POKEMON GO: ΓΙΑΤΙ ΕΧΟΥΝ ΤΡΕΛΑΘΕΙ ΟΛΟΙ ΜΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΑΙΓΝΙΔΙ;

Αν και το παιγνίδι μετρά μόλις μερικές μέρες ζωής, η δημοτικότητά του εκτοξεύθηκε σε απίστευτα υψηλά επίπεδα. Οι επιστήμονες προσπαθούν να εξηγήσουν γιατί

Ο συλλέκτης, ή στην προκειμένη περίπτωση ο παίκτης, δεν αγωνίζεται για το κλείσιμο της συλλογής, αλλά για τη δημιουργία όσο πιο μεγάλης και καλύτερης συλλογής. Αυτό αυτομάτως εμπεριέχει και το στοιχείο της κοινωνικής σύγκρισης, μιας και είναι μια προσπάθεια επιβολής της μίας συλλογής πάνω στην άλλη ως καλύτερη

Εκτός κι αν έχετε φύγει για διακοπές και δεν παρακολουθήσατε ειδήσεις, θα ξέρετε ήδη ότι η εφαρμογή PokemonGo κατακτάει με γοργούς ρυθμούς όλο τον πλανήτη, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου. Η νέα εφαρμογή, που έκανε την εμφάνισή της μόλις τρεις βδομάδες πριν, χρησιμοποιεί επαυξημένης πραγματικότητας εικονικά τέρατα τσέπης, τα γνωστά σε όλους Pokemon, προσομοιώνοντάς τα σε έναν πραγματικό κόσμο, και εμφανίζοντάς τα σε συγκεκριμένες θέσεις, τις λεγόμενες Poke-stops, και τα οποία ως παίκτης καλείστε να συλλέξετε.

Όπως ακριβώς και στα πρωτότυπα παιγνίδια, αλλά και στην ομώνυμη σειρά καρτούν που έκανε θραύση στις αρχές του 2000, τα τέρατα αυτά διατηρούνται μέσα σε μαγικά δοχεία που ονομάζονται Pokeballs, με σκοπό ο παίκτης-εκπαιδευτής να τα εκπαιδεύσει κατάλληλα για να μπορούν να πολεμούν μεταξύ τους. Η δύναμη, μάλιστα, του εκπαιδευτή είναι ευθέως ανάλογη του αριθμού των Pokemon που ο εκπαιδευτής διαθέτει, δηλαδή όσα περισσότερα τέρατα, τόσο μεγαλύτερη η δύναμη. Και όπως το θεματικό τραγούδι των κινουμένων σχεδίων το έθεσε, βασικός στόχος των παικτών είναι «to catch ΄em all».

Αν και, όπως προαναφέρθηκε, το παιγνίδι μετρά μόλις μερικές μέρες ζωής, η δημοτικότητά του εκτοξεύθηκε σε απίστευτα υψηλά επίπεδα, ενώ οι ειδικοί έχουν ήδη αρχίσει να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, μιας και πολλοί είναι οι παίκτες οι οποίοι, στην προσπάθειά τους να μαζέψουν όσο πιο πολλά τέρατα τσέπης, οδηγούνται σε ακραίες συμπεριφορές. Και κάπου εδώ τίθεται το εξής ερώτημα: Γιατί τόσοι πολλοί άνθρωποι εθίζονται μόνο και μόνο στη σκέψη της συλλογής ψηφιακών τεράτων;

Η εξήγηση

Βασική προϋπόθεση για να απαντηθεί το ερώτημα είναι η απάντηση σε μιαν άλλη θεμελιώδη ερώτηση. Ποια είναι αυτή; Μα φυσικά, το γιατί αρέσει στην ανθρώπινη φύση να συλλέγει πράγματα, μιας και το συγκεκριμένο παιγνίδι αποτελεί βασικά προσπάθεια συλλογής όσο περισσότερων τεράτων γίνεται.

Απάντηση στο ερώτημα προσπάθησαν να δώσουν πολλοί καθηγητές πανεπιστημίων, ερευνητές αλλά και ψυχολόγοι. Αξιοσημείωτη είναι όμως η απάντηση του RusselBelk, καθηγητή Μάρκετινγκ στο Πανεπιστήμιο του Γιορκ στο Τορόντο, ο οποίος ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι οι άνθρωποι αρέσκονται στο να συλλέγουν αντικείμενα γιατί είναι μία ενασχόληση που προσφέρει πολλά κίνητρα, ένα εξ αυτών η πρόκληση. Και συνεχίζει διευκρινίζοντας ότι το PokemonGo παρέχει την πρόκληση της επιτυχίας μέσα σε ένα μικρότερο φανταστικό κόσμο, που δημιουργεί με αυτόν τον τρόπο το αίσθημα της ευχαρίστησης τού να συλλέξει κανείς όσο πιο πολλά τέρατα. Ο καθηγητής δεν δίστασε μάλιστα να παρομοιάσει το αίσθημα που παρέχει το εν λόγω παιγνίδι με το συναίσθημα της προσωπικής επιτυχίας στη δουλειά, στην καθημερινή ζωή, στις επιχειρήσεις.

