ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

Οδοιπορικό και περιδιάβαση της «Σημερινής» στο χωριό όπου παλιά λειτουργούσαν μεταλλεία και σιδηρόδρομος - σήμερα η Καλαβασός αποτελεί σημαντικότατο αρχαιολογικό χώρο

Πλησιάζουν τα Χριστούγεννα και όλοι αυτή την εποχή επιλέγουν να επισκέπτονται τα ορεινά χωριά της Κύπρου, όμως εμείς επιλέξαμε να σας ταξιδέψουμε σε μια εναλλακτική επιλογή, για εσάς που θέλετε να αποφύγετε την κίνηση του βουνού και τα χιόνια. Η περιοχή της Καλαβασού, προνομιούχα από πολλές απόψεις και, κυρίως, λόγω του Βασιλικού ποταμού που εξασφάλιζε την άρδευση και ύδρευση, αλλά και των μεταλλοφόρων της κοιτασμάτων. Η περιοχή αποτελεί σήμερα σημαντικότατο αρχαιολογικό χώρο. Ο συνοικισμός της Τέντας, καθώς και άλλοι συνοικισμοί που ανακαλύφθηκαν στην περιοχή παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η εκκλησιά του χωριού είναι αφιερωμένη στην Παναγία και δίπλα από αυτήν υπάρχει αρχαίο νεκροταφείο. Στο χωριό υπάρχει επίσης και τουρκικό Τζαμί, δίπλα από την κεντρική πλατεία.

Η Καλαβασός περιλαμβάνεται στο υδατικό έργο Βασιλικού - Πεντάσχοινου και έχει ωφεληθεί από την κατασκευή του φράγματος της Καλαβασού και την άρδευση σημαντικής έκτασης γης. Το φράγμα βρίσκεται 5 περίπου χιλιόμετρα βορειοδυτικά του χωριού και είναι χωρητικότητας 17.000.000 κυβικών μέτρων. Στο χωριό εφαρμόστηκαν δύο σχέδια αναδασμού.

Σήμερα η Καλαβασός είναι μια αναπτυσσόμενη κοινότητα με όλες τις ανέσεις που προσφέρει η σύγχρονη εποχή. Το χωριό δέχεται καθημερινά αρκετούς ξένους και ντόπιους επισκέπτες, οι οποίοι θαυμάζουν από κοντά τις φυσικές ομορφιές και τους αρχαιολογικούς χώρους της κοινότητας.

Έτσι πήρε τ' όνομά του…

Η κοιλάδα του Βασιλικού ποταμού, καθώς και ολόκληρη η γύρω περιοχή, θα πρέπει να ήταν δασωμένη και καταπράσινη σε παλαιότερες εποχές, πράγμα που έδωσε -σύμφωνα με την επικρατέστερη ερμηνεία- και την ονομασία του χωριού. Από την αρχαία ελληνική λέξη «βάσσα», που σημαίνει δασώδης κοιλάδα, απ' όπου προήλθε και η ονομασία της κοινότητας. Ο οικισμός της Καλαβασού υπήρχε κατά την περίοδο του Μεσαίωνα με την ίδια ονομασία και βρίσκεται σημειωμένος σε παλιούς χάρτες με την ονομασία Calavaso και Calavato.

Εκκλησίες του χωριού

Στην Καλαβασό υπάρχει μια κεντρική εκκλησία και έξι ξωκκλήσια. Στο κέντρο του χωριού, ανάμεσα στα λιθόκτιστα παραδοσιακά σπίτια, βρίσκεται κτισμένη η κεντρική εκκλησία, που είναι αφιερωμένη στη Παναγία Θεοτόκο - γιορτάζεται στις 8 Σεπτεμβρίου. Η εκκλησία κτίστηκε περί το 1892, στις αρχές δηλαδή του 19ου αιώνα. Αρχιτεκτονικά, είναι σταυροειδούς τύπου. Είναι σχετικά μεγάλη εκκλησία και έχει την άνεση να φιλοξενήσει μέχρι και τριακόσιους πιστούς. Στο εσωτερικό της η εκκλησία διατηρεί ένα εξαιρετικού και μεταχρονολογημένου τύπου ξυλόγλυπτο εικονοστάσι. Οι άγιες εικόνες που το πλαισιώνουν είναι και αυτές πολύ παλιές και καλοδιατηρημένες. Πιο πάνω από το εικονοστάσι προβάλλεται άλλη μια σειρά μικρογραφιών, με παραστάσεις των δώδεκα αποστόλων μαζί με άλλους αγίους και πιο πάνω μια τρίτη σειρά μικρογραφιών και, τέλος, πιο πάνω η σταύρωση του Χριστού.

