ΟΙ ΠΑΛΙΟΙ ΘΕΩΡΟΥΣΑΝ ΟΤΙ ΟΠΩΣ ΘΑ ΠΕΡΝΟΥΣΕ Η ΜΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ, ΘΑ ΠΕΡΑΣΕΙ ΚΑΙ Ο ΝΕΟΣ ΧΡΟΝΟΣ

Πάει ο παλιός, έρχεται ο νέος με τις ευχές να είναι πιο καλότυχος από τον προηγούμενο. Το κυνήγι της τύχης επιβάλλεται την 1η του χρόνου για την ολόχρονη καλοτυχία μας

Οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα όχι μόνο του τόπου μας, αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο, έχουν να κάνουν με ενέργειες που συνδέονται άρρηκτα με την τύχη! Ε, κι αν έχεις τύχη, διάβαινε…

Η παράδοση μας θέλει ετοιμοπόλεμους την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, για να κυνηγήσουμε την τύχη μας. Ίσως η άφιξη του νέου χρόνου να θεωρούμε ότι μπορεί να μας «κάτσει» γουρλίδικη, για αυτό και κάθε ενέργειά μας συνδέεται -ίσως ασυνείδητα, ίσως ηθελημένα- με το «καλότυχο». Οι παλιοί φώναζαν μπροστά στο τζάκι: «Άη Βασίλη βασιλιά, δείξε μου τζι εμέ την τύχη μου…». Οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα όχι μόνο του τόπου μας αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο, έχουν να κάνουν με ενέργειες που συνδέονται άρρηκτα με την τύχη! Ε, κι αν έχεις τύχη διάβαινε…

Ρόδι της νέας αρχής

Η σύνδεση του ροδιού με την καλή τύχη είναι γνωστή. Ανατρέχοντας στην ιστορία του τόπου μας, το ρόδι πρωταγωνιστεί σε κάθε νέα αρχή. Στην αρχή του χρόνου, στο νέο ξεκίνημα, στον γάμο, στη γέννηση και τη βάφτιση, στο νέο σπίτι κ.ο.κ. Έτσι κατά την έλευση του νέου χρόνου, το ρόδι κυριαρχούσε στα έθιμα και στις παραδόσεις του τόπου μας. Χρησιμοποιούμε, φυσικά, τον αόριστο χρόνο, εφόσον οι περισσότερες μας παραδόσεις τείνουν πλέον να γεμίζουν μόνο βιβλία λαογραφίας.

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, οι γυναίκες της Κύπρου ετοίμαζαν κόλλυβα για να φάει ο Άη Βασίλης. Στο Ριζοκάρπασο πρόσθεταν αμυγδαλόψιχα, ρόδι, σταφίδες και σησάμι και τα έλεγαν «βασιλούθκια». Πάνω σε αυτά έβαζαν τη βασιλόπιττα με ένα κερί αναμμένο προς τιμήν του Αγίου. Σήμερα το ρόδι το βλέπουμε πολύ στις εορταστικές σαλάτες που ετοιμάζουμε για τα εορταστικά τραπέζια. Επίσης, το ρόδι με την κατάλληλη επεξεργασία γίνεται ένα πολύ όμορφο διακοσμητικό στολίδι που συμβολίζει την καλή τύχη.

Ζυμώστε την!

Κάθε γιορτή στην Κύπρο συνοδευόταν -ή και ακόμη συνοδεύεται- από το ζύμωμα. Έτσι και τον ερχομό του νέου χρόνου οι γυναίκες των χωριών, κυρίως, ετοιμάζουν τα «ζυμώματά» τους που θα φέρουν την καλή τύχη στο σπιτικό τους. Παραδοσιακό ζύμωμα ψωμιού είναι ο «Βασίλης» που εξακολουθεί να ζυμώνεται ακόμη και σήμερα από πολλές οικογένειες που θέλουν να κρατήσουν ζωντανές τις παραδόσεις.

Ένα ψωμί σε σχήμα ανθρώπου το οποίο συνήθως το κρεμούσαν με μια κόκκινη κορδέλα από την «καρελιά» και το φύλαγαν μέχρι την επόμενη χρονιά. Άλλα έθιμα που συμβόλιζαν την καλοτυχία του νέου χρόνου ήταν η τοποθέτηση κλώνων ελιάς δίπλα από ένα δοχείο με κρασί κοντά στο τζάκι, όπως κάνουν στην Ανώγυρα της Λεμεσού.

Το πορτοφόλι του νοικοκύρη βρίσκεται σε περίοπτη θέση για να το «γεμίσει» ο Άγιος Βασίλης και μαζί μια χτένα. Γυρνώντας το χρόνο πίσω, η βασιλόπιττα στην Κυθρέα βρισκόταν σε ένα κόσκινο στο πατάρι του σπιτιού δίπλα σε ένα αναμμένο καντήλι. Ο Άγιος Βασίλης που θα επισκεπτόταν το σπίτι θα δοκίμαζε το δείπνο, θα έπινε το κρασί, θα χτένιζε τα γένια του και θα ευλογούσε τα αγαθά του σπιτιού.

