Όλα όσα αναφέρει στο ημερολόγιό του ο Υποστράτηγος Μάμαλης για τις μέρες της εισβολής
Οι εκτιμήσεις του για την ποιότητα, τον πατριωτισμό και τη γενναιότητα των Εθνοφρουρών, κατά τη διάρκεια των άνισων μαχών ενάντια στους πάνοπλους υπεράριθμους εισβολείς, καταμαρτυρούν ότι οι τιμημένοι εθνοφρουροί ήταν άξιοι απόγονοι ένδοξων Ελλήνων προγόνων

Μέρος Λ

Η εκεχειρία της 22ας Ιουλίου 1974 δεν εφαρμόστηκε από τους Τούρκους, οι οποίοι εκτός του ότι προωθούνταν ανενόχλητοι σε όλα τα μέτωπα, αποβίβαζαν παράλληλα μεγάλες μονάδες πεζικού, αρμάτων, τεθωρακισμένων και πυροβολικού. Η παρασπονδία αυτή των Τούρκων με την ανοχή των Ηνωμένων Εθνών δημιουργούσε καθημερινά νέα τετελεσμένα σε βάρος της Εθνικής Φρουράς, η οποία δεν ανέμενε βοήθεια από πουθενά και από κανέναν. Η κατάσταση εξελισσόταν δραματικά σε βάρος του κυπριακού Ελληνισμού, που δεν είχε από πουθενά καμιά βοήθεια.

Η τραγική αυτή κατάσταση βρήκε τον Τρίτο Λόχο το 231 ΤΠ, στη Διάβαση Αγίου Παύλου. Αποτελούσε την εφεδρεία του Τάγματος. Οι άλλοι δύο Λόχοι με αποστολή προκαλύψεως κρατούσαν θέσεις, ο Πρώτος στον Προφήτη Ηλία και ο Δεύτερος στο Ύψωμα Άσπροι. Οι Τούρκοι συνέχιζαν να ενισχύουν τον θύλακο της Αγύρτας με άρματα, πυροβολικό, όλμους και αλεξιπτωτιστές. Παράλληλα και ταυτόχρονα, η τουρκική αεροπορία εξακολουθούσε ανενόχλητη να προσβάλλει παντού στόχους της Εθνικής Φρουράς.

Οι κινήσεις των Τούρκων
Μετά από όλες αυτές τις προετοιμασίες τους, και με την Εθνική Φρουρά να τηρεί με θρησκευτική ευλάβεια την εκεχειρία, οι Τούρκοι στις πέντε η ώρα το πρωί της 27ης Ιουλίου άρχισαν να κινούνται προς τον Πενταδάκτυλο, όπου ήταν οι θέσεις του 231ΤΠ. Γράφει στο Ημερολόγιό του ο Υποστράτηγος Μάμαλης: «Την 17.00 ώρα της 27ης Ιουλίου, στη βόρεια παρυφή του χωριού Σύσκληπος, ήταν συγκεντρωμένο εχθρικό συγκρότημα από άρματα, λόχο πεζικού και φορτηγά οχήματα. Άρχισε να κινείται προς βορρά με κατεύθυνση τη Διάβαση.

Σε 45 λεπτά το τουρκικό συγκρότημα έφθασε προς της Διαβάσεως, σε απόσταση 400 μέτρων. Το Τάγμα έδωσε διαταγή αμέσου προσβολής των αρμάτων του εχθρού με τα δύο αντιαρματικά ΠΑΟ των 90 χιλιοστών και στη συνέχεια αποστολή στον 3ο Λόχο να ταχθεί αμυντικά της Διαβάσεως προς απαγόρευση προελάσεως του εχθρού. Τα δύο αντιαρματικά εκτέλεσαν από μια βολή κατά του προπορευόμενου άρματος.

Το ένα βλήμα εξερράγη αριστερά και εμπρός του ένα μέτρο περίπου. Το δεύτερο βλήμα πέτυχε το τουρκικό άρμα στη δεξιά ερπύστρια. Αμέσως οι Τούρκοι κινήθηκαν προς τα πίσω με όλο το συγκρότημα (άρματα και λοιπά) και έλαβαν μέτρα καλύψεως του σκάφους των αρμάτων. Πριν προλάβει να συνέλθει ο εχθρός από τις εκτοξευθείσες βολές των ΠΑΟ, ο Επιλοχίας του Λόχου Αντώνης Αντωνίου-Αντωνάς, με διαταγή μου, είχε συγκροτήσει και προωθήσει 25 οπλίτες του Λόχου με τυφέκια και ένα οπλοπολυβόλο στην υποδειχθείσα περιοχή, δυτικά της διαβάσεως περίπου 400 μέτρα.