Η βαθύτερη ανάλυση

Σε ένα άρθρο που γράφτηκε το 1991, με βασικό θέμα την κοινωνική συμπεριφορά και προσωπικότητα, που δημοσιεύτηκε σε επιστημονικό περιοδικό της εποχής, ο συγγραφέας ειδικός στην «ψυχολογία της συλλογής» περιγράφει δύο βασικά είδη συλλογής αντικειμένων. Την αισθητική και την ταξινομική. Η μεν αισθητική συλλογή εμφανίζεται όταν τα αντικείμενα δεν βρίσκονται σε περιορισμένη προσφορά και ο εμπλουτισμός της συλλογής εξαρτάται από τις προσωπικές προτιμήσεις του συλλέκτη.

Τέτοιες αισθητικές συλλογές περιλαμβάνουν κυρίως τη συλλογή έργων τέχνης, αντικών και ούτω καθεξής. Η συλλογή «τεράτων τσέπης», όμως, δεν ανήκει στην αισθητική συλλογή, μιας και δεν έχει σημασία πόσο όμορφο ή άσχημο είναι ένα Pokemon, επομένως υπάρχει σχετικά μικρή αισθητική κρίση στην όλη διαδικασία.
 

Εξού και η συλλογή Pokemon ανήκει στο έτερο στρατόπεδο, αυτό της ταξινομικής συλλογής, που οι ειδικοί χαρακτηρίζουν παρόμοιο με την οικοδόμηση μιας συλλογής κερμάτων ή σφραγίδων. Με λίγα λόγια, πρόκειται για μια διαδικασία ονοματοδοσίας και ταξινόμησης αντικειμένων σε ομάδες, αυτό ακριβώς που ζητά και το εν λόγω παιγνίδι.

Βασικό χαρακτηριστικό της ταξινομικής συλλογής είναι ότι «ποτέ δεν τελειώνει». Μπορεί μεν να έχει ένα προσωρινό τέλος, αλλά δύναται να επανέλθει αργότερα σε εξελικτική μορφή. Κάτι τέτοιο εντοπίζεται και στη συλλογή Pokemon, αφού, αν και αρχικά η εταιρεία παραγωγής έκανε λόγο για 151 είδη τεράτων, στη συνέχεια, εάν αυτά εξελιχθούν, ο αριθμός αυξάνεται σε πάνω από 700 Pokemon.

Και αυτό φυσικά δεν είναι το τέλος, μιας και, αν το παιγνίδι εξακολουθήσει να παραμένει τόσο δημοφιλές και κερδοφόρο, η εταιρεία παραγωγής αναμφίβολα θα προσθέσει και νέα είδη στην εφαρμογή, για να κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον των παικτών. Αυτό το βασικό στοιχείο προσδίδει αυτόματα το στοιχείο του εθισμού στον παίκτη, ο οποίος αγωνιά να αποκτήσει όσα περισσότερα τερατάκια μπορεί.

Ο συγγραφέας αναφέρει, παράλληλα, ότι δεύτερο βασικό χαρακτηριστικό της ταξινομικής συλλογής, το οποίο εντοπίζεται και στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι το γεγονός ότι η επιθυμία της συλλογής αντικειμένων δεν καθοδηγείται από την ανάγκη ολοκλήρωσης της συλλογής. «Ο συλλέκτης, ή στην προκειμένη περίπτωση ο παίκτης, δεν αγωνίζεται για το κλείσιμο της συλλογής, αλλά για τη δημιουργία όσο πιο μεγάλης και καλύτερης συλλογής. Αυτό αυτομάτως εμπεριέχει και το στοιχείο της κοινωνικής σύγκρισης, μιας και είναι μια προσπάθεια επιβολής της μίας συλλογής πάνω στην άλλη ως καλύτερη», εξηγεί χαρακτηριστικά.

