ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥΣ

Γονείς πανικοβλημένοι, αντιμέτωποι με παιδιά που αρνούνται πεισματικά να ξεκινήσουν τη νέα σχολική χρονιά!

Η δυσκολία στην προσαρμογή είναι συχνό φαινόμενο, αλλά είναι κάτι προσωρινό, όπως μας εξήγησε η δρ Αριστονίκη Θεοδοσίου

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας συνήθως όταν συμβαίνουν αγχογόνα γεγονότα ζωής παλινδρομούν σε προηγούμενα εξελικτικά στάδια, ενώ τα παιδιά σχολικής ηλικίας και έφηβοι πολλές φορές αδυνατούν να χειριστούν αυτά τα γεγονότα, λόγω της μικρής εμπειρίας που έχουν στη διαχείριση τέτοιων γεγονότων

Ακόμη μια νέα σχολική χρονιά -αν και με πολλά εμπόδια- ξεκίνησε! Για τους περισσότερους γονείς και μαθητές ίσως να ξεκίνησε ευχάριστα. Οι γονείς απ’ τη μια, που ανυπομονούσαν να μπουν τα καμάρια τους σε ένα πρόγραμμα επιτέλους, μετά το ξεσάλωμα των καλοκαιρινών διακοπών, οι μαθητές απ’ την άλλη, που βρήκαν παρηγοριά ο ένας στο πρόσωπο του άλλου, διασκεδάζοντας όσο μπορούν την κατάσταση.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν σταμάτησαν να αναπαράγουν φωτογραφίες -κυρίως μαμάδων- που αποχαιρετούσαν τα βλαστάρια τους - ειδικά τα «πρωτάκια» γράφοντας συγκινητικές λεζάντες με ευχές για ένα όμορφο μέλλον. Στα δελτία ειδήσεων ξεχώρισαν τα ετήσια, πλέον, ρεπορτάζ, που αφορούσαν στο πρώτο κουδούνι για τους μαθητές, οι οποίοι δήλωναν χαρούμενοι για την έναρξη της σχολικής χρονιάς!

Έλα όμως που δεν είναι για όλους εύκολη η προσαρμογή στο σχολείο και η μετάβαση σε μια νέα κατάσταση, σε ένα νέο περιβάλλον. Και στην περίπτωση αυτή υποφέρουν γονείς αλλά και μαθητές, προκαλώντας και στις δύο περιπτώσεις υπέρμετρο άγχος, που δεν μπορούν εύκολα να διαχειριστούν την κατάσταση. Μετά τη μαρτυρία δύο μητέρων που δεν ξέρουν πώς να αντιμετωπίσουν την άρνηση των παιδιών τους για μετάβαση στο σχολείο, συνομιλήσαμε με την ψυχολόγο σχολικής εξελικτικής κατεύθυνσης, δρα Αριστονίκη Θεοδοσίου Τρυφωνίδου, η οποία εξήγησε στη «Σ» όλα όσα αφορούν στην ομαλή σχολική προσαρμογή.

Πήραν το σχολείο από κακό μάτι

«Από την ημέρα που πήγε σχολείο καθημερινά έρχεται σπίτι με νεύρα, δεν θέλει να ξαναπάει, λέει ότι δεν του αρέσει τίποτα στο σχολείο… είναι η πρώτη χρονιά που το κάνει αυτό. Δεν άλλαξε σχολείο, άλλαξε τάξη και πολλοί φίλοι του έχουν αλλάξει σχολείο. Δεν ξέρω τι άλλο να κάνω για να τον πείσω ότι όλα θα είναι καλά. Να είμαι αυστηρή; Να του πω αυτά είναι τα δεδομένα και πρέπει να το πάρεις απόφαση; Ή μήπως πρέπει να κάνω κάτι άλλο;».