Η ώρα ήταν 18.30.Οι άνδρες του Λόχου, ακροβολισμένοι και καλυπτόμενοι από το φυσικό οχυρό των βράχων, έβαλλαν με όλα τα υπάρχοντα όπλα με σκοπευμένα πυρά κατά των εχθρικών αρμάτων, των τεθωρακισμένων οχημάτων και των φορτηγών. Ο εχθρός απαντούσε στα δικά μας πυρά με τα πολυβόλα των αρμάτων και των τεθωρακισμένων μεταφοράς προσωπικού (ΤΟΜΠ).

Άρχισε να νυχτώνει, ενώ η μάχη με τον εχθρό συνεχιζόταν με αμείωτο ρυθμό και ένταση. Η κατεστραμμένη ερπύστρια του εχθρικού άρματος και το επερχόμενο σκοτάδι καθήλωσαν τα άρματα στις θέσεις τους και δεν επέτρεψαν την προέλαση- επίθεση κατά της τοποθεσίας», προσθέτει.

Η απόκρουση της επίθεσης
Περαιτέρω ο Μάμαλης σημειώνει: «Ήταν φανερό ότι τα πεζοπόρα τμήματα του εχθρού θα επιχειρούσαν υπερκέραση των θέσεών μας με νυχτερινή επίθεση για καταστροφή του Τάγματος και κατάληψη της διαβάσεως. Ενθάρρυνα τους άντρες του Λόχου μου να εντείνουν τον ρυθμό βολής κατά των εχθρικών στόχων. Πολλές από τις βολίδες που έβαλλαν κατά των αρμάτων εκτροχιάζονταν, χωρίς να προκαλούν απώλεια στον εχθρό…

Την 20.30 ώρα από τον καταιγισμό των δικών μας σκοπευμένων πυρών, μια ριπή του οπλοπολυβόλου ‘Μπρεν’ του Επιλοχία Αντωνίου πέτυχε το φορτηγό με τα πυρομαχικά και προφανώς το καψύλιο ενός βλήματος. Η έκρηξη του βλήματος προκάλεσε την ακαριαία αλυσιδωτή έκρηξη όλων των πυρομαχικών του φορτηγού. Εκατοντάδες βλήματα αρμάτων και πολλές χιλιάδες φυσίγγια πολυβόλων και τυφεκίων εξερράγησαν.

Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί ένα υπερθέαμα που δεν περιγράφεται με λέξεις ούτε μπορεί να διαγραφεί από τη μνήμη κανενός. Ο εκκωφαντικός ήχος της εκρήξεως, η απότομη τεράστια φλόγα και η λάμψη μέσα στο σκοτάδι της νύχτας και το τρομερό ωστικό κύμα, παρόμοιο με σεισμό πολλών ρίχτερ, ήταν τα κυρίαρχα στοιχεία στον συγκεκριμένο χωρόχρονο. Τα θραύσματα των εκρηγνυόμενων βλημάτων κατέστρεψαν τις ερπύστριες και προκάλεσαν σοβαρές απώλειες στο προσωπικό του εχθρού.

Η μάχη συνεχίστηκε μέχρι την 23.30 ώρα, με την ίδια ένταση με καταιγισμό πυρών και από τις δύο πλευρές. Οι άντρες του Λόχου ανταποκρίθηκαν για μια ακόμη φορά στις δυσκολίες της μάχης, με πρωτοφανή ηρωισμό θάρρος και τόλμη, χωρίς την παραμικρή απώλεια. Καθήλωσαν τον εχθρό και δεν του επέτρεψαν να ενεργήσει επιθετικά.

Αποτέλεσμα της συγκεκριμένης ενέργειας του Λόχου ήταν:
»Α. Να απαγορεύσει στα πεζοπόρα τμήματα του εχθρού να διεισδύσουν στο αριστερό πλευρό του τάγματος με άμεσο κίνδυνο την αιχμαλωσία και καταστροφή του.

