ΗΤΑΝ ΚΑΙ Η ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΣΜΟΥ ΣΚΑΝΔΑΛΟ

Μελέτη των καθηγητών Α. Θεοφάνους και Ν. Επαμεινώνδα για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του Συνεργατισμού

Η Κυβέρνηση έχει υποχρέωση να επιστρέψει τα δύο δις που οφείλει στον Συνεργατισμό

Μελέτη με τίτλο «Ο Συνεργατικός πιστωτικός τομέας στην Κύπρο: Παρελθόν, παρόν και μέλλον» παρουσίασαν την εβδομάδα που πέρασε οι καθηγητές Ανδρέας Θεοφάνους και Νεόφυτος Επαμεινώνδας. Βασικός στόχος της μελέτης, όπως ανέφεραν, είναι η αξιολόγηση της πορείας του Συνεργατικού Πιστωτικού Κινήματος και η κατάθεση συγκεκριμένων εισηγήσεων για την περαιτέρω πορεία του, δεδομένου ότι η Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα (ΣΚΤ) είναι το μοναδικό καθαρά κυπριακό τραπεζικό ίδρυμα που έχει απομείνει.

Οι δύο καθηγητές αναφέρουν στη μελέτη τους ότι ο Συνεργατισμός αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της κυπριακής οικονομίας για περισσότερο από 100 χρόνια. «Διαχρονικά ο Συνεργατισμός διατηρεί ένα τοπικό και κοινωνικό χαρακτήρα, ενώ ταυτόχρονα είναι καθοριστικής σημασίας για το τραπεζικό σύστημα της Κύπρου. Η ΣΚΤ κατέχει σήμερα το 19% της αγοράς και το 42% των εγχώριων καταθέσεων και έχει διαθέσιμη ρευστότητα ύψους €3,97 δις, χωρίς καμία εξάρτηση από τον ELA» τονίζεται. Επισημαίνεται επίσης ότι υπήρχαν ατασθαλίες και κακοδιαχείριση στους κόλπους του Συνεργατισμού, κυρίως εξαιτίας ανεπαρκούς διοίκησης και εποπτείας.

Η αρπαγή από το κράτος

Στη μελέτη τονίζεται ότι «σκάνδαλα εκατομμυρίων είναι ήδη υπό διερεύνηση και αναμένεται να επιβληθούν ποινές. Όμως, η αρπαγή του 99% της ιδιοκτησίας του Συνεργατισμού από το κράτος και η περιθωριοποίηση/κούρεμα των 400.000 αρχικών μετόχων/μελών αποτελούν εξίσου μια αμφισβητούμενη συναλλαγή (σκάνδαλο), που δυστυχώς φαίνεται να έχει ξεχασθεί».

Επιπλέον, αναφέρεται ότι «η ανακεφαλαιοποίηση του Συνεργατισμού θα μπορούσε να γίνει σταδιακά, καθώς το κράτος και κρατικοί φορείς θα προέβαιναν σε σταδιακή αποπληρωμή των οφειλών τους προς τον Συνεργατισμό». Οι δύο καθηγητές αναφέρουν ότι τα σκάνδαλα μετά την αναδιάρθρωση έχουν εκλείψει, ή τουλάχιστον μειωθεί σημαντικά, αφού ο Συνεργατισμός σήμερα υπόκειται σε αυστηρή και πολυεπίπεδη εποπτεία. Διευκρινίζουν επίσης ότι ενώ υπήρχαν κακοδιαχείριση και ατασθαλίες στον Συνεργατικό Πιστωτικό Τομέα, τα συναφή δεδομένα στις τράπεζες ήταν ασύγκριτα δυσμενέστερα.

Το Σχέδιο Αναδιάρθρωσης

Στη μελέτη αναφέρονται και τα εξής, μεταξύ άλλων: Από το 2014 εφαρμόζεται με επιτυχία το Σχέδιο Αναδιάρθρωσης του Συνεργατισμού και οι βελτιώσεις σε αρκετούς τομείς λειτουργίας είναι αισθητές. Σημειώνεται, μεταξύ άλλων, η πρόοδος που επιτεύχθηκε στις αναδιαρθρώσεις καθώς και η μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ταυτόχρονα όμως γίνονται ενέργειες που παραπέμπουν σε συμπόρευση με τις άλλες εμπορικές τράπεζες. Ως αποτέλεσμα ο Συνεργατισμός μπορεί να απολέσει μέρος του τοπικού και κοινωνικού του χαρακτήρα - τον ακρογωνιαίο λίθο στην επιτυχία του κινήματος. Παράλληλα, ελλοχεύει ο κίνδυνος να χάσει ένα μεγάλο μερίδιο της αγοράς που κατείχε εδώ και χρόνια.