Η Άννα Σ. μοιράζεται τις ανησυχίες της σχετικά με την πορεία του έφηβου γιου της στο σχολείο. Δίνει πίστωση χρόνου γιατί θεωρεί ότι το χρονικό διάστημα είναι πολύ μικρό για να πάρει κάποια μέτρα, όμως η αγωνία της για τη συνέχεια δεν την αφήνει σε ησυχία. Από την άλλη η κα Ρούλα Μ., από τη Λεμεσό, μας λέει ότι το μικρό της αγοράκι, ενώ ανυπομονούσε να ξεκινήσει το «μεγάλο» πια σχολείο, που δεν είναι άλλο από το δημοτικό, ξαφνικά του φάνηκε κάπως παράξενο και δεν θέλει να πηγαίνει.

«Από την πρώτη μέρα που τον άφησα εκεί, κλαίει. Με παίρνει η δασκάλα τηλέφωνο, που προσπαθεί συνεχώς να τον καθησυχάσει, αλλά μάταια. Ηρεμεί μόνον όταν με βλέπει, και όταν γυρνάμε στο σπίτι δεν θέλει να τον ρωτάω για το σχολείο. Καθημερινά αργούμε να πάμε στο σχολείο γιατί δεν θέλει να ντυθεί, δεν θέλει να πάει, αρνείται να μπει στο αυτοκίνητο… και έχουμε χρονοβόρες συζητήσεις… Ε, κι εγώ αργώ να πάω στη δουλειά. Και στη δουλειά που είμαι, το μυαλό μου είναι στο σχολείο».

Δυσκολίες… προσωρινές

Τα παιδιά που δεν μπορούν εύκολα να προσαρμοστούν σε ένα νέο περιβάλλον, είτε αυτό είναι το σχολικό είτε κάποιο άλλο, δεν είναι λίγα στον αριθμό. Η δυσκολία στην προσαρμογή είναι συχνό φαινόμενο, αλλά είναι κάτι προσωρινό, όπως μας εξήγησε η δρ Αριστονίκη Θεοδοσίου.

«Οι δυσκολίες προσαρμογής στο σχολικό πλαίσιο, και όχι μόνο, διακρίνονται από προσωρινότητα και ρευστότητα, καθότι η ανάπτυξη του παιδιού και του εφήβου είναι ραγδαία και η μια αλλαγή διαδέχεται την άλλη. Πολλές φορές είναι ανέφικτο να εντοπιστεί το σημείο, βάσει του οποίου αρχίζει να θεωρείται μια συμπεριφορά προβληματική. Το παιδί αναπτύσσεται καθώς αλληλεπιδρούν πολυάριθμοι και ποικίλοι γενετικοί παράγοντες, τους οποίους πολλές φορές είναι δύσκολο να εντοπίσουμε.

» Κάποιες φορές, λοιπόν, μπορεί να συμβαίνει μια ακραία έκφραση ομαλών αναπτυξιακών τάσεων. Παραδείγματος χάριν, η αφοσιωμένη σχολική επιμέλεια είναι μια επιθυμητή συμπεριφορά κατά τη διάρκεια της σχολικής ηλικίας, η οποία μπορεί να αλλάξει πρόσημο και να λειτουργεί ως μια άκαμπτη και καταναγκαστική προσήλωση στα σχολικά καθήκοντα, λειτουργώντας μέσα σε ένα αγχωτικό και φοβικό περίγραμμα». Η ψυχολόγος μάς ανέφερε ότι δυσκολίες προσαρμογής μπορούν να συμβούν ως αντίδραση σε παροδικές αγχογόνες καταστάσεις.

