Η «Σ» ΣΚΙΑΓΡΑΦΕΙ ΤΟΝ ΧΑΡΤΗ ΤΩΝ ΝΕΟΦΥΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Να βγάλει τα λεφτά κάτω απ’ τα στρώματα και να τα διοχετεύσει στη χρηματοδότηση καινοτόμων επιχειρήσεων φιλοδοξεί η Μονάδα Διοικητικής Μεταρρύθμισης της Προεδρίας, με το νομοσχέδιο που κατατέθηκε προς συζήτηση στην Επιτροπή Οικονομικών της Βουλής

Σε συνεργασία με το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού, που είναι αρμόδιο για την επιχειρηματικότητα, δουλεύουμε αυτή τη στιγμή επάνω στην ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου

Ο τομέας των νεοφυών επιχειρήσεων και, γενικά, ο τομέας της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας πρέπει να ενθαρρυνθούν, να υποστηριχθούν και ν’ αναπτυχθούν περαιτέρω στην Κύπρο

Στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης του θεσμικού πλαισίου που αφορά στις καινοτόμες επιχειρήσεις, χρειάζεται να ληφθούν πολύ γενναίες πολιτικές αποφάσεις οι οποίες, όμως, έρχονται σε αντιπαράθεση με τη σημερινή αναχρονιστική νοοτροπία

Με βάση πρόσφατα στοιχεία, οι κυπριακοί φορείς έχουν καταφέρει να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση της τάξης των 44 εκατ. ευρώ σε 140 ερευνητικά έργα. Τα στοιχεία αυτά κατατάσσουν την Κύπρο στην πρώτη θέση ως προς την κατά κεφαλήν απορρόφηση απ’ το πρόγραμμα HORIZON 2020 στην Ευρώπη

Μια πληγωμένη οικονομία όπως η κυπριακή, που μόλις εξήλθε απ’ την ύφεση κι ένα μνημόνιο του οποίου προηγήθηκε ένα πολύ σκληρό κούρεμα καταθέσεων, έχει ανάγκη από εναλλακτικά μοντέλα ανάπτυξης. Όπως υποστηρίζει σύσσωμος ο επιχειρηματικός κόσμος, μόνο μ’ αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει να αιμοδοτηθεί με «φρέσκο» χρήμα η αγορά. Ένα απ’ αυτά τα εναλλακτικά αναπτυξιακά μοντέλα είναι κι η δημιουργία startups, που να μπορούν να προσελκύσουν σημαντικά επενδυτικά κεφάλαια, με στόχο τόσο την ενίσχυση του κλάδου όσο και τη συνεισφορά του στην πραγματική οικονομία.

Προς αυτή την κατεύθυνση η Μονάδα Διοικητικής Μεταρρύθμισης της Προεδρίας περιέλαβε μέσα στη Δήλωση Πολιτικής για την Ενίσχυση του Επιχειρηματικού Οικοσυστήματος στην Κύπρο, την οποία δημοσιοποίησε στα τέλη του προηγούμενου έτους, μια σειρά 60 δράσεων για την επιχειρηματική καινοτομία. Αυτές αφορούν στη διαμόρφωση του κατάλληλου θεσμικού πλαισίου, στην παροχή κινήτρων για ενίσχυση της επιχειρηματικής καινοτομίας και στην ανάπτυξη του κατάλληλου υποστηρικτικού πλαισίου και των απαραίτητων υποδομών για τη λειτουργία καινοτόμων επιχειρήσεων.

Μέσα στο πλαίσιο των δράσεων αυτών προωθούνται, μεταξύ άλλων:

· Η επανεξέταση του νομοθετικού πλαισίου για τη δημιουργία εταιρειών από πανεπιστήμια - τεχνοβλαστών.

· Η προώθηση της δημιουργίας συμπράξεων καινοτομίας.

· Η αναθεώρηση κι ενίσχυση του πλαισίου προστασίας κι εξασφάλισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

· Ο εξορθολογισμός των δομών και των κινήτρων για θέματα καινοτομίας, έρευνας και τεχνολογίας.

