Με το έμπα του 2017 σας προτείνουμε ένα χωριό το οποίο περνάμε καθ' οδόν για το Τρόοδος

Οδοιπορικό και περιδιάβαση της «Σημερινής» στο χωριό το οποίο βρίσκεται στον κύριο δρόμο προς την κατεχόμενη Μόρφου, λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Λευκωσία. Η κοινότητα με τις όμορφες εκκλησίες και ένα τζαμί

Μπορεί το κύμα κακοκαιρίας που επικρατεί στο νησί αυτές τις ημέρες να μην αφήνει πολλούς να επισκεφτούν τα ορεινά χωριά της Κύπρου, καθώς οι δρόμοι που οδηγούν στο Τρόοδος είναι κλειστοί. Εμείς αποφασίσαμε αυτή τη βδομάδα, με το έμπα του 2017, να σας προτείνουμε ένα χωριό το οποίο πολλοί από εσάς μπορεί να μην το υπολογίζετε, καθώς το περνάμε καθ' οδόν για το Τρόοδος. Είναι η όμορφη Περιστερώνα.

Το χωριό αυτό βρίσκεται στον κύριο δρόμο προς την κατεχόμενη Μόρφου και 35 χιλιόμετρα δυτικά της Λευκωσίας. Το χωριό υπήρχε κατά τα μεσαιωνικά χρόνια με το ίδιο ακριβώς όνομα. Σε παλαιότερους χάρτες αναγράφεται ως Περιστερώνα και ως Περιστερά. Το χωριό με το σημερινό του όνομα το αναφέρει και ο μεσαιωνικός χρονογράφος Λεόντιος Μαχαιράς (15ος αιώνας).

Χωριά με το όνομα Περιστερώνα συναντούμε ακόμη δύο στην Κύπρο, ένα στην Πάφο και ένα στην κατεχόμενη Αμμόχωστο, όμως η Περιστερώνα Λευκωσίας ξεχωρίζει για τον μικτό της χαρακτήρα, αφού εκεί πριν από το 1974 ζούσαν ειρηνικά μαζί Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι.

Ακολουθώντας τις πινακίδες προς Περιστερώνα θα καταλάβετε ότι φτάσατε το χωριό, όταν δείτε τα διάφορα καφενεία γεμάτα μέσα έξω με τους κατοίκους της κοινότητας, οι οποίοι μαζεύονται για να πιουν το καφεδάκι τους και να ακούσουν τα «κουτσομπολιά» της ημέρας. Στο κέντρο του χωριού θα προσέξετε ότι υπάρχουν πολλοί χώροι στάθμευσης και είναι ωραίο να αφήσετε το αυτοκίνητό σας και να περπατήσετε στην κεντρική εκκλησία, στο τζαμί, αλλά και στην κεντρική πλατεία του χωριού.

Έτσι πήρε το όνομά του...

Το τοπωνύμιο, σύμφωνα με την επικρατούσα εκδοχή, προέρχεται από τους πολλούς περιστερώνες που υπήρχαν παλαιότερα στο χωριό, γι’ αυτό και σήμερα το περιστέρι αποτελεί και το σύμβολο της κοινότητας. Μία άλλη εκδοχή αναφέρει πως το όνομά της το πήρε ένεκα της ομορφιάς της που ομοίαζε με περιστέρι.

Το ότι η Περιστερώνα ήταν ένα σημαντικό κεφαλοχώρι της περιοχής φαίνεται ή επισημαίνεται από διάφορα στοιχεία: από την ανέγερση εκεί σημαντικών μνημείων, όπως οι δύο φάσεις του ναού των Αγίων Βαρνάβα και Ιλαρίωνος, η σχέση που είχε το χωριό με τη Μονή Κύκκου και τους βυζαντινούς άρχοντες, η κατοχή του χωριού από ονομαστές οικογένειες της Φραγκικής Κύπρου, η καταγωγή από το χωριό σημαντικών προσωπικοτήτων του μεσαίωνα, το καλαίσθητο μουσουλμανικό τζαμί, φανερώνουν την ευημερία που θα πρέπει να απολάμβανε το χωριό διαχρονικά.