«Αυτές οι αγχογόνες καταστάσεις μπορεί να προκληθούν από σοβαρά γεγονότα ζωής ή σε συγκρουσιακού τύπου καθημερινές καταστάσεις. Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας συνήθως όταν συμβαίνουν αγχογόνα γεγονότα ζωής, παλινδρομούν σε προηγούμενα εξελικτικά στάδια, ενώ τα παιδιά σχολικής ηλικίας και έφηβοι πολλές φορές αδυνατούν να χειριστούν αυτά τα γεγονότα, λόγω της μικρής εμπειρίας που έχουν στη διαχείριση τέτοιων γεγονότων αλλά και των ελλειμμάτων που έχουν στην αντίληψη και στη γνωστική επεξεργασία».

Ξεχωρίζουμε τις προβληματικές συμπεριφορές

Είναι σημαντικό να διακρίνουμε την προβληματική συμπεριφορά από τη συμπεριφορά που μπορεί να προκαλέσει προβλήματα, αλλά όχι σημαντικά. «Συμπεριφορές που θεωρούνται προβληματικές για μια ηλικία μπορεί να μη θεωρούνται προβληματικές σε μιαν άλλη ηλικία. Π.χ. όταν ένα παιδί βρέχεται στην ηλικία των τεσσάρων ή πέντε χρονών μπορεί να θεωρηθεί φυσιολογική συμπεριφορά για την ηλικία του, αλλά μη φυσιολογική για ένα παιδί δέκα ετών. Πολλά παιδιά και έφηβοι μπορούν να αντιστέκονται σε αντιξοότητες που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας χάρη σε άλλους προστατευτικούς παράγοντες, όπως π.χ. τα θετικά ιδιοσυγκρασιακά και προσωπικά χαρακτηριστικά τους, τις υποστηρικτικές σχέσεις, το εκτεταμένο κοινωνικό δίκτυο υποστήριξης».

Ποια είναι όμως τα χαρακτηριστικά που βοηθούν στη διάκριση των δυσκολιών προσαρμογής από την ομαλή συμπεριφορά; «Υπάρχουν κάποια ερωτήματα, που βοηθούν στη διάκριση των δυσκολιών προσαρμογής, όπως: Είναι η κατάλληλη συμπεριφορά του παιδιού και του εφήβου ανάλογα με την ηλικία και το φύλο του; Η συμπεριφορά διαρκεί μεγάλο διάστημα;

»Οι συνθήκες ζωής συνετέλεσαν στην εμφάνιση προβλημάτων; Το κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο τι ρόλο διαδραμάτισε στον χαρακτηρισμό αυτών των συμπεριφορών; Ποια η έκταση και το είδος της δυσκολίας προσαρμογής; Ποια είναι η σοβαρότητα και η συχνότητα της δυσκολίας προσαρμογής; Πού και πώς εκδηλώνεται η συγκεκριμένη συμπεριφορά; Όταν η συμπεριφορά του παιδιού έχει δυσάρεστες επιπτώσεις στη ζωή του παιδιού ή του εφήβου, όταν δηλαδή εμποδίζεται η λειτουργικότητά του, με άλλα λόγια η ενδοπροσωπική και διαπροσωπική προσαρμογή του, τότε υπάρχει δυσπροσαρμοστικότητα.

»Η ενδοπροσωπική προσαρμογή έχει να κάνει με το πώς νιώθει αλλά και το πώς σκέφτεται, ενώ η διαπροσωπική προσαρμογή αφορά τις σχέσεις με άλλα πρόσωπα. Δυσχέρειες μπορεί να εμφανίζονται σε ενδοπροσωπικούς τομείς όπως η νοημοσύνη, το συναίσθημα, αυτοαντίληψη και αυτοέλεγχος, αλλά και σε διαπροσωπικούς τομείς όπως οι διαπροσωπικές σχέσεις. Αν το παιδί μας καταφεύγει σε συμπεριφορές με έντονο παρορμητισμό, με καταναγκαστικά στοιχεία και ανεξέλεγκτες προεκτάσεις και οι οικείοι του παιδιού αδυνατούν να κατανοήσουν αλλά και να τις αποφύγουν, τότε χρειάζεται παρέμβαση του ειδικού».