Οι ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΔΙΝΟΥΝ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

Οι τρεις προκλήσεις του χρηματοοικονομικού μας συστήματος και οι κύριες πηγές κινδύνου είναι η χαμηλή ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου, λόγω της υπερβολικής έκθεσης του τραπεζικού τομέα σε μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις, ο υπερδανεισμός των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων και οι μειωμένες προοπτικές κερδοφορίας σε παρατεταμένο περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων

Εξακολουθούν να υπάρχουν καθυστερήσεις στη διαδικασία εξέτασης αιτημάτων για αναδιαρθρώσεις, όπως η μη έγκαιρη υποβολή επαρκών στοιχείων για τα εισοδήματα των πελατών, τον χρόνο που αναλώνεται σε συζητήσεις με τους πελάτες προτού καταλήξουν σε πρόταση αναδιάρθρωσης και η υπαναχώρηση των πελατών από συμφωνία για αναδιάρθρωση

Δυο πολύ ενημερωτικές για τα του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Κύπρου εκθέσεις-αναλύσεις έδωσε στη δημοσιότητα αυτή την εβδομάδα η Κεντρική Τράπεζα (ΚΤ). Η πρώτη αφορά στις προκλήσεις με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπο το χρηματοοικονομικό σύστημα της Κύπρου και τις εκτιμήσεις της για μειωμένες προοπτικές κερδοφορίας, τόσο για τις τράπεζες όσο και για τις ασφαλιστικές εταιρείες του κλάδου ζωής. Με τη δεύτερη δίνονται στοιχεία για την κάλυψη των στόχων στους τέσσερεις δείκτες που η ίδια η ΚΤ είχε θέσει στις τράπεζες, στην προσπάθειά της να τους δώσει επιπρόσθετα κίνητρα για αύξηση του όγκου και της ποιότητας των αναδιαρθρώσεων δανείων με καθυστερήσεις πέραν των 90 ημερών, αλλά και τη λήψη προληπτικών ενεργειών για τα δάνεια που αρχίζουν να παρουσιάζουν καθυστερήσεις πέραν των 30 ημερών, ώστε να μη μετατραπούν σε μη εξυπηρετούμενα.

Οι τρεις προκλήσεις

Στην πρώτη έκθεσή της για τη χρηματοοικονομική σταθερότητα, η Κεντρική Τράπεζα αναφέρει ότι τα ευάλωτα σημεία, οι τρεις προκλήσεις του χρηματοοικονομικού μας συστήματος, που έχουν εντοπισθεί ως οι κύριες πηγές κινδύνου, είναι η χαμηλή ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου λόγω της υπερβολικής έκθεσης του τραπεζικού τομέα σε μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις, ο υπερδανεισμός του μη χρηματοοικονομικού ιδιωτικού τομέα (νοικοκυριά και μη χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις) και οι μειωμένες προοπτικές κερδοφορίας για τα πιστωτικά ιδρύματα και τις ασφαλιστικές εταιρείες του κλάδου ζωής σε παρατεταμένο περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων.

Η ποιότητα του χαρτοφυλακίου

Για την ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου η ΚΤ σημειώνει ότι η πτωτική τάση των μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων συνεχίζεται, καθώς πολλές αναδιαρθρωμένες χορηγήσεις έχουν πλέον καταστεί εξυπηρετούμενες χορηγήσεις.

«Τα πιστωτικά ιδρύματα -αναφέρει- αναδιοργάνωσαν τις δραστηριότητές τους, δημιούργησαν ειδικές μονάδες διαχείρισης ακινήτων και εξετάζουν στρατηγικές προκειμένου να ρευστοποιηθούν τα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στην κατοχή τους. Κάποια θετικά αποτελέσματα έχουν ήδη αρχίσει να παρατηρούνται και ο ρυθμός των αναδιαρθρώσεων των χορηγήσεων αναμένεται να επιταχυνθεί ακόμη περισσότερο. Η εντατικοποίηση στις διαδικασίες αναδιάρθρωσης και η αποτελεσματική εφαρμογή του σύγχρονου πλαισίου αφερεγγυότητας αναμένεται να επιφέρουν επιτάχυνση στη διαδικασία μείωσης των μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων».

Παρά ταύτα, η ΚΤ εκφράζει την εκτίμηση ότι το υψηλό επίπεδο δανεισμού των νοικοκυριών και των μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων πιθανό να δημιουργήσει δυσκολίες στην αποπληρωμή σε περίπτωση απότομης μείωσης των διαθέσιμων εισοδημάτων τους.