Λίγο έξω από το χωριό διασκορπισμένα βρίσκονται και τα ξωκκλήσια του χωριού. Τα εξωκκλήσια του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Νεκταρίου, της Ζωοδόχου Πηγής, του Αγίου Γεωργίου Κεφάλα και της Λαμπροφορούσας Παναγίας.

Μεταλλεία / Λατομεία

Στην περιοχή της Καλαβασού λειτουργούσαν πέντε μεταλλεία για την ανόρυξη χαλκούχου μεταλλεύματος. Τα μεταλλεία αυτά ήταν γνωστά με τις ονομασίες Πλατειές, Πέτρα, Μαύρη Συκιά, Λαντάρια και Μαυρίδια και ανήκαν στην Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρεία (Ε.Μ.Ε.).

Η μεταλλευτική περιοχή της Καλαβασού καλύπτει μια έκταση 18 τετραγωνικών χιλιομέτρων, της οποίας το κέντρο βρίσκεται στα βόρεια του χωριού Καλαβασού, 10 περίπου χιλιόμετρα από την παραλία του Βασιλικού και 13 περίπου χιλιόμετρα από την αρχαία πόλη της Αμαθούντας. Το μετάλλευμα από τα μεταλλεία Καλαβασού μεταφερόταν με τον σιδηρόδρομο στο λιμάνι Βασιλικού.

Στο εκεί εργοστάσιο γινόταν η επεξεργασία του και στη συνέχεια, με σύστημα εναέριας φόρτωσης, εφορτώνετο στα πλοία για εξαγωγή. Οι σωροί της σκουριάς και άλλα μεταλλευτικά κατάλοιπα στην περιοχή της Καλαβασού παρέχουν αποδείξεις για αξιόλογη μεταλλευτική δραστηριότητα κατά την Αρχαιότητα, η οποία αποδίδεται στους Φοίνικες και αργότερα στους Ρωμαίους.

Πρέπει οπωσδήποτε να τα επισκεφτείτε, καθώς μπορείτε εκεί να δείτε και τον σιδηρόδρομο και τη στοά απ' όπου περνούσε το τρένο το οποίο μετέφερε το μετάλλευμα. Το θέαμα είναι μια αναδρομή στο παρελθόν καθώς είναι μοναδικό και δεν υπάρχει αλλού στην Κύπρο. Τα μεταλλεία βρίσκονται λίγο έξω από το χωριό, γι’ αυτό ζητήστε οδηγίες.

Τέντα

Όλοι έχουμε ξαναδεί την Τέντα στον αυτοκινητόδρομο Λευκωσίας-Λεμεσού, αλλά πολύ λίγοι ξέρουν τι ακριβώς κρύβει αυτή η Τέντα. Η Τέντα ανήκει στην Καλαβασό και εμείς πήγαμε για να αποκαλύψουμε τι ακριβώς... κρύβει. Ο αρχαιολογικός χώρος της Τέντας αποτελεί τoν σημαντικότερo εποικισμό της περιόδου αυτής, στην κοιλάδα. Τα αρχιτεκτονικά ερείπια, που ανασκάφηκαν στον χώρο αυτόν και περιγράφονται πιο κάτω, ανήκουν κυρίως στην πιο πρόσφατη φάση της περιόδου, γενικά της ίδιας χρονικής περιόδου με την εποχή του εποικισμού της Χοιροκοιτίας.