»Β. Να καθυστερήσει τον εχθρό επί 5 ώρες, χρόνος που ήταν αρκετός για το Τάγμα προκειμένου να σχεδιάσει και να εκτελέσει με άνεση τη σύμπτυξη του Πρώτου Λόχου από την περιοχή Προφήτη Ηλία και του Τάγματος χωρίς την πίεση των εχθρικών δυνάμεων».

Η μετακίνηση του Λόχου
Μπροστά σ’ αυτή την εξέλιξη, ο Διοικητής του Τρίτου Λόχου εκτίμησε την κατάσταση και στις 11.30 πριν από τα μεσάνυκτα διέταξε απαγκίστρωση και σύμπτυξη στην Έδρα του Τάγματος. Ο λόχος έφθασε στη Διάβαση Αγίου Παύλου γύρω στα μεσάνυκτα, όπου ο Υπολοχαγός Μάμαλης διαπίστωσε ότι το Τάγμα είχε συμπτυχθεί και κινηθεί προς τη Βασίλεια, πριν από δύο ώρες, όπως έμαθε αργότερα, χωρίς ο ίδιος να ειδοποιηθεί σχετικά.

Έτσι, ο Λόχος κινήθηκε πεζή, μέσω Λαπήθου, προς Βασίλεια, όπου έφθασε στις 3.30 μετά τα μεσάνυκτα της 27ης προς την 28η Ιουλίου. Από τη Βασίλεια, με διαταγή του Συγκροτήματος, το 231ΤΠ κινήθηκε προς Κυπαρισσόβουνο με τον Τρίτο Λόχο εμπροσθοφυλακή. Γύρω στη μια η ώρα μετά το μεσημέρι, ο Λόχος βρισκόταν στο ύψος του Κυπαρισσόβουνου, όπου συναντήθηκε με τμήμα γειτονικής μονάδας, που είχε επικεφαλής τον Υπολοχαγό Αθανάσιο Γαληνό.

Γράφει στο ημερολόγιό του ο Υποστράτηγος Μάμαλης: «Το τμήμα αυτό είχε ως αποστολή την εκτέλεση αναγνωρίσεως και τη λήψη επαφής με τον εχθρό. Ο Υπολοχαγός Γαληνός ζήτησε το διοικητικό τζιπ ‘Λάντροβερ’ της μονάδας μου με τον οδηγό, προκειμένου να εκτελέσει την αποστολή ταχύτερα και μετά από έγκριση του Τάγματος αυτό διετέθη.

Η εποχούμενη περίπολος του Γαληνού συνάντησε προωθημένο τουρκικό ενεδρεύον φυλάκιο και από τα πυρά των Τούρκων τραυματίστηκε ο Υπολοχαγός Γαληνός στο γόνατο και διέφυγε. Ο οδηγός Αρτεμίου Χρίστος συνελήφθη αιχμάλωτος και έκτοτε αγνοείται η τύχη του…». Άλλο ένα θύμα της τουρκικής βαρβαρότητας, που εγκληματεί αποτρόπαια, καταπατώντας κάθε έννοια ανθρωπισμού και κάθε γραπτό και άγραφο νόμο του Διεθνούς Δικαίου.

Στη συνέχεια ο Υποστράτηγος Μάμαλης αναφέρεται σε μετακίνηση του Λόχου του ανατολικότερα κατά ένα χιλιόμετρο και στη συνάντησή του με τα φίλια τμήματα του Υπολοχαγού Μανουσέλη, τα οποία αντικατέστησε. Η νύκτα της 28ης προς 29η Ιουλίου πέρασε χωρίς εχθρική δραστηριότητα στον τομέα του Τρίτου Λόχου. Στις 9 η ώρα το πρωί της 29ης Ιουλίου ο Λόχος συμπτύχθηκε στην περιοχή δυτικά του Κυπαρισσόβουνου και τις βραδινές ώρες ολόκληρο το Τάγμα, με αυτοκίνητα, κινήθηκε στο δρομολόγιο Λάρνακας Λαπήθου-Κοντεμένος -Σκυλλούρα και τις πρωινές ώρες της 30ής Ιουλίου το Τάγμα ανέθεσε στον Τρίτο Λόχο αμυντική εγκατάσταση στον πεδινό διάδρομο δύο χιλιόμετρα ανατολικά του Αγίου Ερμολάου, για την απαγόρευση διέλευσης του εχθρού από την κατεύθυνση Φώττα- Άγιος Ερμόλαος -Κοντεμένος.

