ΓΟΝΕΙΣ ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΕΝΑ… ΑΥΤΟΝΟΗΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ

Στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η τακτική απομάκρυνσης των γονιών από το δωμάτιο ιατρικής πράξης σε ανήλικο, στα δημόσια νοσοκομεία

Ελένη Σιδερά: «Επιθυμούμε την άμεση παρέμβαση των αρμοδίων, ώστε να τερματιστεί άμεσα αυτή η επικίνδυνη για την ψυχική και σωματική υγεία των παιδιών πρακτική και οι γονείς να ασκούν ανεμπόδιστα το δικαίωμά τους να παρίστανται σε ιατρικές πράξεις, δίπλα στα ανήλικα παιδιά τους»

Λήδα Κουρσουμπά: «Mπορεί να ειπωθεί ότι η συνοδεία των παιδιών - ιδιαίτερα πρώιμης παιδικής ηλικίας - από τους γονείς τους κατά την ιατρική εξέταση, λειτουργεί ευεργετικά και, κατά συνέπειαν, εξυπηρετεί το συμφέρον τους»

Το δικαίωμα των παιδιών να είναι μαζί τους οι γονείς τους όταν γίνονται ιατρικές εξετάσεις (αιμοληψίες κ.λπ) και η ανάγκη για αλλαγή πολιτικής στο θέμα αυτό, ήταν το πρώτο θέμα συζήτησης στην ανανεωμένη κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων την περασμένη Δευτέρα (27 Ιουνίου 2016), μετά από έγγραφη καταγγελία μητέρων, εναντίον «της απαρχαιωμένης τακτικής απομάκρυνσης της μητέρας ή/και του πατέρα ή/και φροντιστή, από το δωμάτιο στο οποίο πρόκειται να διενεργηθεί ιατρική πράξη σε ανήλικο, στα δημόσια νοσοκομεία της Κύπρου».

Με τις δύο μητέρες που προσκλήθηκαν και μίλησαν (την ηθοποιό Ελένη Σιδερά και την δικηγόρο Άννα Κουζαλή), συμφώνησαν και τα επτά μέλη της Επιτροπής (έξι βουλευτίνες και ένας βουλευτής), περιλαμβανομένης της Προέδρου της, Στέλλας Κυριακίδου (ΔΗΣΥ). Μάλιστα, η βουλευτίνα του ΔΗΚΟ Χριστιάνα Ερωτοκρίτου υπερθεμάτισε, αφηγούμενη σχετική προσωπική της εμπειρία, που χαρακτήρισε «δραματική», λέγοντας ότι «δεν θα τη ξεχάσει ποτέ και δεν την εύχεται σε κανένα».

Για την ανάγκη αλλαγής πολιτικής στο θέμα αυτό, τοποθετήθηκε επίσης θετικά -και μάλιστα με γραπτό υπόμνημα- η παρευρισκόμενη Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδα Κουρσουμπά, όπως και ο προσκεκλημένος εκπρόσωπος της Παιδιατρικής Εταιρείας Κύπρου Δρ Μιχάλης Αναστασιάδης και εκπρόσωποι του Παγκύπριου Συλλόγου Ψυχολόγων. Αισθητή ήταν η απουσία εκπροσώπου του Υπουργείου Υγείας, που αναμένεται να δώσει απαντήσεις στην αυριανή (4 Ιουλίου 2016), τακτική συνεδρία της Επιτροπής, στη Βουλή, όπου θα ξαναγίνει σύντομη συζήτηση του θέματος.

«Να τερματιστεί η επικίνδυνη πρακτική»

Παίρνοντας τον λόγο εκ μέρους της ομάδας πρωτοβουλίας γονέων, η Ελένη Σιδερά υπέμνησε ότι παράλληλα με την καταγγελτική επιστολή για το θέμα, που εστάλη στο Υπουργείο Υγείας και στην Επίτροπο για το Παιδί, οι ενδιαφερόμενες μητέρες μάζεψαν εκατοντάδες υπογραφές, μέσω διαδικτυακής εκστρατείας συλλογής υπογραφών (petition), η οποία συνεχίζεται. Αναφέρονται μεταξύ άλλων τα εξής, στην επιστολή:

«Πολλοί γονείς, όταν παρέστη ιατρική ανάγκη, υποχρεώθηκαν, παρά την αντίθεσή τους, να αποχωρήσουν από το πλευρό του ανήλικου τέκνου τους, με τη δικαιολογία ενός εσωτερικού κανονισμού, ο οποίος δεν έχει δοθεί γραπτώς σε κανέναν. Στις πλείστες των περιπτώσεων, το παιδί βίωσε την απαιτούμενη ιατρική πράξη, χωρίς το οικείο του πρόσωπο στο πλάι του, με αποτέλεσμα η εμπειρία να καταστεί τραυματική για την ψυχική υγεία του και να διασαλευτεί έτσι η υγιής σχέση γονέα-παιδιού, εφόσον το παιδί δοκίμασε έντονα συναισθήματα εγκατάλειψης, φόβου, πόνου και πανικού.

