Προβλήματα, παράμετροι, ευθύνες, απόψεις και εισηγήσεις
Κάποιες φορές αγνοούμε την ύπαρξη ενός προβλήματος, και ακόμα χειρότερα, μερικές φορές η πηγή του προβλήματος είναι η δική μας συμπεριφορά

Η αντιμετώπιση των νέων και ειδικά των εφήβων είναι ένα από τα πιο προκλητικά καθήκοντα της σημερινής σύγχρονης κοινωνίας. Η δραστική πρόοδος στις κοινωνικές αλλαγές έκανε το έργο ακόμα πιο δύσκολο και μπερδεμένο.

Μαγικές συνταγές δεν υπάρχουν. Απλά, για να είμαστε σε θέση να βοηθούμε και να καθοδηγούμε σωστά τους νέους, πρέπει να αξιολογούμε τις δικές μας εμπειρίες, να εμπλουτίζουμε συνεχώς τις γνώσεις μας, να δεχόμαστε να ακούμε τους άλλους, είτε ξέρουν περισσότερα από μας είτε όχι, αλλά προπάντων να αγαπούμε αυτό που κάνουμε.

Πολλές φορές νιώθουμε ανήμποροι να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα, που αφορούν στους νέους. Άλλες φορές πάλι αγνοούμε την ύπαρξη ενός προβλήματος και, ακόμα χειρότερα, μερικές φορές η πηγή του προβλήματος είναι η δική μας συμπεριφορά!

Χαρακτηριστικές περιπτώσεις
Ας δούμε ορισμένα παραδείγματα για τις πιο πάνω περιπτώσεις:
*Ένας νέος ευτύχησε να έχει γονείς που νοιάζονται πάρα πολύ γι' αυτόν και ασχολούνται συνεχώς με το παιδί τους. Έχουν φτάσει στο υπερβολικό σημείο να μην τον αφήνουν να κάνει βήμα χωρίς τη δική τους καθοδήγηση. Ο νέος αυτός όμως αν και δεν είναι ανεύθυνος, δεν είναι υπεύθυνος.

Δεν θέλει να πάρει αυτός την απόφαση για τις σπουδές του και ούτε πιστεύει ότι μπορεί μόνος του να πάει για σπουδές στο εξωτερικό. Ένας άλλος έφηβος, ταυτόχρονα, ζει σε κάποιο άλλο σπίτι με τους γονείς του, αλλά οι γονείς του εργάζονται πάρα πολλές ώρες και έτσι δεν έχουν τον χρόνο και την ηρεμία να μιλήσουν μαζί του.

Στο σχολείο είναι αδύνατος, αλλά δυστυχώς και πάλι, κανένας δεν έχει πιστέψει σ’ αυτόν και έτσι το μόνο που του απομένει είναι οι φίλοι του! Την ίδια στιγμή κάποιος νέος μεγαλώνει απολαμβάνοντας την οικονομική άνεση της οικογένειας και αρνιέται επίμονα να συμβιβαστεί με τη στέρηση. Δεν δέχεται ότι το πρώτο του αυτοκίνητο θα είναι δεύτερης διαλογής!

*Ένας άλλος νέος, αδιαφορώντας για τις ηθικές αξίες, αγωνίζεται για την πρωτιά. Θέλει να είναι ο καλύτερος μαθητής στην τάξη και αν τελικά δικαίως μείνει στη δεύτερη θέση δεν δέχεται να ακούσει κανέναν και διαμαρτύρεται για την «αναξιοκρατία», που υπάρχει στη βαθμολόγησή του. Στην ίδια τάξη κάποια ομάδα μαθητών είναι, επίσης, ανήμπορη να πειθαρχήσει και να συμβιβαστεί. Μόνο που αυτή η ομάδα κάνει φασαρία, ενοχλεί επανειλημμένα και εντός και εκτός μαθήματος.