Τις μεταμεσημβρινές ώρες ο Λόχος έφθασε δύο περίπου χιλιόμετρα ανατολικά του Αγίου Ερμολάου. Η δύναμη του Λόχου, επισημαίνει ο Υπολοχαγός Μάμαλης, αριθμούσε 35 περίπου οπλίτες με οπλισμό τυφέκια και δύο οπλοπολυβόλα «Μρπεν». Ο εχθρός ήταν ανεπτυγμένος στην περιοχή του χωριού Φώττα με δύναμη τάγματος και έναν ενισχυμένο ουλαμό αρμάτων.

Γράφει ο Υποστράτηγος Μάμαλης: «Έδωσα διαταγή για έναρξη της αμυντικής οργάνωσης με λεπτομερείς οδηγίες που αφορούσαν στην οργάνωση του εδάφους με ατομικά ορύγματα, στην εγκατάσταση φυλακίων και περιπόλων αναγνωρίσεως. Το έδαφος της περιοχής αμύνης του λόχου εστερείτο βλάστησης, με αδυναμία καλύψεως του προσωπικού (πεδινό με καλλιεργημένα χωράφια σιτηρών).

Την ημέρα η θερμοκρασία έφτανε τους 45 βαθμούς και τη νύχτα πολύ χαμηλά με υγρασία. Η τροφοδοσία των ανδρών του Λόχου γινόταν καθημερινά από τον αξιωματικό εφοδιασμού του Τάγματος με μαγειρεμένο φαγητό από το Τάγμα. Η ύδρευση γινόταν από εποχούμενη υδροφόρα δεξαμενή».

Η παραμονή στον Άγιο Ερμόλαο
Κατά την παραμονή του Λόχου παρά τον Άγιο Ερμόλαο (31 Ιουλίου-7 Αυγούστου) μοναδική δραστηριότητα του εχθρού περιοριζόταν σε ταυτόχρονη λειτουργία 6-8 αρμάτων κατά τις πρωινές ώρες. Γράφει χαρακτηριστικά στο Ημερολόγιό του ο Υποστράτηγος Μάμαλης: «Πριν από το πρώτο φως, οι Τούρκοι χειριστές των αρμάτων μάχης έβαζαν σε λειτουργία τους κινητήρες 6 έως 8 αρμάτων ταυτόχρονα. Ο θόρυβος που δημιουργούσαν στην ατμόσφαιρα επί ένα τέταρτο της ώρας ήταν τρομακτικός και εκκωφαντικός. Η απόσταση των θέσεων του Λόχου με τα τουρκικά άρματα δεν ξεπερνούσε το ένα χιλιόμετρο».

Ο Υποστράτηγος Μάμαλης κάνει εκτίμηση της κατάστασης και των μέχρις εκείνη τη στιγμή δεδομένων, για να επισημάνει τη συντριπτική υπεροχή του εχθρού σε αριθμό και πολεμικά μέσα. Ταυτόχρονα, επισημαίνει ότι από την τρίτη μέρα του εκεί καταυλισμού ο Λόχος αντιμετώπισε και πρόβλημα, λόγω της ακαταλληλότητας του νερού, με κοιλιακές διαταραχές και διάρροια σε όλο το προσωπικό. Στις 7 Αυγούστου ο Λόχος αντικαταστάθηκε από Λόχο με Διοικητή τον Υπολοχαγό Δημήτριο Καχέλο, που είχε τεθεί υπό Διοίκηση του 231 ΤΠ και μετέβη στον Σταθμό Διοικήσεως του 231 ΤΠ, όπου τέθηκε ως εφεδρεία του.

Η δεύτερη φάση της εισβολής
Η δεύτερη φάση της εισβολής τη χαραυγή της 14ης Αυγούστου 1974 βρήκε τους Τούρκους απόλυτα προετοιμασμένους και άρτια εξοπλισμένους. Μεγάλες μονάδες πεζικού, πυροβόλα παντός τύπου, άρματα και τεθωρακισμένα, πολυβόλα, οπλοπολυβόλα, όλμοι, αντιαρματικά και αεροπορία συνέθεταν την πολεμική μηχανή που διέθεσε ο Αττίλας για να προελάσει σε όλα τα μέτωπα.