Πιο πρόσφατες μελέτες

Σε ένα πιο πρόσφατο άρθρο που δημοσίευσε ο ίδιος συγγραφέας, περιγράφεται ότι η συλλογή ψηφιακών αντικειμένων μπορεί να έχει πλεονεκτήματα σε σχέση με τη φυσική κατοχή. Ενώ δηλαδή τα νομίσματα και γραμματόσημα διατηρούνται σε γραφεία, στο σπίτι, μια ολόκληρη συλλογή Pokemon μπορεί να αποθηκευτεί στο τηλέφωνο του κάθε χρήστη, και να περηφανευτεί γι' αυτή διαφημίζοντάς τη στους φίλους του.

Το στάδιο του εθισμού

Οι επιστήμονες ορίζουν το φαινόμενο του εθισμού με διάφορους τρόπους. Σύμφωνα με την Ιατρική της Τοξικομανίας, «ο εθισμός ορίζεται ως μια πρωταρχική, χρόνια νόσος του εγκεφάλου, που σχετίζεται με τα κίνητρα, τη μνήμη και το νευρωτικό κύκλωμα» και χωρίζεται σε δύο κατηγορίες. Τον «χημικό εθισμό», που περιλαμβάνει τον εθισμό ενός ατόμου σε ουσίες όπως τα ναρκωτικά, αλλά και τον «ψυχολογικό εθισμό», που περιλαμβάνει τον εθισμό σε διαφόρων ειδών δραστηριότητες.

Και στις δύο περιπτώσεις, ενισχύεται η δύναμη των νευρωτικών κυκλωμάτων του εγκεφάλου και δίδεται ικανοποίηση, ενώ τα συμπτώματα της νόσου περιλαμβάνουν την αλλαγή της συμπεριφοράς ενός ατόμου, είτε πρόκειται για εθισμό σε μια δραστηριότητα ή κατάχρηση ουσιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις δε, τα εθισμένα άτομα δύναται να καταστούν επιβλαβή για τον εαυτό τους ή και τους άλλους ανθρώπους γύρω τους.

Και εδώ δημιουργείται το ερώτημα: Μπορεί η συλλογή αβλαβών αντικειμένων όπως τα Pokemon, να μετατραπούν σε πραγματικό εθισμό για τους παίκτες; Ως απάντηση στην ερώτηση, ο προαναφερθείς συγγραφέας αναφέρει ότι αυτό είναι δυνατόν να συμβεί, αλλά αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα. Ενώ σε άλλες περιπτώσεις υπήρξαν συλλέκτες που έτυχε να σκοτώσουν ο ένας τον άλλο για να αποκτήσουν ένα πολυπόθητο αντικείμενο, τέτοιες ακραίες συμπεριφορές φαίνεται πως δεν εντοπίζονται ακόμη στο κυνήγι των Pokemon.

Χωρίς φυσικά όρια

Επεξηγώντας τη μικρή πιθανότητα εθισμού και εμφάνισης επικίνδυνων συμπεριφορών, όσον αφορά στην ψυχολογία του ατόμου, στο κυνήγι των Pokemon, ο συγγραφέας επισημαίνει ότι αν υπάρχει σχετικά μικρό κόστος για την απόκτηση ενός αντικειμένου, αυτό είναι απίθανο να θεωρείται εθιστικό. Και συνεχίζει: «Το τι συλλέγουμε και σε ποιο βαθμό θα το συλλέξουμε συχνά περιορίζεται από το οικονομικό στοιχείο, καθώς και από τον χώρο που διαθέτουμε για να βάλουμε τη συλλογή μας.

Αυτός είναι εξάλλου και ο λόγος που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν να γεμίσουν ένα σπίτι με έπιπλα αντίκες. Αλλά ο συγγραφέας επισημαίνει ότι τα φυσικά όρια δεν ισχύουν για ψηφιακά αντικείμενα όπως Pok?mon, μιας και ο ψηφιακός χώρος στο κινητό ή στον υπολογιστή ενός χρήστη είναι σχεδόν απεριόριστος, ενώ δεν παρατηρείται ούτε το οικονομικό στοιχείο, μιας και το κυνήγι των Pokemon είναι δωρεάν.

Μάλιστα ο συγγραφέας επισημαίνει ότι η συλλογή αντικειμένων, ακόμη και Pokemon, όχι μόνο καταστρεπτική δεν μπορεί να είναι, αλλά, αντιθέτως, δύναται να είναι ιδιαίτερα ευεργετική για τον χρήστη, ειδικότερα σε περιπτώσεις που πρόκειται για ένα μη πολυάσχολο ή άνεργο άτομο, μιας και επιτρέπει στον χρήστη να θέσει στόχους και να κρίνει τις δικές του επιτυχίες, παρέχοντας πραγματικά οφέλη στον συλλέκτη.