» Πέραν του ότι θεωρούμε αυτονόητο πως το ανήλικο τέκνο δεν θα πρέπει να υποβάλλεται σε οποιαδήποτε ιατρική διαδικασία χωρίς τη στήριξη του κηδεμόνα του, πιστεύουμε ότι ο σχετικός εσωτερικός κανονισμός ή/και τακτική, εάν όντως ισχύει, αποτελεί σοβαρή απόκλιση από τα διεθνή πρότυπα και παράβαση πολλαπλών νομοθεσιών. Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η οποία και κυρώθηκε στην Κυπριακή Νομοθεσία με τον Νόμο 243/1990, θεσπίστηκε από τον Νομοθέτη στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών για την προστασία των παιδιών και διασφάλιση της ευημερίας τους.

»Τέτοιος κανονισμός, εφόσον προβάλλεται ως υπαρκτός, όχι μόνο αντίκειται στο άρθρο 24 αλλά γενικά και στο πνεύμα της Σύμβασης. Περαιτέρω, ο εξαναγκασμός του γονέα/συνοδού του ανήλικου, να αποχωρήσει από το δωμάτιο όπου πρόκειται να διενεργηθεί η ιατρική πράξη, εξυπακούει ότι σε αντίθετη περίπτωση, ο νοσηλευτής δεν θα προχωρήσει στην αναγκαία ιατρική πράξη.

» Κάτι τέτοιο έχει εκβιαστικό χαρακτήρα, συνθλίβει τα δικαιώματα του ασθενούς και πιθανόν να αποτελεί παράβαση καθήκοντος και να αντίκειται στον κώδικα δεοντολογίας και επαγγελματικής συμπεριφοράς του νοσηλευτικού προσωπικού. Επιθυμούμε την άμεση παρέμβαση των αρμοδίων, ώστε να τερματιστεί άμεσα αυτή η επικίνδυνη για την ψυχική και σωματική υγεία των παιδιών πρακτική και οι γονείς να ασκούν ανεμπόδιστα το δικαίωμά τους να παρίστανται σε ιατρικές πράξεις, δίπλα στα ανήλικα παιδιά τους».

Σε περίπτωση που κάτι πάει στραβά

Αναφερόμενη στην προσωπική της εμπειρία, η Ελένη Σιδερά ανέφερε: «Πριν από ένα χρόνο, πήρα τον μικρό μου γιο 12 μηνών στο Μακάρειο Νοσοκομείο και μου ζητήθηκε να αποχωρήσω από την αίθουσα, προκειμένου να τοποθετηθεί ορός. Όταν συνέβη αυτό, έψαξα να δω αν υπάρχει έγγραφος κανονισμός μέσα στο νοσοκομείο και διαπίστωσα ότι άτυπα εφαρμόζεται αυτή η τακτική για πολλά χρόνια, γιατί θεωρείται πιο βολικό για τους ιατρικούς λειτουργούς να διεκπεραιώσουν την ιατρική πράξη.

»Αλλά αυτή η πρακτική παραβιάζει κατάφωρα ανθρώπινα δικαιώματα και αποκλείεται να το γνωρίζατε και να επιτρέπατε να συμβαίνει. Θεωρώ ότι το δικαίωμα της παρουσίας των γονιών στις ιατρικές πράξεις, είναι αυτονόητο και είναι βίαιο και ψυχοφθόρο για ένα παιδί, να πρέπει να περνά αυτήν τη διαδικασία. Από την άλλη, αν είναι παρών ο γονιός, προστατεύεται και το παιδί και ο ιατρικός λειτουργός, σε περίπτωση που κάτι μπορεί να πάει στραβά. Στο εξωτερικό, τώρα απαιτείται να παρίσταται ο γονιός».

Χριστιάνα Ερωτοκρίτου (ΔΗΚΟ): «Aυτό που περιγράφει η κυρία Σιδερά, το βίωσα με το δικό μου παιδί, την κόρη μου, τότε 40 ημερών, πριν από 7 χρόνια στο Μακάρειο Νοσοκομείο, όπου έπρεπε να τοποθετηθεί καθετήρας. Μου είπαν ότι απαγορεύεται να είμαι εκεί με το παιδί μου, μέσα στην αίθουσα… ήταν μια δραματική εμπειρία στη ζωή μου, που δεν θα ξεχάσω ποτέ και δεν την εύχομαι σε κανέναν».

