ΕΝΑ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΕΙ ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

Η Κύπρος είναι μία από τις δύο φτωχότερες σε νερό χώρες της Ευρώπης λόγω των περιορισμένων φυσικών υδάτινων πόρων, της αστικοποίησης και της αύξησης της ζήτησης για νερό, ενώ οι συχνές ξηρασίες απειλούν περαιτέρω τα οικοσυστήματα, τη διαβίωση των κατοίκων και τις οικονομικές δραστηριότητες

Η ιδιαιτερότητα του προγράμματος συνίσταται στο γεγονός ότι περιλαμβάνει δραστηριότητες παρέμβασης τόσο στα σχολεία όσο και σε δημόσια κτήρια, μέσω των οποίων επιδιώκεται η ουσιαστική εξοικονόμηση και επαναχρησιμοποίηση του νερού, αλλά αξιοποιεί και εκπαιδευτικά εργαλεία μάθησης για τους υδατικούς πόρους

Έχει πολυεπίπεδο χαρακτήρα και επιδιώκει να αναδείξει τη χρήση των μη συμβατικών υδατικών πόρων ως μια βιώσιμη μέθοδο ενίσχυσης της διαθεσιμότητας νερού σε περιοχές της Μεσογείου που πλήττονται από τη λειψυδρία, συμβάλλοντας παράλληλα στη διατήρηση των οικοσυστημάτων και στην προσαρμογή στις κλιματικές αλλαγές

Η φήμη του προγράμματος έχει ξεπεράσει τα σύνορα της χώρας μας, καθώς το 2015 βραβεύτηκε ως η 2η καλύτερη πρακτική σε παγκόσμιο επίπεδο στον Διαγωνισμό World Water Showcase, του 7ου Παγκόσμιου Φόρουμ για το νερό

Μπορεί οι βροχές των τελευταίων ημερών να αποδείχθηκαν ευεργετικές, ανεβάζοντας την πληρότητα των φραγμάτων παγκύπρια, εντούτοις, δεν επιλύουν το πρόβλημα το οποίο παραμένει ακόμα. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται συνεχείς και στοχευμένες δράσεις, που στόχο έχουν την καλλιέργεια κουλτούρας για εξοικονόμηση νερού, καθώς στην ανάδειξη νέων μεθόδων για αξιοποίηση μη συμβατικών πόρων για δευτερεύουσες χρήσεις, με έμφαση στην ανακύκλωση γκρίζου νερού.

Τέτοιες δράσεις είναι που αναπτύσσει και το πρόγραμμα «Αποστολή Νερό», το οποίο υλοποιείται στη χώρα μας από τον διεθνή οργανισμό Global Water Partnership Mediterranean (GWP-Med) σε συνεργασία με το σύστημα της Coca-Cola στην Κύπρο (Α/φοί Λανίτη και The Coca-Cola Company) από το 2013 μέχρι και σήμερα. Το εν λόγω πρόγραμμα χρηματοδοτείται με το ποσό των 680.000 δολαρίων αποκλειστικά από το Ίδρυμα της Coca-Cola (The Coca-Cola Foundation), το οποίο στηρίζει πρωτοβουλίες που συμβάλλουν στη βιωσιμότητα τοπικών κοινωνιών σε όλο τον κόσμο.

Το πρόγραμμα έχει πολυεπίπεδο χαρακτήρα και επιδιώκει να αναδείξει τη χρήση των μη συμβατικών υδατικών πόρων ως μια βιώσιμη μέθοδο ενίσχυσης της διαθεσιμότητας νερού σε περιοχές της Μεσογείου που πλήττονται από τη λειψυδρία, συμβάλλοντας παράλληλα στη διατήρηση των οικοσυστημάτων και στην προσαρμογή στις κλιματικές αλλαγές.

Η ιδιαιτερότητα του προγράμματος συνίσταται στο γεγονός ότι περιλαμβάνει δραστηριότητες παρέμβασης τόσο στα σχολεία όσο και σε δημόσια κτήρια, μέσω των οποίων επιδιώκεται η ουσιαστική εξοικονόμηση και επαναχρησιμοποίηση του νερού, αλλά αξιοποιεί και εκπαιδευτικά εργαλεία μάθησης για τους υδατικούς πόρους.

Η ιδέα και οι στόχοι

Σύμφωνα με το ενημερωτικό υλικό του προγράμματος, η ιδέα του βασίζεται στο ότι η Κύπρος είναι μία από τις δύο φτωχότερες σε νερό χώρες της Ευρώπης. Αυτό οφείλεται στους περιορισμένους φυσικούς υδάτινους πόρους, γεγονός που επιβεβαιώνεται από την κλιματική αλλαγή, στην αστικοποίηση και στην αύξηση της ζήτησης για νερό. Οι συχνές ξηρασίες, δε, απειλούν περαιτέρω τα οικοσυστήματα, τη διαβίωση των κατοίκων και τις οικονομικές δραστηριότητες.

