Προβληματίζουν τα νέα στοιχεία για κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών από εφήβους

Ποιοι οι πυλώνες της Εθνικής Στρατηγικής που εφαρμόζεται στην Κύπρο για την αντιμετώπιση του φαινομένου

Ο σχεδιασμός, στο πλαίσιο αυτό, απαιτεί πρώτιστα τη σκιαγράφηση του φαινομένου, μέσα από τη συλλογή δεδομένων για την κατάσταση της προβληματικής κατανάλωσης αλκοόλ και τη συνεχή παρακολούθηση των τάσεων από τους εγχώριους φορείς έρευνας

Πρωταθλητές στην κατανάλωση αλκοόλ ανέδειξε τους μαθητές στην Κύπρο πρόσφατη έκθεση, που δημοσιεύτηκε προ μερικών ημερών από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας, η οποία μάλιστα τοποθετεί τους Κύπριους εφήβους στην τρίτη θέση μεταξύ 48 χωρών. Η έκθεση ESPAD (Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Σχολικής Έρευνας για το Αλκοόλ και τα άλλα Ναρκωτικά) διαπίστωσε ότι οι Κύπριοι μαθητές (στις περιοχές που τελούν υπό τον έλεγχο της Κυβέρνησης, όπως διευκρινίζεται) ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα χρήσης αλκοόλ 68% (σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ 48%) κατά τις τελευταίες 30 ημέρες, συμπεριλαμβανομένων περιστατικών βαριάς και επεισοδιακής κατανάλωσης αλκοόλ (50% σε σύγκριση με 35%, που είναι ο μέσος όρος της ΕΕ).

Το αλκοόλ σε αριθμούς

Η κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για την υγεία και, ταυτόχρονα, θεωρείται σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα στην Ευρώπη αλλά και στην Κύπρο. Έχει εκτιμηθεί πως 53 εκατομμύρια Ευρωπαίοι δεν καταναλώνουν καθόλου αλκοόλ, ενώ αντίστοιχα περίπου 58 εκατομμύρια προχωρούν σε υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, εκ των οποίων τα 23 εκατομμύρια είναι εξαρτημένοι σε αυτό. Επίσης, εκτιμήσεις φέρουν το αλκοόλ να είναι υπεύθυνο για περίπου 90 επιπλέον θανάτους για κάθε 100.000 Ευρωπαίους άντρες και περίπου 60 επιπλέον θανάτους για κάθε 100.000 Ευρωπαίες γυναίκες.

Παράλληλα, περίπου 80 εκατομμύρια Ευρωπαίοι πολίτες προχωρούν σε βαριά επεισοδιακή κατανάλωση τουλάχιστον μια φορά τον μήνα, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου σε αναλογία σε 1 στους 4 ενήλικες Ευρωπαίους. Επίσης, εκτιμήσεις από έρευνες ανάμεσα στον μαθητικό και νεανικό πληθυσμό στην Ευρώπη έχουν δείξει ότι σχεδόν 1 στους 8 (13%) Ευρωπαίους μαθητές ηλικίας 15-16 ετών έχουν μεθύσει περισσότερο από 20 φορές στη ζωή τους και περισσότεροι από 1 στους 6 (18%), έχουν καταναλώσει τουλάχιστον 3 φορές, κατά τον τελευταίο μήνα, περισσότερα από 5 ποτά σε μία μόνο περίσταση.

Η προβληµατική κατανάλωση του αλκοόλ στην Κύπρο, αλλά και τα προβλήµατα υγείας που τη συνοδεύουν, απαιτούν συντονισµένες προσπάθειες από την πολιτεία και το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο Κύπρου, ως το αρμόδιο Σώμα της χώρας μας για τις εξαρτήσεις. Απαιτείται η χάραξη μιας συνεκτικής και σφαιρικής πολιτικής για να συντονίσει, σε τοπικό επίπεδο, τις προσπάθειες και πρωτοβουλίες κρατικών και μη φορέων στη διαχείριση της επιβλαβούς χρήσης του αλκοόλ.

Ο σχεδιασμός στο πλαίσιο αυτό όμως απαιτεί πρώτιστα τη σκιαγράφηση του φαινομένου, μέσα από τη συλλογή δεδομένων για την κατάσταση της προβληματικής κατανάλωσης αλκοόλ και τη συνεχή παρακολούθηση των τάσεων από τους εγχώριους φορείς έρευνας.

Σύντομα συμπεράσματα

Μέσα από μια σύντομη απεικόνιση των τελευταίων στοιχείων από τις πιο πρόσφατες έρευνες που διενεργήθηκαν στην Κύπρο για την κατανάλωση αλκοόλ και την παρακολούθηση του φαινομένου, προκύπτουν εν συντομία τα εξής συμπεράσματα:

1. Ένας στους 5 νέους ηλικίας 15-24 αναφέρει ότι μέθυσε κατά τον τελευταίο χρόνο ενώ, όπως φαίνεται, η τάση για πρώτη μέθη είναι εντονότερη στις ηλικίες 15-22.