Μικτή κοινότητα

Η κοινότητα της Περιστερώνας, πριν από το 1974, ήταν ένα μικτό χωριό στο οποίο κατοικούσαν γύρω στους χίλιους κατοίκους, 700 Ελληνοκύπριοι και 300 Τουρκοκύπριοι. «Η ζωή εδώ ήταν πολύ αρμονική μεταξύ των δύο κοινοτήτων», μας ανέφερε ο κοινοτάρχης, «μέχρι που τα γεγονότα της εισβολής ανέτρεψαν αυτό το σκηνικό». Η κατοχή έφερε πολλούς πρόσφυγες στο χωριό, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν στην κοινότητα επτά προσφυγικοί συνοικισμοί, στους οποίους διέμεναν γύρω στις 3.000 άνθρωποι. Ένεκα όμως της έλλειψης γης για οικοδόμηση και της αστυφιλίας όλοι έφυγαν από την Περιστερώνα και μετοίκησαν κυρίως στη Λευκωσία.
Με το άνοιγμα των οδοφραγμάτων το 2003, πολλοί Τουρκοκύπριοι, πρώην κάτοικοι της Περιστερώνας, επισκέφτηκαν την κοινότητα και συνεχίζουν να το κάνουν μέχρι και σήμερα, αφού κατέχουν μεγάλη περιουσία στο χωριό.

Εκκλησίες - παρεκκλήσια

Στην Περιστερώνα υπάρχουν μια εκκλησία και δύο παρεκκλήσια. Η πρώτη και κεντρική εκκλησία είναι ο ναός των Αγίων Βαρνάβα και Ιλαρίωνα, που είναι κτισμένος στη δυτική όχθη του παραπόταμου του Σερράχη.

Μαζί με την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στη Γεροσκήπου, αποτελούν τις μοναδικές πεντάτρουλες εκκλησίες της Κύπρου. Ο ναός των Αποστόλων Βαρνάβα και Ιλαρίωνα, στη σημερινή του μορφή, χρονολογείται στα τέλη του 11ου - αρχές 12ου αιώνα. Πιθανόν να αντικατέστησε παλαιότερη εκκλησία, η οποία είχε τη μορφή τρίκλιτης καμαροσκέπαστης βασιλικής. Το 1959, κατά τη διάρκεια περιορισμένης ανασκαφικής έρευνας στο εσωτερικό του ναού, βρέθηκε ημικυκλικό σύνθρονο εντός της αψίδας, καθώς επίσης και η βάση του τέμπλου. Μέρος του βορείου τοίχου του αρχικού ναού διατηρείται σήμερα ενσωματωμένο στο δυτικό τμήμα του τοίχου του υφιστάμενου ναού.

Το παρεκκλήσιο του Αγίου Αντωνίου είναι το μεγαλύτερο σε μέγεθος στο χωριό, και βρίσκεται δυτικά σε σχετικά μικρή απόσταση από τον μεγάλο ιστορικό πεντάτρουλο ναό των Αγίων Βαρνάβα και Ιλαρίωνος. Το σημερινό κτίσμα του παρεκκλησίου ανεγέρθηκε πάνω σε προγενέστερη εκκλησία που έχει καταστραφεί. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στο εκκλησάκι μεταφέρθηκε και τελείται λόγω της προσφυγιάς η πανήγυρις του κατεχόμενου χωριού Μάσσαρι και πάρα πολλοί πιστοί συρρέουν κάθε χρόνο και γιορτάσουν τον προστάτη τους Άγιο, προσμένοντας την ώρα της επιστροφής.

Επίσης αξίζει να επισκεφτείτε και το παρεκκλήσιο του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, που βρίσκεται στο κοιμητήριο της κοινότητας ανάμεσα στους τάφους. Είναι και αυτός ο ναός μονόχωρος καμαροσκέπαστος και κτισμένος αποκλειστικά με πέτρα. Ο ναός χρησιμοποιείται για την τέλεση πολλών νεκρώσιμων ακολουθιών και μνημοσύνων.