Στο Ριζοκάρπασο έριχναν λίγα κόλλυβα στις στέγες των σπιτιών. Στην Πάφο συνήθιζαν να ρίχνουν λίγο σιτάρι στο θυμάρι της στάμνας του νερού. Στον Άγιο Δημήτριο Μαραθάσας το πρωί της Πρωτοχρονιάς συναγωνίζονταν οι γυναίκες για το ποια θα πρωτοπάει στη βρύση με τη στάμνα της, για να πάρει τα «κάλλη της βρύσης».

Ποτέ μη δανείσεις λεφτά την Πρωτοχρονιά!

Οι παλιοί θεωρούσαν ότι όπως θα περνούσε η ημέρα της Πρωτοχρονιάς θα περάσει κι ολόκληρος ο χρόνος. Οι κάτοικοι της επαρχίας, κυρίως, πρόσεχαν κάθε τους κίνηση εκείνη ειδικά την ημέρα. Αν και αργία, εντούτοις πολλοί δούλευαν λίγο, για να έχουν δουλειά όλο τον χρόνο! Ποτέ μα ποτέ δεν δάνειζαν χρήματα σε κανέναν, αλλά, προσπαθούσαν να «κερδίσουν» περισσότερα χρήματα. Όσοι έπαιζαν χαρτιά ήθελαν να κερδίσουν, όχι τόσο για το έπαθλο όσο για να είναι καλότυχοι όλη τη νέα χρονιά.

Όσοι έκαναν ποδαρικό σε ξένα σπίτια την πρώτη του χρόνου, έπρεπε να κουβαλούσαν καλή τύχη και να έμπαιναν με το δεξί στο σπίτι. Όταν οι δείχτες των ρολογιών σηματοδοτούσαν την αλλαγή του χρόνου, οι καμπάνες της εκκλησίας σήμαιναν το χαρμόσυνο γεγονός, ενώ ένα παιδί που θεωρείτο τυχερό έκανε ποδαρικό σε όλα τα σπίτια του χωριού.

Αξιοσημείωτο το γεγονός ότι στο Ριζοκάρπασο τα σπίτια παρέμεναν κλειστά όλη μέρα, για να αποφύγουν τον ερχομό ενός «γρουσούζη» στο σπίτι τους. Άλλοι πάλι πίστευαν ότι κακοτυχία μπορεί να κουβαλήσει και ένας σκύλος, όταν μπει απρόσκλητος σε ένα σπίτι εκείνη τη συγκεκριμένη ημέρα. Τυχερός της χρονιάς αναδεικνυόταν αυτός που έβρισκε το φλουρί στη βασιλόπιττα, όπως ακριβώς γίνεται και σήμερα.

Καλοτυχίες ανά το παγκόσμιο

Τα έθιμα ενός τόπου λένε την ιστορία του και τη νοοτροπία των κατοίκων του. Όπως και στην Κύπρο έτσι και σε πολλές χώρες του κόσμου τα ήθη και τα έθιμα που συνδέονται με την καλοτυχία του νέου χρόνου είναι πολλά και διάφορα. Για παράδειγμα, στην Ολλανδία καίνε τα χριστουγεννιάτικα δέντρα, γιατί οι φωτιές εξαγνίζουν τον παλιό χρόνο και καλωσορίζουν τον καινούριο. Στην Ιαπωνία, η Πρωτοχρονιά είναι η πιο σημαντική γιορτή και είναι ένα σύμβολο ανανέωσης. Κατά το μήνα Δεκέμβριο γίνονται πολλά πάρτι Bonekai. Μέσα από αυτά οι άνθρωποι αποχαιρετούν προβλήματα και σκοτούρες του προηγούμενου χρόνου και προετοιμάζονται για τον επόμενο.

Τα δώρα που παίρνουν τα παιδιά περιλαμβάνουν μικρό χρηματικό ποσό. Ο Yuan Tan, ο δημοφιλής δράκος στην Κίνα, φέρνει τη νέα χρονιά μεταξύ 21 Ιανουαρίου και 20 Φεβρουαρίου. Ο δράκος διώχνει τα κακά πνεύματα. Το τυχερό τους φρούτο είναι το μανταρίνι. Στην Κολομβία, ετοιμάζουν ένα ανθρώπινο ομοίωμα από παλιόρουχα, γράφοντας πάνω όλα τα κακά που θέλουν να ξεχάσουν και το καίνε τα μεσάνυκτα. Στη Γαλλία, τα παιδιά αφήνουν τα παπούτσια τους δίπλα από το τζάκι για να τους τα γεμίσει με γλυκά και ξηρούς καρπούς ο παπά Νοέλ, που θα κατέβει από την καμινάδα.