· Η βελτίωση του Σχεδίου Ενίσχυσης Επιχειρηματικής Καινοτομίας.

· Η προώθηση προγραμμάτων για ενίσχυση της έρευνας σε υφιστάμενες και νεοσύστατες επιχειρήσεις.

· Η δημιουργία και λειτουργία ενός Κέντρου Μεταφοράς Τεχνολογίας (Technology Transfer center).

· Η αξιοποίηση των πανεπιστημιακών εργαστηρίων απ’ την επιχειρηματική κοινότητα.

· Η δημιουργία και λειτουργία Κέντρου Επιχειρηματικής Καινοτομίας.

· Το σχέδιο δημιουργίας συστάδων επιχειρήσεων (clusters).

Βελτίωση του θεσμικού πλαισίου

Όπως αναφέρει στη «Σημερινή» ο Υφυπουργός παρά τω Προέδρω Κωνσταντίνος Πετρίδης, «υπάρχει μια προοπτική βελτίωσης, συνολικά, σ’ όλα τα επίπεδα, κυρίως όμως στο θεσμικό. Στην Κύπρο τις τελευταίες δεκαετίες έχουν διοχετευθεί πάρα πολλά χρήματα από ευρωπαϊκά κονδύλια κι εθνικούς πόρους σε προγράμματα έρευνας κι ανάπτυξης και έρευνας και καινοτομίας. Δεν ξέρουμε, όμως, ποιο ακριβώς ήταν το αποτέλεσμα που παρήγαγαν. Γι’ αυτό και σε συνεργασία με το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού, που είναι αρμόδιο για την επιχειρηματικότητα, δουλεύουμε αυτή τη στιγμή επάνω στην ενίσχυση, πρώτα απ’ όλα, του θεσμικού πλαισίου.

»Σε δεύτερο στάδιο, σχεδιάζουμε την υιοθέτηση δεικτών -των λεγόμενων “key performance indicators”­-, που θα μας επιτρέψουν να παρακολουθούμε συστηματικά την αποτελεσματικότητα αυτών των προγραμμάτων. Να γνωρίζουμε, δηλαδή, πόσες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν, ποιες και πόσες επιχειρήσεις επιβίωσαν, πώς συγκρίνονται τα εγχώρια σε σχέση με τα διεθνή δεδομένα κοκ. Έπειτα, με βάση τα ευρήματα και τη συνεχή παρακολούθηση, θα πρέπει να αναπροσαρμόζονται όλα τα προγράμματα επιχορήγησης που αφορούν στην έρευνα και την καινοτομία».

Τα αιτήματα των φορέων

Κάποιες απ’ τις προωθούμενες αλλαγές του θεσμικού πλαισίου αποτελούν διαχρονικά αιτήματα και των φορέων εκπροσώπησης των κυπριακών εταιρειών και των επενδυτών. Σύμφωνα με τον ΓΓ του Κυπριακού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Μάριο Τσιακκή, «ο τομέας των νεοφυών επιχειρήσεων και, γενικά, ο τομέας της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας πρέπει να ενθαρρυνθούν, να υποστηριχθούν και ν’ αναπτυχθούν περαιτέρω στην Κύπρο. Η χώρα μας διαθέτει ένα οικονομικό μοντέλο που βασίζεται κυρίως στις υπηρεσίες, τον τουρισμό, τη ναυτιλία, το τραπεζικό σύστημα, με μικρή συνεισφορά του μεταποιητικού και του γεωργικού τομέα.

Οπότε, θα πρέπει να δούμε κι εναλλακτικούς τομείς ανάπτυξης της οικονομίας. Καθώς ένα μεγάλο ποσοστό των Κυπρίων είναι απόφοιτοι πανεπιστημίων, υπάρχει σημαντικό ανθρώπινο δυναμικό που μπορεί ν’ ασχοληθεί με τον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας. Η απουσία, όμως, σωστών υποδομών, που να βοηθούν αυτούς τους νέους ανθρώπους να υλοποιήσουν τις δημιουργικές τους ιδέες, καθυστερεί την ανάπτυξη αυτού του τομέα και, κατά συνέπεια, τη διαφοροποίηση του μοντέλου της οικονομίας».

