήθως δέσμιοι κάποιου ξεπερασμένου οικονομολόγου».

O δε Βρετανός ιστορικός Πρωθυπουργός Winston Churchill έλεγε για τον Keynes: «Εάν βάλεις δύο οικονομολόγους σε ένα δωμάτιο θα πάρεις δύο γνώμες, εκτός και αν ο ένας είναι ο λόρδος Keynes, oπότε θα πάρεις τρεις γνώμες».

Η ελίτ ήταν εκεί

Την περασμένη Πέμπτη, η Εταιρεία Κυπριακών Οικονομικών Μελετών (Cyprus Economic Society), μέλη της οποίας είναι οι καταξιωμένοι οικονομολόγοι της Κύπρου, πραγματοποίησε μια πολύ ενδιαφέρουσα σύναξη, στην οποία συμμετείχαν αρκετοί από την ομάδα των «ελίτ» οικονομολόγων. Αρκετοί άλλοι, επίσης καταξιωμένοι στον χώρο τους, παρακολούθησαν και συμμετείχαν σε μια συζήτηση με θέμα «Ορίζοντας 2017-2018 και οι μελλοντικές οικονομικές προκλήσεις».

Ο Γιάννης Τιρκίδης, Αντιπρόεδρος της Εταιρείας Κυπριακών Οικονομικών Μελετών και Διευθυντής Οικονομικής Ανάλυσης της Τράπεζας Κύπρου, μας εξηγεί ότι το βασικό μήνυμα της συζήτησης είναι: «Η κυπριακή οικονομία αντιμετώπισε επιτυχώς την κρίση αλλά αναπόφευκτα, με σημαντικό κόστος. Οι βραχυπρόθεσμες προοπτικές είναι θετικές και η ανάπτυξη αναμένεται να είναι ισοζυγισμένη τα έτη 2017 και 2018. Όμως, οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις από την κρίση, όπως είναι το συσσωρευθέν δημόσιο χρέος και το μέγεθος των μη εξυπηρετούμενων δανείων, θα καθιστούν την οικονομία ευάλωτη».

Ο κ.Τιρκίδης επισημαίνει ότι «για την πλήρη εξομάλυνση και ενδυνάμωση της οικονομίας χρειάζεται να συνεχισθεί η μεταρρυθμιστική προσπάθεια ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στην αποτελεσματικότητα του δημοσίου τομέα και την ανταγωνιστικότητα της πραγματικής οικονομίας. Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας προϋποθέτει μεταρρυθμίσεις σε πολλούς τομείς, όπως είναι η λειτουργία και η επάρκεια των θεσμών, το μακροοικονομικό περιβάλλον, η παιδεία, η τεχνολογική υποδομή, η επιχειρηματικότητα, η δυνατότητα προσέλκυσης άμεσων επενδύσεων από το εσωτερικό και το εξωτερικό και η αποτελεσματικότητα της αγοράς εργασίας».

Η βόμβα των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων

Ο γνωστός οικονομολόγος Δρ Μάριος Κληρίδης, τέως Γενικός Διευθυντής της Συνεργατικής Κεντρικής Τράπεζας, αναλύοντας τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο χρηματοπιστωτικός τομέας έκανε εκτενή αναφορά στο θέμα των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων και εκτίμησε ότι δεν αναμένει σύντομα μείωση των «κόκκινων» δανείων, που αποτελούν περίπου το μισό του χαρτοφυλακίου χορηγήσεων, σε συνέχεια της αρχικής επιτυχίας των αναδιαρθρώσεων.

Ο Δρ Κληρίδης αναφέρθηκε στα προβλήματα της Συνεργατικής Κεντρικής Τράπεζας που ανήκει στο κράτος και είναι εκτεθειμένη σε υποθήκες και υψηλό δανεισμό των νοικοκυριών και των μικρών επιχειρήσεων, τονίζοντας πως οι αναδιαρθρώσεις αποδεικνύονται πολύ δύσκολες.

«Όταν οι κυπριακές τράπεζες αρχίζουν να παρέχουν νέα δάνεια στους πελάτες τους, εν τη απουσία σημαντικής ζήτησης για υγιή δάνεια, θα βρίσκονται στη διαδικασία να γίνουν "bad" τράπεζες εξ ορισμού» τόνισε ο ομιλητής.

Ο ασθενής επέζησε αλλά…

Ο Διευθυντής Οικονομικής Ανάλυσης της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου Δρ Γιώργος Κυριάκου επιχείρησε να δώσει μια θετική νότα, χωρίς να αποκρύψει ωστόσο, όπως είπε χαρακτηριστικά, ότι «μια μεγάλη εγχείρηση έγινε, που ήταν επιτυχής, και ο ασθενής επέζησε. Όμως το τραύμα ακόμη πονεί, οι κίνδυνοι παραμένουν, και χρειάζεται χρόνος για να ανακάμψει».

Ο Δρ Κυριάκου, μεταφέροντας τις μάλλον θετικές προσεγγίσεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, ανέφερε πως «η κυπριακή οικονομία μετά την κρίση του 2013, βασιζόμενη στη σθεναρή ιδιωτική κατανάλωση και τις εξαιρετικά υψηλές επιδόσεις του τουριστικού τομέα, εξήλθε της κρίσης και κατέγραψε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης».