Σημειώνει, ωστόσο, ότι η εντατικοποίηση στις διαδικασίες αναδιάρθρωσης και η αποφασιστική εφαρμογή του νέου πλαισίου αφερεγγυότητας αναμένεται να μειώσουν το συνολικό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων και να επιφέρουν επιτάχυνση της αναδιάρθρωσης του χρέους του ιδιωτικού τομέα.

Οι πιέσεις στην κερδοφορία

Η ΚΤ διαπιστώνει, επίσης, ότι οι πιέσεις στην κερδοφορία των πιστωτικών ιδρυμάτων και των ασφαλιστικών εταιρειών του κλάδου ζωής συνεχίζονται και τονίζει ότι τα πιστωτικά ιδρύματα επηρεάζονται από τα χαμηλά επιτόκια, αφού τα καθαρά έσοδα από τόκους είναι η πιο σημαντική πηγή των εσόδων τους.

«Η κερδοφορία των πιστωτικών ιδρυμάτων μπορεί να μειωθεί περαιτέρω, αν τα πιστωτικά ιδρύματα δεν πετύχουν να την αντισταθμίσουν με αύξηση στον όγκο των χορηγήσεων ή / και με τη μείωση του πιστωτικού κινδύνου», εκτιμά η Κεντρική και προσθέτει ότι και οι ασφαλιστικές εταιρείες του κλάδου ζωής επηρεάζονται από το παρατεταμένο περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, αφού περιορίζονται τα έσοδά τους από επενδύσεις.

Τα χαμηλά επιτόκια

«Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα -τονίζεται στην έκθεση- το περιβάλλον των χαμηλών επιτοκίων μπορεί να είναι ευνοϊκό για το χρέος του εγχώριου μη χρηματοοικονομικού ιδιωτικού τομέα και για το δημόσιο χρέος, καθότι έχουν μειωθεί τα δανειστικά επιτόκια. Όμως, η διατήρηση των χαμηλών δανειστικών επιτοκίων για μια παρατεταμένη περίοδο απειλεί την κερδοφορία των πιστωτικών ιδρυμάτων. Τα πιστωτικά ιδρύματα αναμένεται ότι θα επηρεαστούν αρνητικά από τα χαμηλά επιτόκια λόγω της συρρίκνωσης του καθαρού επιτοκιακού περιθωρίου, καθώς τα καθαρά έσοδα από τόκους είναι η πιο σημαντική πηγή των εσόδων τους, με μερίδιο 75% των συνολικών εσόδων τους κατά το πρώτο εξάμηνο του 2016. Αυτό το επίπεδο είναι υψηλό σε σύγκριση με τα ποσοστά των πιστωτικών ιδρυμάτων άλλων κρατών μελών της ΕΕ. Ίσως τα πιστωτικά ιδρύματα της Κύπρου να πρέπει να επαναξιολογήσουν τα επιχειρηματικά τους μοντέλα».

Απομόχλευση και βελτίωση της ποιότητας του χαρτοφυλακίου

Η ΚΤ αναφέρει ότι η διαδικασία απομόχλευσης στον τραπεζικό τομέα συνεχίζεται και έχει οδηγήσει στη μείωση του συνόλου των ενοποιημένων στοιχείων ενεργητικού του τομέα κατά την περίοδο Δεκεμβρίου 2010-Ιουνίου 2016 κατά 53% και προσθέτει ότι η βελτίωση της ποιότητας του δανειακού χαρτοφυλακίου αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την ανάκαμψη του τραπεζικού τομέα.

Στην έκθεση της Κεντρικής αναφέρεται επίσης ότι κατά το 2016, η κυπριακή οικονομία συνέχισε να καταγράφει οικονομική μεγέθυνση για δεύτερη συνεχή χρονιά μετά από τρία χρόνια συρρίκνωσης και ότι εισήλθε σε πορεία σταδιακής ανάκαμψης.

«Η κυπριακή οικονομία -προστίθεται- βρίσκεται από τον Μάρτιο του 2016 εκτός Μνημονίου, έχοντας ολοκληρώσει επιτυχώς το μακροοικονομικό πρόγραμμα προσαρμογής που συμφωνήθηκε με τους διεθνείς δανειστές τον Μάρτιο του 2013. Η πρόσβαση της Κύπρου στις αγορές για χρηματοδότηση και το κόστος χρηματοδότησης έχουν βελτιωθεί, όπως αντικατοπτρίζεται στην επιτυχή έκδοση τίτλων του Δημοσίου στις διεθνείς αγορές κατά το 2016», σημειώνεται.