Στο ίδιο μήκος κύμματος, ο CEO του δικτύου Cyprus Business Angels Network (CYBAN ή Κυπριακό Δίκτυο Επιχειρηματικών Αγγέλων κατά το ελληνικότερον) Ανδρέας Κουππάρης επισημαίνει, στη «Σ», ότι «στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης του θεσμικού πλαισίου που αφορά στις καινοτόμες επιχειρήσεις, χρειάζεται να ληφθούν πολύ γενναίες πολιτικές αποφάσεις οι οποίες, όμως, έρχονται σε αντιπαράθεση με τη σημερινή αναχρονιστική νοοτροπία. Ορισμένες απ’ αυτές θα πρέπει να είναι:

· η πρακτική στήριξη του θεσμού των οργανωμένων ιδιωτών επενδυτών, για την εξασφάλιση της βέλτιστης λειτουργίας των δικτύων τους,

· η δημιουργία «ταμείων συνεπένδυσης» του κράτους σε συνεργασία με ιδιώτες επενδυτές, για τη χρηματοδότηση καινοτόμων νεοφυών επιχειρήσεων, με κονδύλια που θα μπορούσαν να προέρχονται απ’ το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, αλλά και από εθνικούς πόρους, όπως π.χ. κάποια μικρά μέρη των κερδών των ημικρατικών οργανισμών,

· η δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου για την εμπορική προώθηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων των Ιδρυμάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, έτσι ώστε να δίνεται συνέχεια στη σημερινή χρηματοδότηση της έρευνας,

· η δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου κινήτρων για την προσέλκυση ξένων καινοτόμων νεοφυών επιχειρήσεων, που θα επιλέξουν την Κύπρο ως έδρα των δραστηριοτήτων τους,

· η δημιουργία κινήτρων για την πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού, έτσι ώστε οι κυπριακές startups να μπορούν να προσελκύσουν τα καλύτερα δυνατά ταλέντα για την υλοποίηση των στόχων τους».

Ο ρόλος του ΙΠΕ

Το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας (ΙΠΕ) είναι ο αρμόδιος εθνικός φορέας για την υποστήριξη και την προώθηση της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας στην Κύπρο. Η υλοποίηση της αποστολής του επιτυγχάνεται κυρίως μέσα απ’ τον σχεδιασμό και τη διαχείριση προγραμμάτων επιχορήγησης ερευνητικών έργων και καινοτομικών δραστηριοτήτων, σε συνδυασμό με την υποστήριξη της συμμετοχής των κυπριακών φορέων σε ερευνητικές δραστηριότητες στον ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο.

Τα χρήματα που διαχειρίζεται προέρχονται εξ ολοκλήρου απ’ τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία, καθώς κι από κονδύλια του προϋπολογισμού. Μιλώντας στη «Σ», ο Γενικός Διευθυντής του ΙΠΕ Βασίλης Τσάκαλος μας ενημερώνει ότι «το Ίδρυμα προγραμματίζει να διαθέσει για τη νέα προγραμματική περίοδο 2014-2020, μέσω των προγραμμάτων RESTART, ένα ποσό της τάξης των 100 εκατ. ευρώ, τα μισά εκ των οποίων θα προέλθουν απ’ τα Διαθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία της ΕΕ.

Η επιλογή των ερευνητικών έργων κι η κατανομή του διαθέσιμου προϋπολογισμού γίνεται με ανταγωνιστικές διαδικασίες. Το Ίδρυμα ανακοινώνει δημόσια κατά καιρούς προσκλήσεις υποβολής προτάσεων συγκεκριμένου προϋπολογισμού, εντός συγκεκριμένων προθεσμιών. Οι προτάσεις που πληρούν συγκεκριμένες τυπικές προϋποθέσεις αξιολογούνται από ανεξάρτητους επιστήμονες εγνωσμένου κύρους απ’ το εξωτερικό κι οι καλύτερες, στο πλαίσιο του διαθέσιμου προϋπολογισμού, χρηματοδοτούνται».

