Οι τελευταίες στιγμές της βάρβαρης τουρκικής εισβολής το 1974 στην Κύπρο
Ο Συνταγματάρχης Χαρίλαος Κασιδάκης συνεχίζει να εξιστορεί όσα έζησε μαζί με τους οπλίτες του στις μαρτυρικές βουνοπλαγιές του Πενταδακτύλου, που εδώ και 42 χρόνια περιμένουν λευτεριά

Μέρος Θ

Πήγε πίσω στο Τάγμα ο Κασιδάκης με τον Λόχο του, αλλά εκεί δεν επρόκειτο να ξεκουραστεί. Νέες διαταγές τον ανέμεναν και ήταν υποχρεωμένος να τις εκτελέσει χωρίς καμιά αντιλογία. Γράφει σχετικά: «Ήδη τώρα πλησιάζουμε προς τις 13 με 14 Αυγούστου και το Τάγμα κινείται προς την περιοχή Αγίου Βασιλείου, εκεί όπου ήταν και η αρχική του Έδρα. Εκεί παίρνουμε εντολή πλέον να εγκατασταθούμε στον κάμπο, στο χωριό Σκυλλούρα.

Περνούσε από κει ο δρόμος Λευκωσίας-Μύρτου. Ήταν ένα βασικό δρομολόγιο. Κατά πάσαν πιθανότητα η Διοίκηση έκρινε σκόπιμο ότι αυτό έπρεπε να διατηρηθεί. Διατάχθηκε ο λόχος να εγκατασταθεί εκεί για να το εξασφαλίσει και μάλιστα μού έδωσε και έναν ουλαμό 'Μάρμον Χάριγκτον', συν το άρμα των Τούρκων, το οποίο είχε καταληφθεί, συν ένα ερπυστριοφόρο Μ113 και εκεί ήταν ο Ίλαρχος Κωνσταντίνος Χαραλάμπους επικεφαλής τους. Υπήρχαν και κάτι 'Μπι Τι Αρ' του 286 Μηχανοκίνητου Τάγματος Πεζικού (ΜΤΠ).

»Εκεί που εγκατασταθήκαμε, το πρώτο βράδυ, έρχεται ένας αγγελιοφόρος από το Συγκρότημα και μου λέγει ότι θα ενεργήσουμε επιθετικά στην περιοχή Αγίου Βασιλείου, διότι έχει καταληφθεί από τους Τούρκους... νυκτερινή επίθεση, δηλαδή. Τους μάζεψα, τους μίλησα. Νυκτερινή επίθεση δεν είχαμε ξανακάνει. Διότι ένα τάγμα που έχει αποστολή προκαλύψεως, δεν μπορεί να εκπαιδεύεται στη νυκτερινή επίθεση.

Αυτές τις ώρες που μένανε, τους είπα περίπου πώς γίνεται η νυκτερινή επίθεση. Βγάλαμε τους οδηγούς, τους συντονιστές, τους συνδέσμους. Η επίθεση είχε προγραμματιστεί για την 01.00, ώστε μέχρι το ξημέρωμα να έχει ολοκληρωθεί. Κατά τις 00.30 ξανάρχεται ο αγγελιοφόρος και μου λέγει δεν κρίνεται σκόπιμος η νυκτερινή επίθεση. Ειδοποιώ τους δικούς μου, στις θέσεις σας πάλι.

Μετά από κάνα-δυο ώρες, ξανάρχεται ο αγγελιοφόρος, μου λέγει έχει διαταγή το Συγκρότημα να αποσυρθούν τα τεθωρακισμένα. Μάλιστα. 'Πήγαινε πες στον Συγκροτηματάρχη', του λέγω, 'ότι αν αποσυρθούν τα τεθωρακισμένα, θα αποσυρθεί και ο λόχος. Αλλά για να μην νομίσει ο Συγκροτηματάρχης ότι ο λοχαγός έχει κάποιο πρόβλημα, θα μείνει στην τοποθεσία με τον Επολοχία...'. Πάει στο Συγκρότημα, ξανάρχεται μετά από καμιά ώρα και μου λέγει, 'παραμένει ο ουλαμός ως έχει'…».