Οι προκλήσεις ακόμα παραμένουν

«Ενώ όμως οι οικονομικές συνθήκες παρουσιάζουν σαφή βελτίωση -συνεχίζει η έκθεση- οι προκλήσεις παραμένουν. Το τραπεζικό σύστημα έχει πολύ υψηλά επίπεδα μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων και επιβάλλεται η δραστική μείωσή τους, ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη χρηματοδότηση της οικονομίας και να εξυγιανθούν οι ισολογισμοί των πιστωτικών ιδρυμάτων. Η εντατικοποίηση στις διαδικασίες αναδιάρθρωσης και η αποτελεσματική εφαρμογή του σύγχρονου πλαισίου αφερεγγυότητας, που εισήχθη το 2015, αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την επιτάχυνση της μείωσης των μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων», αναφέρει.

Οι αναδιαρθρώσεις και οι δείκτες-εργαλεία

Στη δεύτερη έκθεση-ανάλυση η ΚΤ δίνει, όπως προαναφέραμε, στοιχεία για την κάλυψη των στόχων στους τέσσερεις δείκτες που είχε θέσει στις τράπεζες στην προσπάθειά της να τους δώσει επιπρόσθετα κίνητρα για αύξηση του όγκου και της ποιότητας των αναδιαρθρώσεων δανείων με καθυστερήσεις πέραν των 90 ημερών, αλλά και τη λήψη προληπτικών ενεργειών όσον αφορά τα δάνεια που αρχίζουν να παρουσιάζουν καθυστερήσεις πέραν των 30 ημερών για να μη γίνουν μη εξυπηρετούμενα.

Στο 50% η κάλυψη

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΚΤ, η γενική εικόνα που παρουσιάζεται είναι ότι, στο σύνολο των τραπεζών που υπόκεινται στους στόχους αναδιάρθρωσης, οι στόχοι για τον δείκτη 1 («Προτεινόμενες βιώσιμες αναδιαρθρώσεις») και τον δείκτη 3 («Αναδιαρθρωμένα δάνεια για τα οποία οι όροι που είχαν τεθεί τηρούνται και παρουσιάζουν καθυστερήσεις κάτω των 8 ημερών») έχουν υπερκαλυφθεί, ο δεύτερος οριακά, καταδεικνύοντας τη μεγάλη προσπάθεια που καταβάλλεται για βιώσιμες αναδιαρθρώσεις των δανείων με καθυστερήσεις πέραν των 90 ημερών. Συγκεκριμένα, ο στόχος για τον δείκτη 1 ήταν 14,57% και επιτεύχθηκε 18,65%. Ο στόχος για τον δείκτη 3 ήταν 72,39% και επιτεύχθηκε 72,72%.

Οι δείκτες δύο και τέσσερα

Η μεγαλύτερη υστέρηση σημειώθηκε στον στόχο για τον δείκτη 2 («Εγκεκριμένες/Διεκπεραιωμένες βιώσιμες αναδιαρθρώσεις»), ο οποίος ήταν 14,96% ενώ πραγματοποιήθηκε 10,17%. Μικρότερη υστέρηση παρουσίασε ο δείκτης 4 («Δάνεια με καθυστερήσεις από 31-90 ημέρες στην αρχή του τριμήνου τα οποία στο τέλος του τριμήνου δεν παρουσιάζουν καθυστερήσεις») ο στόχος για τον οποίο ήταν 43,90% και πραγματοποιήθηκε 41,35%.

Η ΚΤ αναφέρει ότι κατά το τρίτο τρίμηνο 2016 το σύνολο των δανείων που υπόκειται στους στόχους αναδιάρθρωσης μειώθηκε κατά περίπου €470 εκ. σε σύγκριση με €1 δισ. μείωση το δεύτερο τρίμηνο του 2016, με €900 εκ. μείωση το πρώτο τρίμηνο του 2016 και με €1,2 δισ. το τέταρτο τρίμηνο 2015.

Το πλαίσιο στόχων αφορά μόνον δάνεια τακτής λήξης που δεν έχουν τερματιστεί και δεν περιλαμβάνει ανακυκλούμενες χορηγήσεις όπως λογαριασμούς παρατραβήγματος. Σημειώνεται ότι μία από τις βασικές επιδιώξεις του πλαισίου στόχων αναδιάρθρωσης είναι να δώσει κίνητρα στις τράπεζες να εξετάσουν το χαρτοφυλάκιο των δανείων τους που παρουσιάζει καθυστερήσεις πέραν των 90 ημερών το οποίο δεν έχει τερματιστεί και να αποφασίσουν κατά πόσο μπορεί να γίνει μία βιώσιμη αναδιάρθρωση, η οποία θα το οδηγήσει σταδιακά στις εξυπηρετούμενες χορηγήσεις.