Η Εθνική Φρουρά, καθημαγμένη και ολιγάριθμη, χωρίς άρματα και τεθωρακισμένα, με ελάχιστα πυροβόλα, πολυβόλα, οπλοπολυβόλα και σύγχρονα τυφέκια, ακάλυπτη εντελώς από αέρος, πρόταξε σθεναρή αντίσταση, αλλά τελικά υπέκυψε στον υπεράριθμο πάνοπλο εχθρό.

Γράφει στο Ημερολόγιό του για την εξέλιξη αυτή ο Υποστράτηγος Μάμαλης: «Από το πρωί της 14ης Αυγούστου 1974 οι Τούρκοι βομβάρδιζαν στρατιωτικούς στόχους στην ευρύτερη περιοχή της Λευκωσίας και το ΓΕΕΦ, το αεροδρόμιο, το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ και το ΡΙΚ. Επίσης, στον δυτικό τομέα, Μύρτου-Κοντεμένου-Σκυλλούρας και Αγίου Βασιλείου.

Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας, μετά από βομβαρδισμό και χρησιμοποίηση πυρών αρμάτων, πυροβολικού και όλμων, ένα τουρκικό τάγμα πεζικού υποστηριζόμενο από 8 άρματα μάχης προήλασε από την περιοχή του χωριού Φώττα και κατέλαβε το ύψωμα Άσπροι, μετά από σκληρή, άνιση μάχη των υπερασπιστών του. Ο 2ος Λόχος του Τάγματος που ήταν εγκατεστημένος επί του υψώματος εγκατέλειψε τις θέσεις του και τα φυλάκια 305, 306 και 308 και συμπτύχθηκε στην περιοχή Κοκκινοτριμιθιάς.

Το ραδιόφωνο ανακοίνωσε ότι πρόκειται να μεταδοθεί διάγγελμα του πρωθυπουργού της Ελλάδας (Κωνσταντίνος Καραμανλής) προς τον κυπριακό λαό και όλοι ανέμεναν εναγωνίως κάποια κίνηση βοήθειας εκ μέρους της Μητέρας Ελλάδας, αλλά το μήνυμα ήταν εντελώς απογοητευτικό: "Η Ελλάδα δεν δύναται να συνδράμει τον αγώνα της Κύπρου, λόγω μεγάλης αποστάσεως".

»Ο Λόχος του Υπολοχαγού Καχέλου τις μεσημβρινές ώρες της ίδιας ημέρας δέχθηκε την επίθεση ενός ουλαμού αρμάτων και τάγματος πεζικού επί ΤΟΜΠ, και μετά από αγώνα με περιμετρική άμυνα κατά του εχθρού, συνελήφθη ο ίδιος αιχμάλωτος, όπως και το ήμισυ του Λόχου του…».

Η τελευταία μέρα του πολέμου…
Για την τελευταία μέρα του πολέμου -15 Αυγούστου 1974- ο Υποστράτηγος Μάμαλης γράφει στο Ημερολόγιό του: «Οι δυνάμεις της εθνικής Φρουράς στην περιοχή Αγίου Βασιλείου-Σκυλλούρας δεν διέθεταν αποτελεσματικά αντιαρματικά όπλα και πυροβολικό, για ν’ αντιμετωπίσουν την προέλαση των τουρκικών αρμάτων μάχης. Υπήρχε μια διάχυτη, γενική τάση φυγής προς τα πίσω και αποφυγής σοβαρής εμπλοκής με τον εχθρό. Τις μεσημβρινές ώρες ο Διοικητής του Τάγματος Χαραμαράς Δημήτριος με κάλεσε στον σταθμό Διοικήσεως και μου έδωσε διαταγή να ενεργήσω με τον 3ο Λόχο αντεπίθεση προς ανακατάληψη του Υψώματος Άσπροι.