Το σχέδιο αναδιάρθρωσης συμπεριλάμβανε επίσης ανακεφαλαιοποίηση του Συνεργατισμού. Το κράτος, με την παραχώρηση του κρατικού ομόλογου €1,5 δις και το Ειδικό Ταμείο Ανακεφαλαιοποίησης, με επιπρόσθετη ένεση ρευστότητας €175 εκατ. είναι πλέον οι κύριοι μέτοχοι και ιδιοκτήτες της ΣΚΤ, με συνολικό ποσοστό ιδιοκτησίας πέραν του 99%. Οι παλαιοί μέτοχοι/μέλη παραμερίστηκαν, αφού έμειναν με το ασήμαντο μερίδιο ιδιοκτησίας κάτω του 1% (0,77%).

Ανατροπή της ιδιοκτησιακής δομής

Ο τρόπος που έγινε η ανακεφαλαιοποίηση οδήγησε στην ανατροπή της ιδιοκτησιακής δομής του Συνεργατισμού. Είναι σημαντικό να εξεταστούν σφαιρικά όλα τα δεδομένα, οι συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε η ανακεφαλαιοποίηση, καθώς και το τίμημα. Το κράτος στήριξε τη χρεοκοπημένη Λαϊκή Τράπεζα χωρίς να απαιτήσει ως αντάλλαγμα οποιοδήποτε μερίδιο ιδιοκτησίας. Στην περίπτωση του Συνεργατισμού επιβλήθηκε ο όρος αυτός.

Ουδέποτε παρουσιάστηκε οποιοδήποτε στοιχείο για το πώς καθορίστηκε η εκτίμηση της αξίας του Συνεργατισμού και ότι το €1,5 δις που κατέβαλε το κράτος ήταν όντως αντιπροσωπευτικό για το 99% της ιδιοκτησίας της ΣΚΤ. Πέραν τούτου, το κράτος θα μπορούσε να πάρει μικρότερο μέρος της ιδιοκτησίας του Οργανισμού, π.χ. 30% ή ακόμα και 50%.

Το κράτος χρωστούσε 2 δισεκατομμύρια

Επιπρόσθετα, αγνοήθηκε παντελώς ότι το κράτος (κεντρική κυβέρνηση και άλλοι κρατικοί φορείς) χρωστούσαν στον Συνεργατισμό συνολικά περίπου €2 δις και ότι αρκετά από τα εν λόγω δάνεια ήταν μη εξυπηρετούμενα. Ακόμη και να γινόταν μια μορφή συμψηφισμού δάνειων, το κράτος θα συνέχιζε να χρωστά στον Συνεργατισμό περίπου €500 εκατ. Όμως κανένα σενάριο συμψηφισμού δάνειων μεταξύ του Συνεργατισμού και του κράτους δεν λήφθηκε υπ’ όψιν. Υπογραμμίζεται συναφώς ότι ο Συνεργατισμός για χρόνια δανείζει το κράτος με επιτόκιο 1,5%. Όταν όμως χρειάστηκε ο Συνεργατισμός να δανεισθεί, η Κυβέρνηση επέβαλε επιτόκιο 10%.

Η Βουλή ψήφισε με συντριπτική πλειοψηφία το νομοσχέδιο στήριξης του Συνεργατισμού κάτω από απειλές κουρέματος καταθέσεων, παραβλέποντας όμως ότι η κρατικοποίηση του Συνεργατισμού θα προκαλούσε την αντίδραση της Διεύθυνσης Ανταγωνισμού της ΕΕ. Στην ουσία μόνοι μας δημιουργήσαμε το πρόβλημα και την ανάγκη για απο-κρατικοποίηση και ιδιωτικοποίηση του Συνεργατισμού.