Πού οφείλονται οι καθυστερήσεις

Από την ανάλυση της ΚΤ και τις συζητήσεις με τις τράπεζες, διαφαίνεται ότι εξακολουθούν να υπάρχουν καθυστερήσεις που προκύπτουν κατά τη διαδικασία εξέτασης αιτημάτων για αναδιαρθρώσεις, όπως για παράδειγμα τη μη έγκαιρη υποβολή επαρκών στοιχείων όσον αφορά τα εισοδήματα των πελατών, τον χρόνο που αναλώνεται σε συζητήσεις με τους πελάτες προτού καταλήξουν σε πρόταση αναδιάρθρωσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την υπαναχώρηση των πελατών από συμφωνία για αναδιάρθρωση.

Επίσης, η επιτυχία ορισμένων αναδιαρθρώσεων εξαρτάται από τη δυνατότητα ρευστοποίησης των εξασφαλίσεων εντός των χρονικών ορίων που τίθενται. Όσον αφορά την υστέρηση στην υλοποίηση του δείκτη 4, μεγάλο μέρος οφείλεται στο γεγονός ότι οι τράπεζες, μέσω των ενεργειών τους, καταφέρνουν να συγκρατήσουν, σε μεγάλο βαθμό, τις χορηγήσεις που παρουσιάζουν καθυστερήσεις από 31 μέχρι 90 ημέρες από το να εξελιχθούν σε μη εξυπηρετούμενες, αλλά δεν επιτυγχάνουν να μειώσουν τις καθυστερήσεις τους σε μηδέν ημέρες, όπως απαιτεί ο δείκτης. Οι τράπεζες συνεχίζουν να λαμβάνουν μέτρα για να βελτιώσουν την απόδοσή τους σε σχέση με τις αναδιαρθρώσεις και να μπορέσουν να υλοποιήσουν τους στόχους που τίθενται.

Οι τέσσερεις δείκτες της Κεντρικής Τράπεζας

Οι δείκτες που καθορίστηκαν από την ΚΤ τον Σεπτέμβριο του 2015 είναι:

Δείκτης 1: Προτεινόμενες βιώσιμες αναδιαρθρώσεις ως ποσοστό των δανείων που παρουσιάζουν καθυστερήσεις πέραν των 90 ημερών. Ο δείκτης αυτός δεν είναι σωρευτικός και υπολογίζεται για το τρίμηνο που έληξε και για το καθένα από τα επόμενα δύο τρίμηνα.

Δείκτης 2: Εγκεκριμένες και αποδεκτές από τον πελάτη βιώσιμες αναδιαρθρώσεις ως ποσοστό των δανείων που παρουσιάζουν καθυστερήσεις πέραν των 90 ημερών. Ο δείκτης αυτός δεν είναι σωρευτικός και υπολογίζεται για το τρίμηνο που έληξε και για το καθένα από τα επόμενα δύο τρίμηνα.

Δείκτης 3: Δάνεια που έχουν αναδιαρθρωθεί και παρουσιάζουν καθυστερήσεις κάτω των 8 ημερών ως προς το σύνολο των δανείων που έχουν αναδιαρθρωθεί. Ο δείκτης αυτός είναι σωρευτικός και καλύπτει αναδιαρθρώσεις από την 1η Ιανουαρίου 2014 μέχρι την αρχή του τριμήνου αναφοράς και μετρά την επιτυχία των αναδιαρθρώσεων.

Δείκτης 4: Δάνεια που παρουσίαζαν καθυστερήσεις από 31 μέχρι 90 ημέρες στη αρχή του τριμήνου, αλλά μέχρι το τέλος του τριμήνου δεν παρουσιάζουν καθόλου καθυστερήσεις (λόγω αναδιάρθρωσης ή άλλων μέτρων που έλαβε η τράπεζα) ως ποσοστό των δανείων που παρουσίαζαν καθυστερήσεις από 31 μέχρι 90 ημέρες στην αρχή του τριμήνου. Ο δείκτης αυτός επιδιώκει να ασκήσει πίεση στις τράπεζες να ενεργούν για επίλυση των καθυστερήσεων έγκαιρα, προτού το δάνειο καταστεί μη εξυπηρετούμενο. Υπενθυμίζεται ότι όταν ένα δάνειο γίνει μη εξυπηρετούμενο και αναδιαρθρωθεί, τότε παραμένει ως μη εξυπηρετούμενο για περίοδο τουλάχιστον 12 μηνών, ακόμη και αν τηρεί πλήρως το νέο πρόγραμμα αποπληρωμής και δεν παρουσιάζει καθόλου καθυστερήσεις.