Ο Διευθυντής Οικονομικής Ανάλυσης της ΚΤΚ, προσδοκώντας να δώσει μια θετική εικόνα για το χρηματοπιστωτικό σύστημα, είπε πως «οι καταθέσεις και η εμπιστοσύνη επιστρέφουν στο τραπεζικό σύστημα, οι αναδιαρθρώσεις επιταχύνονται, κάτι που αντανακλάται και στις αποδόσεις των κυπριακών ομολόγων». Ωστόσο, δεν υποτίμησε τον υψηλό ρυθμό των μη εξυπηρετούμενων δανείων και το υψηλό ποσοστό ιδιωτικού χρέους, που φτάνει το 354% του κυπριακού ΑΕΠ.

Κίνδυνος το δημόσιο χρέος

Ο κ. Ανδρέας Χαραλάμπους, Οικονομικός Διευθυντής της Διεύθυνσης Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας στο Υπουργείο Οικονομικών, μιλώντας υπό την προσωπική του ιδιότητα, δεν απέκρυψε τους κινδύνους από το υψηλό δημόσιο χρέος, τονίζοντας πως αποτελεί περιοριστικό παράγοντα και δεν αφήνει περιθώριο για σοβαρές φιλοαναπτυξιακές πολιτικές, όπως είναι μια φορολογική μεταρρύθμιση.

Ωστόσο, επιχειρώντας να δώσει και αυτός τη δική του θετική νότα υπογράμμισε ότι «παρά τις περιορισμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που έγιναν στα χρόνια του μνημονίου, η οικονομία αποδείχθηκε ευέλικτη και προσαρμόστηκε στις προκλήσεις. Οι βραχυπρόθεσμες προοπτικές παραπέμπουν σε θετικές προοπτικές». Επίσης, τόνισε ότι για το 2018 η οικονομία θα συνεχίσει να υπερκαλύπτει τους στόχους. Ο κ. Χαραλάμπους σημείωσε ότι κάποιος πρέπει να υιοθετεί μια πιο επιφυλακτική προσέγγιση σε σχέση με τον μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, καθώς υπάρχουν καθοδικοί κίνδυνοι.

Σε μια παραδοχή του, επεσήμανε ότι «οι οικονομικές πτυχές του Κυπριακού έχουν υποβαθμιστεί, ενώ αισιόδοξα μηνύματα δίνουν το θέμα του φυσικού αερίου, για το οποίο υπάρχει μια στάση αναμονής, αλλά και το Κυπριακό».

Θετικό το ΑΕΠ

Η Καθηγήτρια Οικονομικών του Πανεπιστημίου Κύπρου και Διευθύντρια του Κέντρου Οικονομικών Ερευνών κα Έλενα Ανδρέου εξέφρασε επίσης μια θετική εκτίμηση στη βάση των σημερινών οικονομικών δεδομένων, αναφέροντας ότι το κυπριακό ΑΕΠ θα αναπτυχθεί με ρυθμό 2,8% το 2018. Παρέπεμψε για προβλέψεις του ΚΟΕ τον προσεχή Ιούνιο. Η διευθύντρια του ΚΟΕ αναφέρθηκε στις προκλήσεις της κυπριακής οικονομίας, κυρίως στην επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε μια ενδεχόμενη υποτίμηση της στερλίνας και σε μια δυνητική οικονομική επιβράδυνση στην ευρωζώνη.

Βήμα στο άγνωστο

Ο Πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου κ. Δημήτρης Γεωργιάδης, που συνηθίζει να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό, προειδοποίησε και πάλι ότι «το εξαιρετικά υψηλό δημόσιο χρέος, τα εξαιρετικά υψηλά ΜΕΔ, καθιστούν τη χώρα εξαιρετικά ευάλωτη σε κλυδωνισμούς. Δεν κάνουμε αναδιαρθρώσεις και δεν λαμβάνουμε διορθωτικά μέτρα», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας τη λύση του Κυπριακού ως «βήμα προς το άγνωστο».

Υψηλό ιδιωτικό χρέος

Στη δική του παρέμβαση, ο Αντιπρόεδρος της Εταιρείας Κυπριακών Οικονομικών Μελετών κ. Γιάννης Τιρκίδης αναφέρθηκε στα τρωτά σημεία της κυπριακής οικονομίας,όπως είναι η μικρή αγορά και η εξάρτηση από τις εξαγωγές και εισαγωγές. Όπως είπε, η ύφεση της περιόδου 2011-2014 πρόσθεσε χαμηλή ανάπτυξη στο ΑΕΠ, υψηλό ιδιωτικό χρέος, υψηλά μη εξυπηρετούμενα δάνεια, χαμηλή ανταγωνιστικότητα και επίσης χαμηλή παραγωγικότητα. Για να βελτιωθούν οι αντοχές και να δημιουργηθούν συνθήκες βιώσιμης ανάπτυξης για μακρά περίοδο, ο κ.Τιρκίδης επεσήμανε ότι «θα πρέπει να βελτιωθεί η μακροοικονομική σταθερότητα, να μειωθεί το δημόσιο χρέος, να αυξηθεί η απασχόληση και οι επενδύσεις και να προωθηθεί η εταιρική διακυβέρνηση».