Ζήτησα χρόνο 30 λεπτών για να συγκροτήσω τον Λόχο προς εκτέλεση της αποστολής. Η δύναμη του Λόχου ήταν 25 τυφεκιοφόροι, ένας Δόκιμος Αξιωματικός και δύο Λοχίες, με οπλισμό 25 τυφέκια και δύο οπλοπολυβόλα ‘Μπρεν’. Ο Λόχος εστερείτο υποστήριξης αντιαρματικών, πυρών πυροβολικού και όπλων καμπύλης τροχιάς. Ο εχθρός, από την προηγούμενη μέρα, είχε καταλάβει το Ύψωμα Άσπροι με ένα τάγμα πεζικού και 8 άρματα μάχης…».

Λάμπρυναν την πολεμική μας Ιστορία
Η τελευταία αυτή επισήμανση του στρατηγού έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι υποδηλοί τις άνισες μάχες που εκλήθησαν και έδωσαν οι ολιγάριθμες μονάδες της Εθνικής Φρουράς εναντίον όχι μόνον υπεράριθμου, αλλά και πλήρως εξοπλισμένου εχθρού με όλα τα σύγχρονα πολεμικά μέσα. Μάχες που δόθηκαν με βαριές απώλειες του εχθρού, σε σημείο που σε αρκετές περιπτώσεις αναγκάστηκε να τροποποιήσει τα σχέδια των επιχειρήσεών του και να αντικαταστήσει διοικητές μέχρι και συντάγματος στο πεδίο της μάχης.

Οι μάχες που έδωσε στη ζώνη ευθύνης του το 231 Τάγμα Πεζικού ελάμπρυναν την πολεμική ιστορία της Εθνικής Φρουράς και ανέδειξαν ικανότατους ηγήτορες μικρών μονάδων και στρατιώτες έμπλεους ελληνικής πολεμικής αρετής. Ήταν, με αυτά τα αναντίλεκτα δεδομένα, εξωπραγματική η διαταγή Χαραμαρά για αντεπίθεση και ανακατάληψη του οχυρού Άσπροι, χωρίς επαρκή αριθμό στρατιωτών, χωρίς άρματα και τεθωρακισμένα, χωρίς αντιαρμαρικά, όπλα καμπύλης τροχιάς, χωρίς γενικά τον προβλεπόμενο από τους στρατιωτικούς κανονισμούς οπλισμό, για ένα τέτοιο εγχείρημα.

Ας παρακολουθήσουμε, όμως, την αντίδραση του τότε υπολοχαγού Μάμαλη στη διαταγή του Αντισυνταγματάρχη Διοικητή του Δ. Χαραμαρά: «Η αποστολή που έλαβα από τον Διοικητή του Τάγματος ήταν εξωπραγματική. Ήταν ένα τακτικό λάθος. Με διέταξε να επιτεθώ κατά του εχθρού που υπερτερούσε αριθμητικά και σε ισχύν πυρός (πεζικό εναντίον αρμάτων μάχης). Οι άνδρες του Λόχου γνώριζαν ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα του παράτολμου εγχειρήματος και παρ' όλα αυτά υπάκουσαν αγόγγυστα στη διαταγή του Τάγματος.

Ως Διοικητής του Λόχου, θα έπρεπε να οδηγήσω τους άνδρες μου στη σφαγή. Ήταν μια θυσία άστοχη και άσκοπη. Όταν έφθασα με το τμήμα μου σε απόσταση 1000 περίπου μέτρων από το ύψωμα Άσπροι άρχισε ο καταιγισμός εχθρικών δραστικών πυρών, από τα πολυβόλα 0.30 χιλιοστών των αρμάτων και σε λίγα λεπτά και των πυροβόλων. Διέταξα την κάλυψη του τμήματος και την ανταπόδοση των πυρών με τα υπάρχοντα μέσα.

Τα εχθρικά πυρά πολλαπλασιάστηκαν και η εικόνα του πεδίου της μάχης ήταν πραγματική κόλαση. Τα βλήματα των αρμάτων περνούσαν σε πολύ μικρή απόσταση από το τμήμα, χωρίς να εκρήγνυνται κατά την πρόσκρουση στο έδαφος (αντί εκρηκτικών, έβαλλαν με βλήματα αντιαρματικά θώρακος). Διέταξα, με δική μου πρωτοβουλία, τη σύμπτυξη του τμήματος κατά ομάδες σε έδαφος που παρείχε κάλυψη από τα εχθρικά πυρά. Η συνέχιση της προσπάθειας και η παραμονή στον συγκεκριμένο χώρο ήταν καθαρή αυτοκτονία, το λιγότερο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί.