Η ιδιωτικοποίηση

Στην παρούσα συγκυρία ο στόχος της Κυβέρνησης είναι να προχωρήσει στην ιδιωτικοποίηση τουλάχιστον 75% του καταβληθέντος μετοχικού κεφαλαίου της ΣΚΤ. Με τον σημαντικό ρόλο που κατέχει πλέον η ΣΚΤ, ως το μοναδικό καθαρά κυπριακό τραπεζικό ίδρυμα, είναι σημαντικό να αξιολογηθούν εναλλακτικές προτάσεις εφόσον η ιδιωτικοποίηση του Οργανισμού θα πλήξει το δημόσιον συμφέρον.

Η Κυβέρνηση έχει ήδη δρομολογήσει την ιδιωτικοποίηση της ΣΚΤ, αφού μέχρι τον Ιούνιο του 2020 πρέπει να συμμορφωθεί με τις οδηγίες της Διεύθυνσης Ανταγωνισμού και να αποκρατικοποιήσει τουλάχιστον το 75% του μεριδίου του κράτους. Το ενημερωτικό δελτίο (Prospectus) έχει ήδη κατατεθεί στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Το κοινό θα μπορεί να διεκδικήσει μόνο το 25% των προσφερόμενων μετοχών, ενώ το υπόλοιπο 75% των προσφερόμενων μετοχών προορίζεται συγκεκριμένα για «δυνητικούς επενδυτές».

Λαμβάνοντας υπ' όψιν τι πραγματικά έχει απομείνει από το «Κοινό Κυπρίων», σήμα κατατεθέν της μεγαλύτερης κυπριακής τράπεζας, εύλογα δημιουργούνται αμφιβολίες κατά πόσον η εξεύρεση ξένων επενδυτών ήταν όντως η «σωτήρια λύση» για το τραπεζικό σύστημα της Κύπρου. Ο Συνεργατισμός είναι το μοναδικό καθαρά κυπριακό τραπεζικό ίδρυμα που έχει απομείνει στην Κύπρο. Η παραχώρηση και του Συνεργατισμού σε ξένα-ιδιωτικά συμφέροντα εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους, με αρνητικές συνέπειες για το μέλλον του τραπεζικού συστήματος της Κύπρου.

Η ΣΚΤ να απαιτήσει τα οφειλόμενα από το κράτος

Το κράτος σκοπεύει να ιδιωτικοποιήσει τη ΣΚΤ, έτσι ώστε να εισπράξει τη χρηματοδότηση €1,675 δις που έχει παραχωρήσει. Με τον ίδιο ζήλο οφείλει και η ΣΚΤ να απαιτήσει να εισπράξει τα €2 δις από το κράτος και διάφορους κρατικούς φορείς. Επίσης, γίνονται συντονισμένες προσπάθειες για πώληση της ακίνητης περιουσίας και των εμπορικών δραστηριοτήτων του Συνεργατισμού, ενώ το κράτος δεν παρουσιάζει το ίδιο ενδιαφέρον στην εξεύρεση πόρων, έτσι ώστε να αποπληρώσει τα €2 δις οφειλές προς τη ΣΚΤ.

Προτάσεις

Στη μελέτη τους οι δύο καθηγητές προτείνουν το πάγωμα των σχεδίων ιδιωτικοποίησης της ΣΚΤ για τουλάχιστον πέντε χρόνια, τουλάχιστον μέχρι να εξαντληθούν όλα τα περιθώρια αποκατάστασης και επιστροφής των μετοχών αυτών στους 400.000 μέλη-συνεργατιστές-μετόχους-καταθέτες. Η Βουλή πρέπει να αντιληφθεί ότι το νομοσχέδιο στήριξης του Συνεργατισμού δημιούργησε την ανάγκη για απο-κρατικοποίηση, οδηγώντας σε μονόδρομο ιδιωτικοποίησης. Η λύση που προτείνουμε βασίζεται στον συμψηφισμό των κρατικών οφειλών προς τον Συνεργατισμό. Η θέση «άλλο το ένα δάνειο, άλλο το άλλο…» δεν ευσταθεί. Το κράτος μπορεί να δανειστεί για να αποπληρώσει πρώτα τις υποχρεώσεις του έναντι του Συνεργατισμού, και η ΣΚΤ να επιστρέψει την κρατική χρηματοδότηση.