Το τζαμί του χωριού

Λίγο πιο πάνω από την κεντρική πλατεία του χωριού θα βρείτε το τζαμί της Περιστερώνας, ένα μνημείο του 18ου αιώνα, με ιστορική και αρχιτεκτονική αξία. Φέρει ένα μιναρέ με δύο εξώστες, και είναι το δεύτερο παράδειγμα τέτοιου είδους, μετά το τζαμί Ομεριέ στη Λευκωσία. Χτισμένο δίπλα από μια πεντάτρουλη Βυζαντινή εκκλησία, έχει πάρα πολλά ενδιαφέροντα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά, όπως φιμέ τζάμια και γλυπτά τμήματα.

Οι τοπικές γεύσεις

Η Περιστερώνα παρουσιάζει μία μεγάλη γκάμα αγροτικών προϊόντων, αφού εκεί καλλιεργούνται πλήθος λαχανικών, από αγγουράκια και ντομάτες μέχρι παντζάρια, πατάτες και σκόρδα. Παλαιότερα το σκόρδο αποτελούσε τοπικό προϊόν της Περιστερώνας, αφού εκαλλιεργείτο ιδιαίτερα στο χωριό από πολλούς παραγωγούς. Σήμερα, παραμένουν δύο-τρεις παραγωγοί που ασχολούνται με την καλλιέργεια σκόρδου.

Παράλληλα, όμως, η Περιστερώνα φημίζεται για τα εξαιρετικά της καρπούζια, πεπόνια αλλά και πορτοκάλια. Ο πάλαι ποτέ μικτός χαρακτήρα της κοινότητας, σε συνδυασμό με τον ερχομό των προσφύγων στο χωριό μετά το 1974 έδωσε μία άλλη όψη στην κουζίνα της, όπου συναντούμε τόσο τουρκικές επιδράσεις όσο και στοιχεία από την κατεχόμενη Κύπρο, και κυρίως της επαρχίας Λευκωσίας και της Μόρφου.

Φαγητό στην Περιστερώνα

Εννοείται ότι δεν μπορείτε να επισκεφτείτε το χωριό και να μη δοκιμάσετε το φημισμένο οφτό κλέφτικο ή και τους νόστιμους κυπριακούς μεζέδες σε διάφορες ταβέρνες του χωριού. Το κλέφτικο είναι ένα ιδιαίτερο κατ’ εξοχήν κυπριακό πιάτο για τους Κυπρίους, που στη σύγχρονη εποχή λειτουργεί ως σήμα κατατεθέν της κυπριακής κουλτούρας και γαστρονομίας.

Ανέκαθεν το οφτό κλέφτικο αποτελούσε έναν ξεχωριστό μεζέ στο κυπριακό τραπέζι, το οποίο προσφερόταν σε ιδιαίτερες και σημαντικές εκδηλώσεις της ζωής των Κυπρίων. Ο χρόνος, ο κόπος και το κόστος παρασκευής του φαίνεται πως έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης από τους καλοφαγάδες Κυπρίους, οι οποίοι μέχρι και σήμερα του δίνουν εξέχουσα θέση στο τραπέζι τους. Βέβαια, το δημοφιλές πιάτο του κλέφτικου παρουσιάζει διάφορες ιδιαιτερότητες και παραλλαγές απ’ άκρη σ’ άκρη της Κύπρου, με πολλές διαφοροποιήσεις στον τρόπο παρασκευής τους.

Το οφτό κλέφτικο στην Περιστερώνα λέγεται συρτό και παρασκευάζεται από την οικογένεια Πορφυρίου από το 1985. Το συγκεκριμένο πιάτο, ένεκα της δυναμικής και της νοστιμιάς του, έχει καταστήσει την Περιστερώνα έναν δημοφιλή γαστρονομικό προορισμό, προσελκύοντας επισκέπτες όχι μόνο από την περιοχή αλλά από ολόκληρη την Κύπρο. Το συρτό οφτό κλέφτικο του Πορφύριου σερβίρεται στην Περιστερώνα κάθε Τρίτη και Πέμπτη, από τις 7:00 μ.μ.