Οι τελευταίες μέρες του πολέμου
Στη συνέχεια ο Συνταγματάρχης Κασιδάκης αναφέρεται στις τελευταίες μέρες του πολέμου, κατά τις οποίες ο Λόχος του επιχειρούσε στον κάμπο Σκυλλούρας-Αγίου Βασιλείου, έχοντας απέναντί του δυο τάγματα πεζικού και μια Επιλαρχία τουρκικών αρμάτων. Γράφει: «Είμαστε τώρα 13 Αυγούστου το βράδυ.

Κυλάει η επόμενη μέρα, βλέπω ότι οι Τούρκοι έχουν πάρει διάταξη μάχης. Αναφέρω σχετικά στον Διοικητή, τουλάχιστον μια Επιλαρχία απέναντι και δύο τάγματα μηχανοκίνητου πεζικού. Το βλέπω, μου λέγει. Τίποτε άλλο. 'Έχετε να μου πείτε τίποτα', ρωτάω. 'Κοίταξε να δεις -μου λέγει- οπωσδήποτε να τους συγκρατήσεις δεν μπορείς. Δες όσο μπορείς και μετά κατά την κρίση σου…'. Συγκεντρώνω τους αξιωματικούς. Τους λέγω, 'παιδιά, έτσι έχουν τα πράγματα, όπως βλέπετε, όπου να 'ναι θα δεχθούμε επίθεση'.

»Εν τω μεταξύ, ακούγαμε στο ραδιόφωνο ότι γινόντουσαν συζητήσεις με πολιτικούς, που δεν κατέληγαν πουθενά. 'Εφόσον και στον ανατολικό τομέα έχουν ήδη αρχίσει πάλι συγκρούσεις, -είπα- όπου να 'ναι θα επεκταθούν κι εδώ με τα μέσα που έχουμε, δύο ΠΑΟ των 57 χιλιοστών, τρία 'Λόου' που είχαμε λάφυρα, με αυτά θα βάλουμε εναντίον των αρμάτων, θα βάλουν και τα δικά μας τα τεθωρακισμένα και αφού δούμε ότι πλέον δεν μπορούμε να κρατήσουμε -και δεν θα μπορούμε οπωσδήποτε να κρατήσουμε- εγώ δεν έχω καμία διάθεση να θυσιάσω κανέναν εδώ, διότι είναι χαμένος ο αγώνας.

Δεν μπορεί μια μονάδα πεζικού να αμύνεται μέσα σε κάμπο χωρίς αντιαρματικά. Θα συμπτυχθούμε πειθαρχημένα, συγκροτημένα κι όταν φτάσουμε εδώ που είμαι εγώ, σε αυτήν τη νοητή γραμμή, ένα χαντάκι, θα γίνει αυτοδιάλυση. Ο Λόχος θα συγκροτηθεί στην Αγία Μαρίνα'. Επικοινωνώ με τους τεθωρακισμένους, τι να πουν κι αυτοί; Ο Ίλαρχος Χαραλάμπους είχε κι αυτός τα δικά του σχέδια, είχε δώσει τις οδηγίες του, οι οποίες φάνηκε αργότερα ποιες ήταν.

Τουρκική επίθεση
»Άρχισε η επίθεση των Τούρκων, μετά από ισχυρή προπαρασκευή πυροβολικού και προσβολή από την αεροπορία. Κάηκε το σύμπαν χωρίς, όμως, καμιά απώλεια, ευτυχώς, διότι υπήρχαν πολλά χαντάκια από χειμάρρους όπου μπορούσαν οι στρατιώτες να καλυφθούν. Μετά τις προπαρασκευαστικές βολές άρχισαν να κινούνται οι εχθρικές τεθωρακισμένες και μηχανοκίνητες δυνάμεις.