Βασανιστικά ερωτήματα
Πολύ πιθανόν κάποιοι από σας να διερωτάστε, γιατί μιλώ γι' αυτά τα μικρά και απλά προβλήματα της καθημερινότητας! Πρόβλημα είναι τα ναρκωτικά, η βία, η παραβατικότητα. Κι όμως, όλα αυτά τα μεγάλα θέματα είναι τα αποτελέσματα των προαναφερθέντων προβλημάτων. Μήπως τα ναρκωτικά δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα της χαμηλής αυτοεικόνας του νέου, καθώς και έλλειψης επικοινωνίας με το περιβάλλον του;

Μήπως η βία δεν είναι ο αναποτελεσματικός έλεγχος των συναισθημάτων; Δεν είναι ο θυμός του εφήβου, η έλλειψη ανεκτικότητας και πειθαρχίας, που δεν διδάχτηκε ούτε στο οικογενειακό ούτε στο σχολικό του περιβάλλον; Μήπως η νεανική παραβατικότητα δεν πηγάζει από το γεγονός ότι κάποιοι νέοι δεν έμαθαν ούτε από το σπίτι αλλά και ούτε από το σχολείο, να έχουν λογικές συνέπειες και επιπτώσεις για τις πράξεις τους; Μήπως ο ξεπεσμός των ηθικών αξιών δεν είναι αποτέλεσμα τού ότι κι εμείς επικεντρωνόμαστε στα υλικά αγαθά;

Προτεινόμενες λύσεις
Πιο κάτω παρατίθενται μερικές λύσεις:
*Υπευθυνότητα: Οι περισσότεροι γονείς και εκπαιδευτικοί νοιαζόμαστε για την ισόρροπη και αρμονική ανάπτυξη των παιδιών. Πολλές φορές όμως, άθελά μας, αντί να τα βοηθούμε να αναπτυχθούν, τα «νταντεύουμε». Στο σχολείο για παράδειγμα αντί να τους λέμε πώς να βρουν κάποιες πληροφορίες, τις περισσότερες φορές τους τις ετοιμάζουμε, τους τις συγυρίζουμε έτσι ώστε να είναι εύκολο γι' αυτούς να τις αποστηθίσουν. Αν ακόμα ο μαθητής αδυνατεί ή κυρίως βαριέται να μάθει αυτά που του είπαμε, εξηγήσαμε και γράψαμε, φροντίζουμε να του τα ξαναπούμε είτε στα φροντιστήριο είτε στο ίδιο το μάθημά μας.

Στο τέλος τα μαθαίνει αλλά δεν μαθαίνει πώς να μαθαίνει. Δεν μυείται στην έρευνα. Πόσες φορές, επίσης, κάνουμε το ολέθριο σφάλμα να δίνουμε στα παιδιά ανεξαρτησία και να μη ζητούμε παράλληλα υπευθυνότητα; Γι' αυτό και τους βλέπουμε να γνωρίζουν και να πολεμούν για τα δικαιώματά τους, αλλά να μην αναλαμβάνουν τις ευθύνες των πράξεών τους! Ερωτώ και ας προβληματιστούμε: Υπάρχουν μηχανισμοί στις σχολικές μονάδες, που βοηθούν τους εφήβους να αναλάβουν τις ευθύνες τους ή περιμένουμε όλα αυτά να τους τα διδάξουν οι γονείς τους;

*Πειθαρχία: Στον τομέα της πειθαρχίας ως σχολείο μπορούμε φυσικά, αν θέλουμε, να κάνουμε πολλά. Σίγουρα δεν μπορούμε εύκολα να «θεραπεύσουμε». Μπορούμε πιο εύκολα να προλάβουμε κάποια φαινόμενα. Συμφωνούμε ότι η τιμωρία δεν είναι το μόνο και καλύτερο μέσο αντιμετώπισης της απειθαρχίας! Όμως, δυστυχώς, οι εκπαιδευτικοί αλλά και οι γονείς φτάσαμε στο σημείο να μην καταργούμε μόνο την τιμωρία (παιδαγωγικά μέτρα), αλλά και τις λογικές συνέπειες! Οι νέοι και προπάντων οι έφηβοι χρειάζονται από την οικογένεια, το σχολείο και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού ξεκάθαρες οδηγίες! Χωρίς ξεκάθαρες οδηγίες ο νέος ούτε υπακούει, ούτε σέβεται, ούτε υπολογίζει τους άλλους. Ταυτόχρονα συγχύζεται και δεν γνωρίζει ούτε πώς να αυτοπειθαρχήσει!