Οι startups σε αριθμούς

Καθώς το ΙΠΕ είναι ο καθ’ ύλην αρμόδιος φορέας για την έρευνα και την καινοτομία στην Κύπρο, ζητήσαμε απ’ τον κ. Τσάκαλο να μας δώσει ορισμένα στατιστικά στοιχεία σχετικά με τον ρυθμό ανάπτυξής τους ως τομέα της κυπριακής οικονομίας, καθώς και για το σύνολο της συγκεκριμένης δαπάνης ως ποσοστό του ΑΕΠ. Σύμφωνα, λοιπόν, με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, η συνεισφορά των κυπριακών επιχειρήσεων στην ετήσια δαπάνη για έρευνα και καινοτομία ανέρχεται στο 17%.

Αυτό το ποσοστό είναι πολύ χαμηλότερο απ’ το αντίστοιχο ευρωπαϊκό και, σε μεγάλο βαθμό, αντανακλά τα δομικά χαρακτηριστικά της επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Κύπρο. Βεβαίως, πολύ επιτυχημένη είναι η συμμετοχή των κυπριακών επιχειρήσεων σε ευρωπαϊκά προγράμματα, και ιδιαίτερα στο πρόγραμμα HORIZON 2020, η οποία ανήλθε μέχρι στιγμής στα 16 εκατ. ευρώ, ποσό το οποίο αντιστοιχεί στο 37% του συνολικού ποσού που εξασφαλίστηκε μέχρι σήμερα από κυπριακούς φορείς στο πλαίσιο του προγράμματος.

Το ποσοστό δαπάνης της Κύπρου για έρευνα ως ποσοστό του ΑΕΠ ανέρχεται στο 0,48% κι είναι συγκριτικά πολύ χαμηλότερο απ’ τον μέσο όρο στα κράτη-μέλη της ΕΕ, που βρίσκεται στο 2%. Στην πραγματικότητα, η έρευνα κι η καινοτομία δεν έχουν ακόμα βρει τη θέση που τους αξίζει στην κυπριακή οικονομία και κοινωνία. Ωστόσο, η ποιότητα των ερευνητικών δραστηριοτήτων στην Κύπρο είναι διεθνώς ανταγωνιστική. Αυτό καταδεικνύεται απ’ τον πολύ ικανοποιητικό αριθμό κι αντίκτυπο των επιστημονικών δημοσιεύσεων που παράγονται απ’ τους Κύπριους ερευνητές, καθώς κι απ’ το ύψος των χρηματοδοτήσεων που προσελκύονται απ’ τους κυπριακούς φορείς, με ιδιαίτερα σκληρό πανευρωπαϊκό ανταγωνισμό, απ’ τα ευρωπαϊκά προγράμματα.

Εάν θεωρούσαμε ως ένα δείκτη επιτυχίας τη συμμετοχή των κυπριακών φορέων στο ευρωπαϊκό Πρόγραμμα HORIZON 2020, θα μπορούσαμε να έχουμε μια ιδιαίτερα θετική ένδειξη. Με βάση πρόσφατα στοιχεία, οι κυπριακοί φορείς έχουν καταφέρει να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση της τάξης των 44 εκατ. ευρώ σε 140 ερευνητικά έργα. Τα στοιχεία αυτά κατατάσσουν την Κύπρο στην πρώτη θέση ως προς την κατά κεφαλήν απορρόφηση απ’ το συγκεκριμένο πρόγραμμα στην Ευρώπη.

Το ν/σ για τα φορολογικά κίνητρα σε επενδυτές

Στις 27 Ιουλίου εγκρίθηκε απ’ το Υπουργικό Συμβούλιο το νομοσχέδιο που τροποποιεί τον Περί Φορολογίας του Εισοδήματος Νόμο. Όπως αναφέρεται στην εισαγωγική έκθεση, σκοπός του ν/σ είναι η αποσαφήνιση ορισμένων διατάξεων του βασικού νόμου, κατά τρόπο που να επιτυγχάνεται με τη μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα ο στόχος της παροχής φορολογικών κινήτρων σε φυσικά πρόσωπα, που επενδύουν σε καινοτόμες επιχειρήσεις, είτε απευθείας είτε μέσω επενδυτικού ταμείου. «Αφορμή για την κατάρτιση αυτού του ν/σ ήταν το γεγονός ότι εμείς είδαμε ότι υπήρχε μεγάλη προοπτική όσον αφορά στις επενδύσεις σε νεοφυείς επιχειρήσεις», μας λέει ο κ. Πετρίδης.

