ΕΝΑ ΔΥΣΚΟΛΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ, ΣΕ ΜΙΑ ΣΚΛΗΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ

Αραβόφωνοι καταστηματάρχες και κάτοικοι, Ασιάτες και Αφρικανοί μετανάστες και φοιτητές, Ελληνοπόντιοι και Ευρωπαίοι υπήκοοι, κυρίως Βούλγαροι και Ρουμάνοι, το πολυεθνικό μωσαϊκό της οδού Τρικούπη

Α΄ ΜΕΡΟΣ

Πρέπει να το πω από την αρχή, ότι ήταν σκληρό και δύσκολο αυτό το ρεπορτάζ στην καρδιά της παλιάς Λευκωσίας, στον «δρόμο των Αράβων», όπως οι αραβόφωνοι καταστηματάρχες και κάτοικοι -Σύροι, Αιγύπτιοι, Παλαιστίνιοι, Λιβανέζοι και άλλοι- αποκαλούν μεταξύ τους την οδό Τρικούπη, στην περιοχή της πλατείας του «Όχι», στην κυπριακή πρωτεύουσα, όπου παρατηρείται και μεγάλη παρουσία Ευρωπαίων υπηκόων, κυρίως Βούλγαρων και Ρουμάνων.

Καθώς η μια συνέντευξη διαδεχόταν την άλλη, με μετανάστες και με αιτητές ασύλου, Άραβες, Αφρικανούς, Ασιάτες και Ελληνοπόντιους, όλους φορτωμένους με τον πόνο της ξενιτιάς και του ξεριζώματος, με μοναξιά, με οργή, με φόβο και συχνά με απελπισία, είχα συνεχώς στο μυαλό μου τα λόγια του Δημάρχου Κωνσταντίνου Γιωρκάτζη τον περασμένο Φεβρουάριο, όταν ανακοίνωνε την έναρξη του προγράμματος ένταξης υπηκόων τρίτων χωρών στην τοπική κοινωνία, με τίτλο «Νέοι Δρόμοι Ένταξης» του 2016:

«Η Λευκωσία είναι μια πόλη που αγκαλιάζει όλους τους ανθρώπους της και απορρίπτει τους νοητούς, κοινωνικούς και άλλους διαχωρισμούς. Η στήριξη και κοινωνική ένταξη των ευάλωτων ομάδων αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της πολιτικής μας, στον οποίο επενδύουμε σημαντικές προσπάθειες και πόρους».

Ζήτησα από τον συνοδό μου σε μια από τις τρεις επισκέψεις μου στην περιοχή αυτήν τη βδομάδα, τον 36χρονο Αιγύπτιο διδακτορικό φοιτητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου Μοσταφά Ρεφάι, άριστο γνώστη της ελληνικής γλώσσας, να μου σχολιάσει τα πιο πάνω:

«Το δημαρχείο έχει προγράμματα, αλλά κάπου υπάρχει ένα κενό», μου είπε. «Κάπου υπάρχει ένα χάσμα… κάτι λείπει… όπως διαπιστώνεις κι εσύ, οι άνθρωποι εδώ φοβούνται και υποψιάζονται όποιον δεν ξέρουν… δεν καταλαβαίνουν και δεν έχουν επαφή με την κυπριακή κοινωνία και τους Κύπριους… ζουν στην Κύπρο, αλλά δεν ξέρουν τίποτε για την Κύπρο. Ψωνίζει ο ένας από τον άλλο και αν οι εργοδότες σε ένα κατάστημα, κρεοπωλείο ή μπακάλικο είναι Άραβες, οι υπάλληλοι είναι επίσης Άραβες ή, αναλόγως, Πακιστανοί ή άλλοι. Είναι μια κλειστή κοινωνία, η οποία δεν έχει ανοιχτή πόρτα προς την κυπριακή κοινωνία και την Κύπρο».

Ο Σάμερ Σεΐχ είναι Σύρος και ιδιοκτήτης του πρώτου μπακάλικου όπου μπήκα για συνέντευξη, μόνο που σε αυτήν την πρώτη επαφή ήταν πολύ επιφυλακτικός, κι απέφυγε ν’ απαντήσει σε ερωτήσεις μου, μετά βέβαια που αυτοσυστήθηκα - με την ίδια επιφυλακτικότητα με αντιμετώπισε ένας νεαρός ξάδελφός του που βρίσκεται στην Κύπρο για 11 χρόνια και έχει κρεοπωλείο λίγο πιο κάτω, στον ίδιο δρόμο.