Με γνώμονα τούτα, το Πρόγραμμα «Αποστολή Νερό» προωθεί την αξιοποίηση μη συμβατικών υδατικών πόρων ως δευτερεύουσες χρήσεις, με έμφαση στην ανακύκλωση γκρίζου νερού, ως απλή, αποδοτική και βιώσιμη λύση για την ενίσχυση των διαθέσιμων υδατικών πόρων και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή σε τοπικό επίπεδο.

Παράλληλα, στοχεύει στην καλλιέργεια μίας νέας κουλτούρας για το νερό, ενημερώνοντας και ευαισθητοποιώντας εκπαιδευτικούς, μαθητές, τεχνικούς και ευρύτερα τους πολίτες, προς μία πιο υπεύθυνη στάση απέναντι στην κατανάλωση και την εξοικονόμηση νερού. Το Πρόγραμμα, επίσης, επιδεικνύει μία ολιστική προσέγγιση διαχείρισης μη συμβατικών πόρων με στόχο:

1.Την ανάδειξη της αξιοποίησης μη συμβατικών υδατικών πόρων, ειδικά της ανακύκλωσης γκρίζου νερού και της συλλογής βρόχινου νερού, με σύγχρονες και καινοτόμες τεχνολογίες, ως αποτελεσματικές και βιώσιμες πρακτικές για την αύξηση των διαθέσιμων υδατικών πόρων και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή στην Κύπρο.

2.Τη δημιουργία μίας νέας κουλτούρας σχετικά με την ορθολογική χρήση και εξοικονόμηση του νερού, όσο και την αξιοποίηση μη συμβατικών υδατικών πόρων, μέσω της εκπαίδευσης για την αειφόρο ανάπτυξη και τη γενικότερη ευαισθητοποίηση.

3.Την προώθηση της γνώσης και την ανταλλαγή εμπειριών σχετικά με τη διαχείριση μη συμβατικών υδατικών πόρων με έμφαση στην ανακύκλωση γκρίζου νερού, ως καλή πρακτική με δυνατότητα εφαρμογής σε άλλες περιοχές με ζητήματα λειψυδρίας.

Οι δράσεις

Όσον αφορά τα έργα του προγράμματος, εκτός από το πρόσφατο έργο στο Γήπεδο της Άχνας, που πετυχαίνει ετήσια εξοικονόμηση ενός εκατομμυρίου λίτρων νερού, σε μία από τις δύο φτωχότερες σε νερό χώρες της Ευρώπης, την Κύπρο, έχουν εγκατασταθεί ή αποκατασταθεί ώς τώρα, με την υποστήριξη του Ιδρύματος της Coca-Cola και σε συνεργασία με τον διεθνή οργανισμό Global Water Partnership - Mediterranean (GWP-Med), άλλα 13 συστήματα ανακύκλωσης γκρίζου νερού και ένα ακόμα σύστημα συλλογής βρόχινου νερού, σε κέντρα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και σχολεία.

Μέσω των έργων που έχουν υλοποιηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος, επιστρέφονται συνολικά στην τοπική κοινωνία πέραν των τριών εκατομμυρίων λίτρων νερού ετησίως, που συλλέγονται και χρησιμοποιούνται κυρίως για δευτερεύουσες χρήσεις. Παράλληλα έχει αναπτυχθεί από την εκπαιδευτική ομάδα MEdIES του Μεσογειακού Γραφείου Πληροφόρησης για το Περιβάλλον, τον Πολιτισμό και την Αειφόρο Ανάπτυξη, σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, ένα σύγχρονο, ευέλικτο εκπαιδευτικό υλικό για τους μη συμβατικούς υδατικούς πόρους στην Κύπρο.

Επίσης, το πρόγραμμα έχει επενδύσει στην τεχνική επιμόρφωση μηχανικών και επαγγελματιών στον χώρο της κατασκευής, με στόχο την ενίσχυση της τοπικής τεχνογνωσίας σε συστήματα μη συμβατικών υδατικών πόρων και καινοτόμες τεχνολογίες νερού. Περισσότεροι από 23.000 κάτοικοι έχουν επωφεληθεί από τις συνολικές δράσεις του Προγράμματος. Η φήμη του προγράμματος έχει ξεπεράσει τα σύνορα της χώρας μας, καθώς το 2015 βραβεύτηκε ως η 2η καλύτερη πρακτική σε Παγκόσμιο Επίπεδο στον Διαγωνισμό World Water Showcase του 7ου Παγκόσμιου Φόρουμ για το νερό.