Πλησίαζαν, γίναν οι πρώτες βολές με τα ΠΑΟ, αλλά δεν έχουν τη δυνατότητα αυτά τα μικρά όπλα να καταστρέψουν τα Μ47 και Μ48. Ρίξαμε και ένα δύο «Λόου».Κινήθηκε ο εχθρός λοιπόν, άρχισε να συμπτύσσεται ο Λόχος, έφτασε εκεί που είχαμε πει και έγινε αυτοδιάλυση. Είμαι στο κέντρο του χωριού, βλέπω ότι δεν έχει μείνει κανένας πλέον και κινούμαι κι εγώ προς τον χώρο συγκεντρώσεως. Όπως κινούμαι, ακούω πίσω μου ένα κορνάρισμα. Λέγω, 'με φτάσανε, κάποιος από τους Μεμέτηδες παίζει μαζί μου'. Γυρίζοντας πίσω, βλέπω ένα ΙΧ με μαχητές της ΕΟΚΑ Β’ που υπήρχαν σκορπισμένοι.

Με πλησιάζουν: 'Λοχαγέ, μπες μέσα', μου λένε. 'Προχωράτε εσείς' τους λέγω, 'διότι παρακολουθούσα τη σύμπτυξη των τμημάτων και των τεθωρακισμένων'. Τα τεθωρακισμένα έριχναν και συμπτύσσονταν και οι στρατιώτες ανέβαιναν σε αυτά. Βλέπω πλέον μόνο του το Μ47 που είχαμε μείνει πίσω, να μπαίνει μέσα στο χωριό. Ήταν μια ασύμμετρη κίνηση, να κινείται μέσα στο δρομολόγιο του χωριού και να δημιουργεί σύγχυση στα τεθωρακισμένα των Τούρκων. Έβαζε αριστερά, έβαζε δεξιά, με αποτέλεσμα σε μια στιγμή ν’ αρχίσουν να βάλλουν μεταξύ τους αυτοί.

Οπότε κινήθηκε με μεγαλύτερη άνεση ο Λόχος προς τα πίσω και το 'Μάρμον Χάριγκτον'. Αυτοί της ΕΟΚΑ Β’ με περίμεναν πιο κάτω, με πήραν και ανεβήκαμε στην Αγία Μαρίνα. Όλος ο λόχος είχε έλθει εκεί. Δεν έλειψε κανείς. Το άρμα παρέμεινε περίπου μισή ώρα μέσα στο χωριό, έριξε πάρα πολλά καπνογόνα, κατέστρεψε αρκετά άρματα, σταμάτησαν οι Τούρκοι την προέλασή τους και ήρθε κι αυτός εκεί που ήταν ο λόχος, στο ύψωμα της Αγίας Μαρίνας.

Κατέβηκε από το άρμα. Έκανε καμιά ώρα να συνέλθει. Ταχθήκαμε εκεί πέρα αμυντικά. Σταμάτησε η προέλαση των Τούρκων… Είδαν ότι ήμασταν ταγμένοι πάνω στο ύψωμα και δεν προχώρησαν άλλο… Δεν είχαν τη δυνατότητα πλέον, γιατί έπρεπε να χρησιμοποιήσουν πεζικό και σταμάτησαν εκεί…».

Κριτική και συμπεράσματα
Εδώ παίρνει τέλος η πολεμική δράση του Πρώτου Λόχου του 231 Τάγματος Πεζικού. Και ο Διοικητής το Λόχου Κασιδάκης Χαρίλαος γράφει: «Είμαστε 15 Αυγούστου, ημέρα της Παναγίας. Την επομένη ολοκληρώθηκε η επιχείρηση του Αττίλα και το Τάγμα πλέον, επειδή είχε υποστεί πολλές απώλειες, απεσύρθη πίσω από τη γραμμή αντιπαρατάξεως, στο χωριό Ακάκι. Τον δικό μου τον Λόχο, δεν ξέρω γιατί και πώς, τον απέσπασαν υπό διοίκηση στην ΕΛΔΥΚ. Από κει και πέρα δεν επέστρεψα ξανά στο Τάγμα, μετατέθηκα στο 201 Τάγμα Πεζικού…».