Η σύμπτυξη πραγματοποιήθηκε με απόλυτη επιτυχία χωρίς την παραμικρή απώλεια του προσωπικού. Όταν το τμήμα μου έφτασε στην παρυφή του Αγίου Βασιλείου (όπου το παρατηρητήριο του Διοικητού), τον ενημέρωσα ότι εγώ έκρινα πως περαιτέρω παραμονή ήταν εντελώς άσκοπη και διέταξα τη σύμπτυξή του. Αποδέχθηκε ότι η καταλληλότερη ενέργεια στην αναφερθείσα περίσταση, ήταν αυτή που επέλεξα.

Μέχρι τις πρώτες βραδινές ώρες της 15ης Αυγούστου, ο εχθρός συνέχιζε να προσβάλλει με πυκνά πυρά αρμάτων μάχης και όλμων 4.2 ιντσών την περιοχή Αγίου Βασιλείου-Σκυλλούρας. Το 231 ΤΠ επιβιβάστηκε επί οχημάτων και μετακινήθηκε από Άγιο Βασίλειο στις παρυφές του χωριού Φιλιά, όπου και διανυκτέρευσε. Τις πρωινές ώρες της 16ης Αυγούστου, με διαταγή του προϊσταμένου κλιμακίου, μεταστάθμευσε στην περιοχή Κοράκου μέχρι την 25ην Αυγούστου 1974», συμπληρώνει.

Ο επίλογος Μάμαλη
Εδώ τελειώνει το Ημερολόγιο της εισβολής, όπως την έζησε ο τότε Υπολοχαγός και τώρα απόστρατος Υποστράτηγος Αθανάσιος Μάμαλης, ο οποίος δεν παραλείπει να προσθέσει ως επίλογο δικές του εκτιμήσεις για τον ρόλο του αξιωματικού εν ώρα μάχης και για την πατριωτική στάση των Εθνοφρουρών. Ας δούμε αυτούσιο τον επίλογο αυτό: «Ο αξιωματικός στη μάχη είναι ο εμψυχωτής, είναι το παράδειγμα και το σύμβολο. Ο στρατιώτης, όταν είναι ενημερωμένος και αρκετά εκπαιδευμένος, και όταν αισθάνεται τον αξιωματικό προϊστάμενό του δίπλα του, τότε αποκτά φοβερές ψυχικές και ηθικές δυνάμεις που είναι ικανές να ανταποκριθούν στις σκληρές συνθήκες της μάχης.

Οι στρατιώτες του Λόχου ήταν παρόντες στη μάχη, καρτερικοί στην προσπάθεια και πιστοί στην πατρίδα. Ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της πατρίδας με αντοχή και αυτοθυσία. Ακολούθησαν την ιδέα που οι παλαιότερες γενεές είχαν διδάξει με το παράδειγμά τους. Θεωρούσα παράλειψη να μην αναφερθώ στον Λοχία Αντωνίου Αντώνιο, επιλοχία του Λόχου και άμεσο συνεργάτη και βοηθό μου. Ήταν προικισμένος με θάρρος, τόλμη και αποφασιστικότητα. Το μέγεθος της προσφοράς του κατά τη διάρκεια της θητείας του και ιδιαίτερα των επιχειρήσεων, ήταν τεράστια. Είχε έμφυτα και σε μεγάλο βαθμό τα ηγετικά προσόντα, μεταδίδοντας στους άνδρες του τον ενθουσιασμό και το θάρρος».

Οι εκτιμήσεις του Υποστράτηγου Μάμαλη για την ποιότητα, τον πατριωτισμό και τη γενναιότητα των Εθνοφρουρών κατά τη διάρκεια των άνισων μαχών ενάντια στους πάνοπλους υπεράριθμους εισβολείς, καταμαρτυρούν ότι οι τιμημένοι εθνοφρουροί που αντιμετώπισαν το μαύρο καλοκαίρι του 1974 τις ορδές του Αττίλα σε όλα τα μέτωπα του πολέμου ήταν άξιοι απόγονοι ενδόξων Ελλήνων προγόνων.

Σημείωση: Από το βιβλίο «Οι «Αετοί του Πενταδάκτυλου», του Χαράλαμπου Χαραλαμπίδη