2. Ένας στους 5 Κύπριους κατανάλωσε 6 ή περισσότερα ποτά σε μία μόνο περίσταση, ενώ ανάμεσα στους νέους 15-24 ετών η συχνότητα αυτή είναι 1 στους 4. Επίσης, σχεδόν οι μισοί μαθητές (44%) 15-16 ετών ανέφεραν ότι κατανάλωσαν 5 ή περισσότερα αλκοολούχα ποτά σε μια περίσταση κατά τον τελευταίο μήνα.

3. Ένας στους 2 μαθητές στην Κύπρο (15-16 ετών) ανέφερε πως κατά το τελευταίο μήνα αγόρασε αλκοολούχα ποτά για δική του κατανάλωση, ενώ παράλληλα στην Κύπρο η πρόσβαση των εφήβων στο αλκοόλ υπερβαίνει τον μέσο όρο των άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

4. Κατά το 2015, από τα άτομα που οδήγησαν, αφού προηγουμένως είχαν πιει 3-6 ποτήρια, οι περισσότεροι βρέθηκαν στην ηλικιακή κατηγορία των 25-34 ετών (1 στους 3).

5. Ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά πολιτών που δεν θεωρούν μεγάλο ρίσκο την οδήγηση μετά από κατανάλωση 2 ή περισσότερων ποτών είναι η Κύπρος.

6. Εκτιμήθηκε ότι περίπου τουλάχιστον το 3% του πληθυσμού στην Κύπρο είναι εξαρτημένο στο αλκοόλ.

7. Η Κύπρος βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες με τα χαμηλότερα ποσοστά εσωτερικής νοσηλείας λόγω αλκοολικής ηπατοπάθειας και αλκοολικής παγκρεατίτιδας.

8. Οι Κύπριοι, σε γενικές γραμμές, είναι έτοιμοι να υποστηρίξουν περιοριστικές πολιτικές που έχουν να κάνουν με πιο αυστηρά μέτρα τροχαίας, ενώ παράλληλα πολλοί είναι έτοιμοι να αποδεχθούν πιο φιλελεύθερες πολιτικές, που βασίζονται στην ελεύθερη πώληση και διαφήμιση του αλκοόλ και στη χαλαρή φορολογική πολιτική που δεν θα εξαντλεί όλη την αυστηρότητά της.

Εθνική Στρατηγική για το αλκοόλ στην Κύπρο

Για μια ισορροπημένη και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του φαινομένου της χρήσης ουσιών εξάρτησης, το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο Κύπρου έχει αναλάβει την εκπόνηση της πρώτης Εθνικής Στρατηγικής, που θα συμπεριλαμβάνει δράσεις που αφορούν τόσο νόμιμες όσο και παράνομες ουσίες εξάρτησης και θα αναφέρεται ως η «Εθνική Στρατηγική για την αντιμετώπιση της εξάρτησης από παράνομες ουσίες και την επιβλαβή χρήση του αλκοόλ 2013-2020», η οποία περιλαμβάνει τέσσερεις βασικούς πυλώνες.

Βασικός οδηγός στην υιοθέτηση δράσεων, που αφορούν στην αντιμετώπιση της επιβλαβούς κατανάλωσης του αλκοόλ, είναι η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη μείωση των αρνητικών συνεπειών που σχετίζονται με την επιβλαβή χρήση του αλκοόλ, οι εκθέσεις και οι κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την περιφέρεια της Ευρώπης, αλλά και τα στοιχεία για τα δεδομένα και τις τάσεις στην Κύπρο.

Συνεπώς, η νέα Εθνική Στρατηγική για την αντιμετώπιση της εξάρτησης από παράνομες ουσίες και την επιβλαβή χρήση του αλκοόλ 2013-2020 εστιάζει στην εφαρμογή στοχοθετημένων και αποτελεσματικών προληπτικών μέτρων και στην προώθηση καθολικών δράσεων, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις επιστημονικά τεκμηριωμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις και στη στήριξη των ατόμων που βρίσκονται στο στάδιο της κοινωνικής επανένταξης, αλλά και σε παρεμβάσεις μείωσης της βλάβης, με στόχο τη μείωση των κινδύνων που σχετίζονται με την κατάχρηση ουσιών, τόσο για το ίδιο το άτομο όσο και για την κοινωνία ολόκληρη. Επίσης, στη νέα εθνική Στρατηγική επιδιώκεται η ρύθμιση και ο έλεγχος της προσφοράς, αλλά και η ρύθμιση της κατανάλωσης του αλκοόλ, με τρόπο που να περιορίζονται οι επιβλαβείς συνέπειές του.