Το παιδαγωγικό πλαίσιο

Ως προς το παιδαγωγικό του πλαίσιο, το πρόγραμμα πέρα από την εγκατάσταση ή αποκατάσταση συστημάτων αξιοποίησης μη-συμβατικών υδατικών πόρων, όπως είναι τα συστήματα συλλογής βρόχινου νερού και ανακύκλωσης ημιακάθαρτου γκρίζου νερού, έδωσε μέχρι σήμερα ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση και κατάρτιση εκπαιδευτικών και μαθητών, με την ετοιμασία του εκπαιδευτικού υποστηρικτικού υλικού «το άλλο νερό», το οποίο έχει ενταχθεί στο Αναλυτικό Πρόγραμμα της ΠΕ/ΕΑΑ, ως συμπληρωματικό βοήθημα της θεματικής ενότητας νερό.

Η συγγραφή του εκπαιδευτικού υλικού έγινε από το Μεσογειακό Γραφείο Περιβάλλοντος και την Ομάδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Για τη συγγραφή του λήφθηκε υπ' όψιν επίσης η γνώση, καθώς και τα απτά παραδείγματα από τα έργα του προγράμματος που υλοποιούνται στη χώρα μας από την Global Water Partnership Mediterranean (GWP-Med), σε συνεργασία με το σύστημα της Coca-Cola στην Κύπρο (Α/φοί Λανίτη και The Coca-Cola Company), στο πλαίσιο της δέσμευσής τους για υπεύθυνη διαχείριση των φυσικών πόρων και των πρώτων υλών, για τη διασφάλιση μιας βιώσιμης ανάπτυξης.

Το εκπαιδευτικό υλικό αναπτύσσεται σε δέκα εκπαιδευτικές προτάσεις, προσεγγίζει εξειδικευμένες πτυχές του νερού αναφορικά με τους μη-συμβατικούς υδατικούς πόρους, τον κύκλο του νερού στη Μεσόγειο, το νερό στον τόπο μας, την πολιτιστική μας κληρονομιά και παράδοση, τη συνετή χρήση του νερού, τον ρόλο των ΜΜΕ στην ανάδειξη του υδατικού προβλήματος στην Κύπρο, τον ρόλο του πολίτη και την ανάληψη δράσης σε θέματα εξοικονόμησης νερού και ορθολογικής κατανάλωσής του.

Σειρά σεμιναρίων

Σε σχέση με την εκπαίδευση, αξίζει να σημειωθεί πως οργανώθηκαν από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο σε συνεργασία με το Μεσογειακό Γραφείο Περιβάλλοντος έξι σειρές εκπαιδευτικών σεμιναρίων, που κάλυψαν όλες τις επαρχίες της Ελεύθερης Κύπρου. Ο χαρακτήρας τους ήταν κατ' εξοχήν βιωματικός και βασίστηκε στη διεξαγωγή εργαστηρίων, μέσα από τα οποία οι εκπαιδευτικοί είχαν την ευκαιρία να έλθουν σε επαφή με το υλικό. Παράλληλα διοργανώθηκαν και τρεις σειρές σεμιναρίων επαγγελματικής ανάπτυξης στο προσωπικό της παιδαγωγικής ομάδας του Δικτύου Κέντρων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, με στόχο όχι μόνο την εξοικείωσή τους με το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό, αλλά γενικότερα με την πρωτοβουλία, τις δράσεις και τους στόχους του προγράμματος μη συμβατικών πόρων «Αποστολή Νερό».

Διανομή εκπαιδευτικού υλικού

Σημειώνεται, εξάλλου, πως το εκπαιδευτικό υλικό έχει διανεμηθεί δωρεάν από το εκπαιδευτικό Ινστιτούτο σε πέραν από 700 εκπαιδευτικούς της Δημοτικής και της Μέσης Εκπαίδευσης. Στη Δημοτική Εκπαίδευση, σε εκπαιδευτικούς της Ε’ και Στ’ τάξης, και στη Μέση Εκπαίδευση σε εκπαιδευτικούς όλων των ειδικοτήτων του Γυμνασιακού Κύκλου. Το υλικό έχει αναρτηθεί, μάλιστα, στην ιστοσελίδα του Δικτύου Κέντρων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού, και όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να το ανασύρει δωρεάν. Αντίγραφα επίσης υπάρχουν στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Δικτύου του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού. Το εκπαιδευτικό υλικό έχει διανεμηθεί σε όλα τα σχολεία της Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης της Κύπρου, καλύπτοντας το σύνολο των εκπαιδευτικών και των μαθητών του τόπου μας.