Όμως στη δεύτερη επίσκεψή μου στην Τρικούπη, ίσως επειδή συνοδευόμουν από τον Μοσταφά Ρεφάι, ο Σάμερ μας προσέγγισε με δική του πρωτοβουλία, καθώς περνούσαμε κοντά από το κατάστημά του. Με ενημέρωσε ότι η οικογένειά του διαμένει στο Καϊμακλί και ότι «έχει μεγάλο πρόβλημα», γιατί η Κυβέρνηση απέρριψε το αίτημα για παραχώρηση της κυπριακής υπηκοότητας στη σύζυγό του, η οποία είναι Τουρκοκύπρια, και στα παιδιά του, παρ' όλο που τα παιδιά φοιτούν για έξι χρόνια σε δημόσια σχολεία στις ελεύθερες περιοχές. Σχολίασε ότι άλλοι Άραβες καταστηματάρχες της περιοχής «έχουν υπηκοότητα και έχουν δικαιώματα, αλλά αυτοί που δεν έχουν υπηκοότητα ή πολιτικό άσυλο δεν έχουν δικαιώματα».

«Χωρίς να με ρωτήσει κανένας»

Πιο θετική εικόνα και πιο φιλοσοφημένη άποψη έχει ο 28χρονος συμπατριώτης του «Λούης» Ιζελντίν, από τη μαρτυρική πόλη Χομς, αιματοβαμμένο θέατρο της εμφύλιας καταστροφής στη Συρία, παρ' όλες τις προσωπικές του απώλειες: Πριν δυόμισι χρόνια, σκοτώθηκαν από οβίδα που έπεσε στο σπίτι τους δύο αδελφοί του, 25 και 32 χρονών, και τα δύο παιδιά του δεύτερου. Ο «Λούης» ζει στην Κύπρο για 7 χρόνια, μιλά πολύ καλά τα ελληνικά, ενοικιάζει διαμέρισμα στην Ακρόπολη και «κατεβαίνει» στην Τρικούπη για ψώνια.

Μας είπε ότι εργάζεται ως μάγειρας σε δύο εστιατόρια και ότι με τον μισθό του πληρώνει το ενοίκιό του, αλλά και στέλνει χρήματα στην οικογένειά του, που διαμένει σε καταυλισμούς στην Τουρκία και στην Ιορδανία. «Ο εμφύλιος πόλεμος είναι το χειρότερο είδος πολέμου», μου είπε.

«Εμένα ο πατέρας μου είναι μουσουλμάνος και η μάνα μου χριστιανή, που έγινε μουσουλμάνα για να τον παντρευτεί. Εγώ δεν είμαι ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Ήρθα στη ζωή χωρίς να με ρωτήσει κανένας και θα φύγω από τη ζωή, πάλι χωρίς να με ρωτήσει κανένας. Θέλω, λοιπόν, να με αφήσουν να ζήσω τη ζωή μου. Προσπαθώ ν’ αποκτήσω την κυπριακή υπηκοότητα και θέλω να ζήσω για πάντα στην Κύπρο - δεν υπάρχει περίπτωση να επιστρέψω στη Συρία.

»Μου αρέσει πολύ η Κύπρος, ο κόσμος της, η κουλτούρα της - είναι ευγενικοί άνθρωποι. Μου είπε ότι δεν γνώρισε ρατσισμό σε βάρος του. «Ποτέ κανένας δεν μου είπε, “είσαι ξένος”. Νομίζω είμαι καλός άνθρωπος, έχω καλή σχέση με τους άλλους και ο κόσμος με αγαπά και με σέβεται».

«Είμαι εδώ, αλλά όλα είναι εκεί»

Από τη Δαμασκό είναι ο 23χρονος Μπασίρ Ζαϊτέρ, κουρέας στην Τρικούπη, αλλά με σπουδές Νομικών στην πατρίδα του! Όπως ο συμπατριώτης του «Λούης» Ιζελντίν, βρίσκεται μόνος στην Κύπρο, μακριά από την υπόλοιπη οικογένειά του. «Ήρθα πριν 4 χρόνια και, αφού δεν έβρισκα άλλη δουλειά, έγινα κουρέας. Καλύτερα από το τίποτα, έτσι δεν είναι; Δεν θέλω να είμαι βάρος σε κανέναν.