Στην κριτική και τα συμπεράσματά του για τον πόλεμο ο Συνταγματάρχης Κασιδάκης υποστηρίζει ότι: Αν είχαμε εφαρμόσει τα σχέδια, όπως προβλέπονταν στην αρχή, δεν χρειάζονταν πρόσθετες δυνάμεις, ούτε ενισχύσεις. Μπορούσε η Εθνική Φρουρά, με τις δυνάμεις και τα μέσα που διέθετε, να αντιμετωπίσει άνετα την απόβαση. Αυτό που πρέπει να τονίσουμε ιδιαίτερα, επισημαίνει, είναι ότι οι μεγάλες επιτυχίες των Τούρκων γίνονταν κατά τη διάρκεια της ανακωχής.

Διότι μέχρι την ώρα της ανακωχής, οι Τούρκοι βρίσκονταν στην ακτή χωρίς να έχουν κάποιο στρατηγικό, ούτε και τακτικό αποτέλεσμα. Και καταλήγει: «Εκείνο που μπορώ να τονίσω πάλι ιδιαίτερα, είναι ότι ουδείς δικαιούται να κρίνει δυσμενώς την απόδοση και την εκτέλεση της αποστολής των Κυπρίων στρατιωτών. Για μένα, οι Κύπριοι στρατιώτες, με την ηλικία που είχαν, με τα μέσα που διέθεταν και με τις εξελίξεις, νομίζω ότι όχι μόνο εξετέλεσαν την αποστολή τους, αλλά πρέπει να χαρακτηριστούν και ήρωες. Διότι πιστεύω ότι ένας άλλος στρατός, με αυτές τις καταστάσεις θα έκανε πολύ λιγότερα…».

Ένα πικρό παράπονο…
Δεν παραλείπει όμως, και πολύ δικαιολογημένα, να εκφράσει ο Συνταγματάρχης Χαρίλαος Κασιδάκης κι ένα πικρό παράπονο, για τη στάση των αρμοδίων απέναντι του ιδίου και άλλων παλληκαριών που ανδραγάθησαν κατά τη διάρκεια του άνισου πολέμου εναντίον του εισβολέα Αττίλα:

«Από τον Λόχο προτάθηκαν αρκετοί για παρασημοφόρηση, και αξιωματικοί και στρατιώτες και ο υποφαινόμενος. Αλλά αυτά ουδέποτε υλοποιήθηκαν για διάφορους λόγους, τους οποίους εμείς δεν έχουμε λόγους να σχολιάσουμε. Είχα προταθεί δυο φορές για Πολεμικό Σταυρό Γ’ Τάξεως, μια για τη διατήρηση της τοποθεσίας της Αετοφωλιάς και την αντεπίθεση, η οποία εκτελέστηκε από τον Λόχο και άλλη μια για τη διατήρηση της τοποθεσίας στο Αγριδάκι, μετά από τετραήμερους βομβαρδισμούς. Εγκρίθηκαν οι προτάσεις από το ΓΕΕΦ και από κει και πέρα αγνοείται η τύχη τους…».

Ακόμα ένα δικαιολογημένο πικρό παράπονο αξιωματικού που ανδραγάθησε, προτάθηκε για παράσημο, αλλά οι προτάσεις έπεσαν στον καιάδα και τις καλένδες του ΓΕΕΦ. Όπως και να έχουν, όμως, τα πράγματα, οι επιζήσαντες αξιωματικοί και στρατιώτες του Πρώτου Λόχου του 231 ΤΠ, οι μαχητές της Αετοφωλιάς και του Αγριδακίου, θα θυμούνται πάντα και θα λένε τα καλύτερα λόγια για τον γενναίο και ικανότατο Διοικητή τους, τον Χαρίλαο Κασιδάκη. Τον αξιωματικό που ανδραγάθησε στον πόλεμο κατά των Τούρκων εισβολέων και η στρατιωτική ηγεσία της Ελλάδας όχι μόνο δεν τον τίμησε, αλλά δείχνοντάς του αγνωμοσύνη και αχαριστία, τον αποστράτευσε με τον βαθμό του Συνταγματάρχη.