Πυλώνες στρατηγικής - Πυλώνας Πρόληψης

Στον πυλώνα της πρόληψης, αρκετές δράσεις αφορούν άμεσα το αλκοόλ και την πρόληψη των επιβλαβών συνεπειών του, κυρίως σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Πιο συγκεκριμένα, οι επιδιωκόμενοι στόχοι αφορούν στη στήριξη ευάλωτων ομάδων ως προς την αποτροπή της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών και την παροχή προγραμμάτων σε περιοχές υψηλού κινδύνου, στην ανάπτυξη δράσεων με στόχο τη δημιουργία αποτρεπτικού περιβάλλοντος ως προς τη χρήση, και στην προώθηση καθολικών δράσεων που να στηρίζουν τις ευάλωτες ομάδες και τη δημιουργία αποτρεπτικού περιβάλλοντος ως προς τη χρήση.

Πυλώνας Μείωσης της Βλάβης

Στον πυλώνα της μείωσης της βλάβης, οι επιδιωκόμενοι στόχοι σχετίζονται άμεσα με την αποτροπή της προβληματικής χρήσης του αλκοόλ, καθώς αποσκοπούν στη μείωση των περιστατικών οδήγησης υπό την επήρεια αλκοόλ μέσα από τις εξής δράσεις:

(α) την εφαρμογή συχνών και συστηματικών ελέγχων αλκοτέστ,

(β) την προώθηση τροποποιητικής νομοθεσίας σε σχέση με τη μείωση ορίου συγκέντρωσης αλκοόλης στο αίμα και στην εκπνοή και

(γ) την προώθηση τροποποιητικής νομοθεσίας, με στόχο την αναστολή της άδειας οδήγησης για τους συστηματικούς παραβάτες.

Πυλώνας Ρύθμισης και Ελέγχου της Προσφοράς

Η προσβασιμότητα είναι ένας σημαντικός παράγοντας που μπορεί να προβλέψει πόσο νωρίς και πόσο υπερβολική ή όχι μπορεί να είναι η κατανάλωση αλκοόλ ανάμεσα στους εφήβους. Ενώ πολλές χώρες εφαρμόζουν όριο ηλικίας για την κατανάλωση αλκοόλ, η εφαρμογή του ορίου ηλικίας και συνεπώς των σχετικών νομοθεσιών φαίνεται να είναι προβληματική. Η συμμόρφωση στο όριο ηλικίας, των ατόμων που πωλούν αλκοολούχα ποτά, εξαρτάται από τη γνώση τους όσον αφορά στη σχετική νομοθεσία, την ικανότητα αλλά προπαντός την προθυμία τους να ακολουθήσουν τη νομοθεσία.

Επομένως, αν οι νέοι κάτω του επιτρεπόμενου ορίου ηλικίας έχουν πρόσβαση σε αλκοολούχα ποτά, αυτό εξαρτάται όχι μόνο από την υφιστάμενη νομοθεσία αλλά και από το πόσο οι επιχειρηματίες υποστατικών που πωλούν αλκοόλ προσαρμόζουν το όριο ηλικίας στις καθημερινές πρακτικές τους. Η συμμόρφωση στο όριο ηλικίας διά νόμου μπορεί να ενισχυθεί μέσω ενημερωτικών εκστρατειών και εκπαιδεύσεων των επιχειρηματιών σε σχέση με την πώληση αλκοόλ, μέσω πρακτικών ελέγχου, όπως είναι η επαλήθευση της ηλικίας μέσω ελέγχου ταυτότητας, ή μέσω επιβολής σχετικών ποινών. Ως εκ τούτου, στην Κύπρο προκύπτει ανάγκη για την ανάπτυξη ενός έγκυρου και ξεκάθαρου συστήματος ελέγχου, που να επηρεάζει τόσο την αντίληψη του κινδύνου των επιχειρηματιών σε σχέση με την επιβολή ποινής όσο και το νομικό υπόβαθρο και τη σημασία της συμμόρφωσής τους.

Πυλώνας Θεραπείας και Κοινωνικής Επανένταξης

Ο πυλώνας Θεραπείας και Κοινωνικής Επανένταξης δεν έχει ουσιοκεντρικό προσανατολισμό, αλλά αντιμετωπίζει την ουσιοεξάρτηση στο σύνολό της. Σε γενικές γραμμές, οι προτεραιότητες του πυλώνα είναι οι ακόλουθες:

• Λειτουργία στοχοθετημένων και εξειδικευμένων προγραμμάτων,

• αύξηση της προσβασιμότητας στη θεραπεία,

• ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των θεραπευτικών προγραμμάτων και δομών και συγκράτηση στη θεραπεία,

• βελτίωση της θεραπευτικής μεταχείρισης στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης,

• στήριξη των ατόμων που βρίσκονται στο στάδιο της κοινωνικής επανένταξης.