»Αν δεν έχεις χρήματα για να φας, θα αναγκαστείς να κλέψεις ή να κάνεις άλλες ανοησίες, για τα χρήματα. Δεν έχω πρόβλημα με καμιά θρησκεία, δεν θέλω να κάνω κακό σε άλλους για τη θρησκεία. Γι’ αυτό έφυγα από τη Συρία, όπου αλληλοσκοτώνονται σαν ζώα. Δεν ήμουν πλούσιος πριν τον πόλεμο, αλλά ούτε φτωχός - είχα αυτοκίνητο και σπούδασα… Φυσικά θέλω να πάω πίσω, αν και ο πόλεμος δεν θα τελειώσει, ούτε σε εκατό χρόνια. Είμαι εδώ, αλλά όλα είναι εκεί - η οικογένειά μου, η καρδιά μου, το μέλλον μου, η χώρα μου…»

«Είμαι ο τελευταίος των Μοϊκανών»

Ο Γιώργος Πολυστυπιώτης είναι από τους ελάχιστους Κύπριους καταστηματάρχες στην Τρικούπη - ανάλαβε το κατάστημα το 2001, μετά τον θάνατο του πατέρα του, που το δημιούργησε το 1974. Αρνήθηκε ευγενικά να μας μιλήσει γιατί, όπως μας είπε, «την τελευταία φορά που μίλησα σε κανάλια δεν είχα καλό αποτέλεσμα… προτιμώ να μην πω τίποτα, γιατί ό,τι πει κανείς παρεξηγείται… Μίλησα παλιά και μετάνιωσα, μετά που τα είδα στην τηλεόραση και τα διάβασα. Υποτίθεται είπα κάτι, ενώ δεν ήταν έτσι… όχι με το πνεύμα που μεταδόθηκαν. Μη με παρεξηγείς… εγώ έρχομαι εδώ να δουλέψω, δεν θέλω φασαρίες, έχω φιλικές σχέσεις με όλους γύρω. Πολλοί έχουν άποψη χωρίς να ξέρουν τι γίνεται εδώ και χωρίς να έχουν ζήσει εδώ…».

Με την ίδια απροθυμία να μιλήσει δημόσια, μας αντιμετώπισε άλλος Κύπριος καταστηματάρχης της Τρικούπη.

-Πώς τα περνάς με τον κόσμο εδώ;

-Δεν θέλω να μιλήσω… είμαι ο τελευταίος των Μοϊκανών εδώ, μαζί με κάποιους άλλους. Εγώ δεν ήμουν ρατσιστής και έγινα, γιατί εδώ δεν γίνεται τίποτε...

-Σε ενοχλεί κανένας από τους ξένους που ζουν εδώ;

-Αν με ενοχλεί κανένας; Άμεσα όχι.

-Λοιπόν;

-Πρέπει να έρθεις να ζήσεις εδώ… με το να κάνεις ένα ρεπορτάζ, δεν το καταλαβαίνεις… ακούω πολλούς ψευτο-κουλτουριάρηδες και πλουσιόπαιδα που κάνουν διαδηλώσεις και φωνάζουν «είμαστε όλοι Παλαιστίνιοι»... Εγώ δεν τους μισώ, αλλά δεν είμαι Παλαιστίνιος. Άμα πεις ότι είσαι Έλληνας Κύπριος σε βγάζουν ρατσιστή. Εγώ δεν ενοχλώ κανέναν και δεν θέλω να με ενοχλεί κανένας. Έχω φίλους πολλούς και Αραπάδες και άλλους, αλλά σιγά - σιγά θα γίνει κακό εδώ, γιατί πήραν πάνω τους. Εδώ μπορεί να σφάζονται, αλλά δεν πατά η Αστυνομία. Δεν έχω τίποτε εναντίον κανενός και δεν είμαι ξενοφοβικός… τα έχω περισσότερο με τους κυβερνώντες και με το κράτος μας...».