«Υπάρχει μια νεανική κοινότητα, σοβαρή κοινότητα, με πολύ καλές προοπτικές για τη δημιουργία startups, με σκοπό να προωθεί εμπορικά κάποια καινοτόμα προϊόντα. Τη συγκεκριμένη κοινότητα αγνοούσε εντελώς το θεσμικό καθεστώς και το φορολογικό πλαίσιο το οποίο υπήρχε. Με δική μας πρωτοβουλία, ως Μονάδα Διοικητικής Μεταρρύθμισης, ήρθαμε σ’ επαφή με πολλούς απ’ αυτούς, μιλήσαμε μαζί τους κι απ’ αυτή τη διαβούλευση προέκυψε το συγκεκριμένο ν/σ το οποίο εισάγει πολλές καινοτομίες.

»Οι σημαντικότερες απ’ αυτές είναι ότι αφενός διευρύναμε τον ορισμό του τι θεωρείται καινοτόμα επιχείρηση, καθώς προηγουμένως ήταν πάρα πολύ περιοριστικός και, αφετέρου, πέραν της παροχής φορολογικών ελαφρύνσεων για απευθείας επενδύσεις, ο νέος νόμος θα εισάγει το δικαίωμα να μπορεί να επενδύει κάποιος και μέσω επενδυτικών ταμείων, που παλιά αποκλείονταν».

Σε καλό δρόμο το ν/σ

Το σύνολο των εκπροσώπων των επιχειρήσεων και των επενδυτών φαίνεται να κρίνει θετικά το ν/σ, διατηρώντας ωστόσο ορισμένες επιφυλάξεις. Ο κ. Κουππάρης χαρακτηρίζει την κατάρτισή του ως «ένα τεράστιο άλμα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά που από μόνο του δεν είναι αρκετό. Είναι ένας κρίκος μιας αλυσίδας η οποία χρειάζεται στην ολότητά της, για να μπορέσει η καινοτομία να ενισχύσει σημαντικά την κυπριακή οικονομία. Η έρευνα κι η ανάπτυξη αποτελούν τα κομμάτια της αλυσίδας τα οποία μετατρέπουν χρήματα σε γνώση. Η καινοτομία είναι το κομμάτι εκείνο το οποίο στη συνέχεια μετατρέπει τη γνώση πίσω σε χρήματα. Αν τα δυο αυτά μέρη είναι ασύνδετα, τότε αποτύχαμε».

Απ’ την πλευρά του, ο κ. Τσιακκής υποστηρίζει πως «το ν/σ θα πρέπει να περάσει τάχιστα απ’ τη Βουλή, για να δώσει την ευκαιρία σε ιδέες που αυτή τη στιγμή είναι σε φάση ωρίμανσης, να περάσουν στο επόμενο στάδιο που είναι η παραγωγή. Διότι το τραπεζικό σύστημα, λόγω και των προβλημάτων που αντιμετωπίζει, δεν υπεισέρχεται στο κομμάτι των venture capitals και των χρηματοδοτήσεων υψηλού ρίσκου, με αποτέλεσμα να έχουμε καλές ιδέες οι οποίες χάνονται, καθώς δεν μπορούν να προσελκύσουν χρηματοδότηση σ’ εκείνο το κρίσιμο σημείο που τη χρειάζονται. Αυτό ακριβώς το κενό έρχεται να καλύψει η νέα νομοθεσία, δίνοντας φορολογικά κίνητρα σε κάποιους που έχουν τη δυνατότητα να επενδύσουν τα χρήματά τους προς αυτή την κατεύθυνση, με πολλαπλασιαστικά οφέλη για την οικονομία».