Τι έγινε έως σήμερα

Μέχρι σήμερα από το πρόγραμμα Μη Συμβατικών Υδατικών Πόρων «Αποστολή Νερό» έχουν εγκατασταθεί και αποκατασταθεί 14 συστήματα ανακύκλωσης γκρίζου νερού και 1 σύστημα συλλογής βρόχινου νερού, σε 10 σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης, στα Κρατικά Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά, Αθαλάσσας και Σαλαμιούς και σε δύο κοινοτικά γήπεδα. Μέσω του Προγράμματος επιστρέφονται συνολικά στην τοπική κοινωνία, όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, τρία εκατομμύρια λίτρα νερού ετησίως, που συλλέγονται και χρησιμοποιούνται κυρίως για δευτερεύουσες χρήσεις.

Σημειώνεται επίσης ότι με το ποσό της χρηματοδότησης του προγράμματος συντηρήθηκαν συστήματα ανακύκλωσης γκρίζου νερού σε 49 σχολεία της Δημοτικής, Μέσης και Μέσης Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης.

Με τη στήριξη του Ιδρύματος της Coca-Cola, που χρηματοδοτεί αποκλειστικά το πρόγραμμα «Αποστολή Νερό» με 680.000 δολάρια, δίδεται η ευκαιρία υποστήριξης, συνδρομής και ενίσχυσης των πολιτικών που εφαρμόζονται στον τόπο μας αναφορικά με τη διαμόρφωση περιβαλλοντικά υπεύθυνων πολιτών. Το «Αποστολή Νερό» συνέβαλε σημαντικά στο να γνωρίσουν και να αντιληφθούν οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές, οι γονείς, αλλά και άλλες ομάδες πληθυσμού τι είναι οι μη-συμβατικοί υδατικοί πόροι και να έλθουν σε επαφή με τη λειτουργία των συστημάτων αυτών. Το πρόγραμμα αγκαλιάστηκε από το 2013 και από τους εκπαιδευτικούς και τα παιδιά.

Παράλληλα, ανέδειξε για πολλοστή φορά τον ρόλο και την ευθύνη μας στην αειφόρο διαχείριση του νερού, στοιχείο το οποίο μέσω του προγράμματος φαίνεται ότι ενισχύθηκε στις συνειδήσεις των εκπαιδευτικών και των μαθητών. Δράσεις σαν το πρόγραμμα Μη Συμβατικών Υδατικών Πόρων «Αποστολή Νερό» βοηθούν να αντιμετωπιστεί δραστικά σε τοπικό επίπεδο το ευαίσθητο θέμα της ορθολογικής διαχείρισης του νερού.

Απόψεις εκπαιδευτικών

Παρακάτω παρατίθενται αυτούσιες δηλώσεις εκπαιδευτικών σε σχέση με σεμινάριο που παρακολούθησαν στο πλαίσιο του Προγράμματος τον περασμένο Νοέμβριο:
*«Το πρόγραμμα δίνει λύσεις σε ένα πραγματικό πρόβλημα του τόπου μας αυτό της λειψυδρίας, και δείχνει ότι επιδιώκει να εμπνεύσει τον πολίτη της Κύπρου σε μια πιο υπεύθυνη στάση και συμπεριφορά γύρω από την ορθή χρήση του νερού». (Στελεχος KΠΕ Αθάλασσας).

*«Πρόκειται για ένα πλούσιο εκπαιδευτικό υλικό με απλές δραστηριότητες το οποίο ευαισθητοποιεί τους μαθητές για την αειφόρο χρήση του νερού και τους ενημερώνει για τους μη συμβατικούς υδατικούς πόρους. Μπορεί να αξιοποιηθεί διαθεματικά σε αρκετά μαθήματα. Πληθώρα εκπαιδευτικών μεθόδων. Πολύ χρήσιμες οι οδηγίες για τους/τις εκπαιδευτικούς». (Στέλεχος KΠΕ Σαλαμιούς).

*«Πολύ ενδιαφέρον πρόγραμμα για να καταλάβουμε τη 'θεωρία' στην πράξη, για να ανακυκλώσουμε και να εξοικονομήσουμε νερό. Όμως ο κόσμος δεν το γνωρίζει. Χρειάζεται να γίνει περαιτέρω ενημέρωση μέσω TV Videos, κλπ, ώστε να το γνωρίσει ο κόσμος» (Στέλεχος ΚΠΕ Πεδουλά).

*«Μεγαλύτερη διαφήμιση για το περόγραμμα. Είναι είναι αρκετά αξιόλογο» (εκπαιδευτικός Σεμιναρίου στο ΚΠΕ Κάβο - Γκέκο).

*«Το σεμινάριο ήταν εξαιρετικό, ελπίζουμε να επαναληφθεί (και με μεγαλύτερη διάρκεια)» (εκπαιδευτικοί Σεμιναρίου στο ΚΠΕ Κάβο - Γκρέκο και ΚΠΕ Ακρωτηρίου).