«Δεν είναι γκέτο να το φοβάσαι»

«Η περιοχή της Τρικούπη και η παλιά Λευκωσία δεν είναι γκέτο να το φοβάσαι», μας είπε από το δημαρχείο Λευκωσίας ο Μάκης Νικολαΐδης, Προϊστάμενος του Γραφείου Εξυπηρέτησης και Πληροφόρησης του Δημότη. «Ξέρω πολύ καλά την παλιά πόλη, γιατί δουλεύω γι’ αυτήν για πολλά χρόνια. Το ότι οι ξένοι κάθονται στα πεζοδρόμια, δεν σημαίνει ότι “κάνουν κατάληψη” της περιοχής. Παίρνουμε μέτρα για τη βελτίωση της περιοχής, αφού όλες οι περιοχές έχουν την ίδια στοργή από τον Δήμο Λευκωσίας, φτάνει να είναι εντός των πλαισίων της νομιμότητας και των αρμοδιοτήτων του Δήμου.

»Συνεργαζόμαστε με τις Υπηρεσίες του κράτους για θέματα αστυνόμευσης και άλλα και τα αντιμετωπίζουμε με τον ίδιο τρόπο, όπως οποιαδήποτε άλλη περιοχή. Θεωρούμε ότι κάθε περιοχή είναι ίδια με κάθε άλλη και δεν ξεχωρίζουμε γειτονιές. Η Τρικούπη ήταν πάντα ένας εμπορικός δρόμος που ένωνε όλες τις εμπορικές περιοχές της παλιάς πόλης, πριν ακόμα από το 1974. Δίνουμε τη δέουσα προσοχή σε κάθε περιοχή, ώστε να είναι το ίδιο ανεπτυγμένη και δεν θεωρούμε ότι δημιουργείται οποιοδήποτε πρόβλημα, αν κατοικείται από μια, ή άλλη ομάδα.

»Πέραν τούτου λαμβάνονται όλες οι πρόνοιες, ώστε να λειτουργούν στο πλαίσιο της νομιμότητας και γι’ αυτόν τον λόγο έγιναν ειδικές ρυθμίσεις για τη στάθμευση και την κυκλοφορία. Τοποθετήσαμε εύκαμπτους πασσάλους στη μέση του δρόμου, με τρόπο ώστε ν’ αποτρέπεται η παράνομη στάθμευση και να υπάρχει απρόσκοπτη διακίνηση οχημάτων. Θέλουμε τα καταστήματα να δουλεύουν στο κανονικό τους ωράριο, όπως σε όλη την πόλη -αν και η λειτουργία των καταστημάτων είναι ευθύνη της Αστυνομίας- ενώ ο Δήμαρχος έχει πρόγραμμα επικοινωνίας με τους δημότες».

Είπε ο κ. Νικολαΐδης, απαντώντας σε σχετική μας ερώτηση: «Τον τελευταίο καιρό παρατηρείται ότι η πόλη μας κατοικείται από αρκετούς ξένους εργαζόμενους στη Λευκωσία. Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει μεγάλος αριθμός, παρ' όλο που υπάρχει αυτή η εντύπωση, επειδή κατεβαίνουν στην Τρικούπη για τις καθημερινές τους ανάγκες και δεν θεωρούμε ότι είναι πρόβλημα, όσον αφορά τη λειτουργία της πόλης. Αν υπήρχαν παράπονα από Ελληνοκύπριους, θα τα ακούγαμε. Όπως γνωρίζετε, έχουμε ως Δήμος Λευκωσίας ένα μεγάλο πακέτο προγραμμάτων ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών και προσπάθειά μας είναι να υπάρχει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ αυτών και του τοπικού πληθυσμού».

Εκφράζοντας την προσωπική του άποψη, ο Μ. Νικολαΐδης επεσήμανε μια «αντίφαση» αφού, όπως είπε, «από τη μια χρησιμοποιούμε τις υπηρεσίες και την εργασία των μεταναστών, για τις δικές μας ανάγκες, κι από την άλλη έχουμε ξενοφοβικές τάσεις, όταν δούμε πολλούς μαζί. Το παρήγορο είναι ότι υπάρχει ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας που αποδέχεται τη διαφορετικότητα και τους αποδέχεται να ζουν δίπλα μας».

ΑΥΡΙΟ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟ Β΄ ΜΕΡΟΣ