Οι εκδόσεις μετοχών

Όπως προαναφέρεται, η Κυβέρνηση έχει ήδη δρομολογήσει την ιδιωτικοποίηση του Συνεργατισμού. Με βάση το σχετικό διάταγμα του Υπουργού Οικονομικών, η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να ολοκληρώσει την πρώτη έκδοση μετοχών μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2018 και στη συνέχεια θα ακολουθήσουν άλλες δύο εκδόσεις μετοχών. Το κοινό σε κάθε έκδοση μετοχών θα μπορεί να διεκδικήσει μόνο το 25% των προσφερόμενων μετοχών, ενώ το υπόλοιπο 75% των προσφερόμενων μετοχών προορίζεται συγκεκριμένα για μεγάλες εταιρείες (μεγάλες τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, επενδυτικά ταμεία κ.λπ.), πιθανότατα ξένων-ιδιωτικών συμφερόντων.

Όπως είναι γνωστό, η Λαϊκή Τράπεζα δεν υφίσταται πλέον, η Τράπεζα Κύπρου και η Ελληνική Τράπεζα ελέγχονται από ξένα κεφάλαια και πρόσφατα μεγάλο μερίδιο της Τράπεζας Πειραιώς έχει πουληθεί σε ομάδα ξένων επενδυτών. Ως αποτέλεσμα, το τραπεζικό σύστημα της Κύπρου ελέγχεται ήδη σε μεγάλο βαθμό από ξένους επενδυτές. Η παραχώρηση της ιδιοκτησίας και του ελέγχου ενός μεγάλου μέρους του κυπριακού τραπεζικού συστήματος στους ξένους επενδυτές είναι, δυστυχώς, μια μη αναστρέψιμη κατάσταση.

Ο Συνεργατισμός είναι το μοναδικό καθαρά κυπριακό τραπεζικό ίδρυμα που έχει απομείνει στην Κύπρο. Η παραχώρηση και του Συνεργατισμού σε ξένα-ιδιωτικά συμφέροντα εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους με ασύλληπτες συνέπειες για το μέλλον του τραπεζικού συστήματος της Κύπρου. Με τα σημερινά δεδομένα, η θέση αυτή δεν αποτελεί κινδυνολογία αλλά πραγματικότητα.

Η ιδιωτικοποίηση του Συνεργατισμού θα οδηγήσει στη δημιουργία καρτέλ τραπεζών, με αναμενόμενη εκμετάλλευση του πελάτη και καταστροφικές συνέπειες για την οικονομία της Κύπρου. Ο κίνδυνος ακόμη και να χαθεί ο έλεγχος μέρους του τραπεζικού συστήματος από την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου είναι ορατός. Δυστυχώς, οι κίνδυνοι που συνδέονται με την παραχώρηση ενός μεγάλου μέρους του ελέγχου του τραπεζικού συστήματος της Κύπρου σε ξένα-ιδιωτικά συμφέροντα δεν έχουν αξιολογηθεί σωστά.

Οι εναλλακτικές λύσεις

Εναλλακτικές λύσεις υπάρχουν, αναφέρουν οι δύο καθηγητές, και το ξεπούλημα του Συνεργατισμού σε μεγάλες εταιρείες και επενδυτικά ταμεία μπορεί να αποφευχθεί. Το κράτος δεν μπορεί να προωθεί την πώληση σε τρίτους για κάτι που έχει αποκτήσει με αμφισβητούμενο τρόπο. Το σίγουρο είναι ότι, ασχέτως της ανορθόδοξης πρακτικής που ακολούθησε το κράτος για να αποκτήσει το 99% μεριδίου ιδιοκτησίας της ΣΚΤ, η ιδιωτικοποίηση οποιουδήποτε ποσοστού δεν μπορεί να πωληθεί προτού αποκατασταθεί η δικαιοσύνη.

Προτείνεται το πάγωμα πώλησης του 99% για τουλάχιστον πέντε χρόνια, τουλάχιστον μέχρι να εξαντληθούν όλα τα περιθώρια αποκατάστασης και επιστροφής των μετοχών αυτών στους 400.000 μέλη-συνεργατιστές-μετόχους-καταθέτες. Στην ουσία προτού γίνουν οποιεσδήποτε άλλες ενέργειες πρέπει πρώτα να αποκατασταθεί η δικαιοσύνη προς τους παλαιούς μετόχους/μέλη.