*Επικοινωνία: Η τελευταία εισήγησή μου για να έχουμε πιο υγιή, επιδέξια και ηθικά καλύτερη νεολαία είναι η βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ των νέων και εμάς των ενηλίκων. Η εισήγησή μου αυτή κινείται πάνω σε τρεις άξονες:
-Ο πρώτος άξονας έχει να κάνει με την ακοή. Οι έφηβοι, ιδίως όταν είναι αναστατωμένοι, επιζητούν την κατανόηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να συμφωνούμε μαζί τους. Απλά πρέπει να τους ακούμε, να παραδεχόμαστε την αναστάτωσή τους και να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά τους. Να εφαρμόζουμε, δηλαδή, την «αντανακλαστική ακοή».

-Ο δεύτερος άξονας έχει να κάνει με την ενθάρρυνση. Ενθάρρυνση είναι η διαδικασία κατά την οποία δίνουμε έμφαση στα θετικά στοιχεία του νέου, για να καλλιεργήσουμε την αυτοπεποίθηση και την εκτίμηση στον εαυτό του. Όταν παραδεχτούμε τις ικανότητες του νέου, τότε μόνο μπορούμε να τον ενθαρρύνουμε! Πολλές φορές συγχύζουμε την ενθάρρυνση με τον έπαινο. Ο έπαινος είναι μια ανταμοιβή, που δίνεται μετά το αποτέλεσμα, άρα κερδίζεται μετά από μια επιτυχία. Αντίθετα, η ενθάρρυνση δεν ανταμείβει, απλά αναγνωρίζει και εκτιμά τις ικανότητες, την προσπάθεια και το ενδιαφέρον.

-Ο τελευταίος άξονας της επικοινωνίας είναι ο ποιοτικός χρόνος, που αφιερώνουμε στα παιδιά μας και στους νέους μας γενικότερα. Ποιοτικός χρόνος είναι οι στιγμές που ακούμε τα παιδιά μας, που κάνουμε μαζί κάτι που αρέσει σ’ αυτά, που συζητούμε εκτιμώντας την άποψή τους, που παράγουμε κάτι μαζί, που ενθαρρύνουμε τις προσπάθειές τους, που στεκόμαστε νοερά δίπλα τους ως στήριγμα και όχι ως οδηγοί. Ο ποιοτικός χρόνος ποτέ μα ποτέ δεν μπορεί να αντικατασταθεί με την προσφορά υλικών αγαθών στα παιδιά!

Δεν ξεκινούν όλα από το σπίτι
Ας σταματήσουν, επιτέλους, οι εκπαιδευτικοί να λένε ότι τα πάντα ξεκινούν από το σπίτι! Ας σταματήσουν οι γονείς να κατηγορούν την κοινωνία και το «σύστημα». Ας σταματήσει η πολιτεία να εξαγοράζει τις καλές σχέσεις με τους νέους προσφέροντάς τους χαλαρότητα! Όλοι φταίμε! Ας αναλογιστούμε ο καθένας το μερίδιο της ευθύνης του! Ας πλησιάσουμε τους νέους μας! Ας σταματήσουμε «να μιλούμε» προς τους νέους! Ας αλλάξουμε συνήθειες και να συνομιλούμε με τους νέους. Έχουμε πολλά να μάθουμε κι εμείς οι ενήλικες από αυτούς!

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΚΑΛΙΑΣ
Πρώην Λυκειάρχης, πρώην Πρόεδρος ΟΕΛΜΕΚ, Φιλόλογος - Ιστορικός Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Μεταπτυχιακό στην Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη του Πανεπιστημίου Κύπρου, Συγγραφέας - Αρθρογράφος, Σύμβουλος των Ελληνικών Κυβερνήσεων (1983 - 1989) σε θέματα Παιδείας