Βάσει των ηλικιών που προσδιορίστηκαν με τη χρήση άνθρακα 14 στην ανασκαφή στην Τέντα -μερικές από τις οποίες ήταν απροσδόκητα πρώιμες- και των στοιχείων για εφήμερη αρχιτεκτονική (λακκούβες από κολώνες) στη δυτική πλευρά της κορυφής της περιοχής στην πιο πρώιμή τους φάση, είναι πιθανόν η Τέντα να κατοικήθηκε, αρχικά, την ίδια χρονική περίοδο με την Πρόωρη Προκεραμεική Νεολιθική φάση (τώρα στη Παρεκκλησιά-Σκυλλουρόκαμπος), περίπου το 7500-7000 π.Χ., αλλά αυτό μπορεί μόνο να επιβεβαιωθεί με περαιτέρω ανασκαφές επί τόπου και με επιπρόσθετη εργασία στον προσδιορισμό της ηλικίας τους με άνθρακα 14.

Εστιατόρια στην Καλαβασό

Στην Καλαβασό λειτουργούν σήμερα πέντε εστιατόρια. Στην κεντρική πλατεία του χωριού θα βρείτε το εστιατόριο Μίτος του ξενοδοχείου Library. Επίσης, στην πλατεία μπορείτε να φάτε στο εστιατόριο Ρετρό, στην ταβέρνα Γιώργος Ευδοκίου, στο Bridge ή στην Ταβέρνα Τέντα. Όλα τα εστιατόρια είναι ανοιχτά καθημερινά και ολόχρονα.

Διαμονή

Η Καλαβασός προσφέρει πολλές επιλογές για όλους εσάς που θέλετε να διανυκτερεύσετε στο χωριό. Υπάρχουν πολλά αγροτουριστικά καταλύματα, τα οποία λειτουργούν ολόχρονα.

Στο κέντρο του χωριού δίπλα από την κεντρική εκκλησία υπάρχει ένα boutique hotel -το Library- το οποίο είναι ανοιχτό ολόχρονα, με πανέμορφες σουίτες και πρόγευμα.
Επιπλέον, κοντά στην κεντρική πλατεία του χωριού, με τους καφενέδες και την εκκλησία, βρίσκεται το Σπίτι του Κοντογιάννη. Είναι ένα παραδοσιακό πέτρινο συγκρότημα που ανήκει στην οικογένεια Κοντογίαννη και κτίσθηκε το 1850. Το συγκρότημα έχει δύο διαμερίσματα στο ισόγειο, δύο διαμερίσματα ανώγεια και πανέμορφη εσωτερική αυλή.

Επίσης, κοντά στο κέντρο της πλατείας του χωριού βρίσκεται το σπίτι του Στράτου. Η ομορφιά του σπιτιού είναι μοναδική, αφού μπροστά μας βλέπουμε μια υπέροχη αυλή που στο βάθος διακρίνονται δύο καμάρες και γύρω-γύρω τρεις πόρτες που οδηγούν στα δωμάτια. Tο μεγάλο πιθάρι κρύβει μια μεγάλη ιστορία. Tο σπίτι έχει δύο μεγάλα δωμάτια. Tο καθένα εξοπλισμένο με μπάνιο, κουζίνα και ανεμιστήρες οροφής. Tο δωμάτιο μπορεί να φιλοξενήσει μέχρι και τέσσερα άτομα. Aπολαύστε το πρωινό σας ή το γεύμα σας κάτω από τις καμάρες. Αν επιζητάτε περισσότερο φως, ανεβείτε απ' τις σκάλες στη βεράντα κάτω απ' την κληματαριά και διαβάστε ένα βιβλίο κάτω απ' αυτήν τη μαγική ατμόσφαιρα. Tο σπίτι παραμένει αυθεντικό και παραδοσιακό - δεν έχει αλλάξει καθόλου τα τελευταία 100 χρόνια.

Άλλες επιλογές είναι τα αγροτουριστικά καταλύματα Τάκης Α+Β, τα οποία διαθέτουν 8 διαμερίσματα το καθένα. Άλλες επιλογές είναι οι ξενώνες Τέντα και ο Σωφρόνης.