Στέλλα Κυριακίδου (ΔΗΣΥ): «Υπήρξα λειτουργός στο Μακάρειο Νοσοκομείο για δύο δεκαετίες και όντως αυτή είναι η πρακτική που εφαρμόζεται, θεωρώντας ότι πολλοί γονείς δεν αντέχουν να παίρνουν αίμα από το παιδί τους ή να του βάζουν ένα ορό. Κι όμως, στα παιδιατρικά τμήματα στο εξωτερικό, απαιτείται να παρευρίσκεται ο γονιός μαζί με το παιδί, όταν υποβάλλεται σε οποιαδήποτε ιατρική πράξη, για λόγους που αφορούν την ψυχολογία του παιδιού».

Σκεύη Κουκουμά (ΑΚΕΛ): «Συγχαίρω κι εγώ τις κυρίες για την πρωτοβουλία τους, καθώς θεωρώ ότι έχουμε μια ξεκάθαρη περίπτωση παραβίασης της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Η υγεία του παιδιού δεν είναι μόνο η σωματική, αλλά και η ψυχική και ψυχοσυναισθηματική, η οποία παραβιάζεται, από τη στιγμή που απαιτείται από τους γονιούς ή από τον κηδεμόνα να βγει έξω από τον χώρο εξέτασης. Αναρωτιέμαι κατά πόσον περιλαμβάνεται στην εκπαίδευση των παιδιάτρων, να στηρίζουν και ψυχοσυναισθηματικά το παιδί, για τις διαδικασίες».

Μαρία Κουγιουμτζιάν (Παγκύπριος Σύλλογος Ψυχολόγων): «Η επίσημη θέση του Συλλόγου είναι ότι η παρουσία των γονιών στη διάρκεια των ιατρικών εξετάσεων πρέπει να κατοχυρωθεί, αλλά σαφέστατα με κάποιες εξαιρέσεις, όπου το συμφέρον του παιδιού το ορίζει να υπάρχουν εξαιρέσεις - εκεί όπου π.χ. υπάρχει υποψία για βία, εξυπακούεται και υποστηρίζεται ότι η εξέταση του παιδιού πρέπει να γίνεται στην απουσία των γονέων».
Μορφή επιβολής από τους προϊσταμένους…

Δρ Μιχάλης Αναστασιάδης (Γραμματέας Παιδιατρικής Εταιρείας Κύπρου): «Είναι δικαιολογημένο το παράπονο και εμείς έχουμε ετοιμάσει υπόμνημα, με τις ξεκάθαρες θέσεις της Εταιρείας. Προσωπικά εργάζομαι σε ιδιωτικό νοσηλευτήριο, αλλά έχω εργαστεί προηγουμένως και σε δημόσιο νοσηλευτήριο, όπου δεν υπήρχε γραπτή εντολή για απομάκρυνση του γονέα… ήταν μια πρακτική και μάλιστα υπό μορφήν επιβολής από τους προϊσταμένους του ιατρικού, ή του νοσηλευτικού προσωπικού.

»Υπάρχουν βεβαίως περιστατικά, όπου η παρουσία του γονέα συνοδού δύναται να δυσχεράνει την παροχή ιατρικής φροντίδας - έχουμε δει γονιούς να τραβούν τα χέρια των γιατρών ή των νοσηλευτών για να μην ακουμπήσουν το παιδί και να τους λένε π.χ. να σταματήσουν τη διαδικασία αιμοληψίας, αν δεν κατάφεραν να του πάρουν αίμα την πρώτη φορά.

»Είχαμε αντιδράσεις πανικού, σχεδόν υστερίας από κάποιους γονείς ή συγγενείς, με κίνδυνο να τραυματιστεί και το παιδί, να καθυστερήσει η διαδικασία της εξέτασης και μάλιστα να υπάρξει και άρνηση παροχής ιατρικής φροντίδας. Ως Παιδιατρική Εταιρεία, είμαστε θετικοί στο να μπουν κανόνες και να δοθούν οδηγίες, όμως πρέπει να γίνει με μεγάλη προσοχή, για να μη δένονται τα χέρια των γιατρών μας, ως προς την επιτέλεση του ιατρικού τους καθήκοντος. Μπορεί να έρθει κοντά μας ένα παιδί, με ενδεχόμενο κακοποίησης από τον ίδιο τον γονιό… υπάρχουν λεπτές γραμμές και γκρίζες ζώνες σε αυτήν την ιστορία…».

Η τελική απόφαση του γιατρού

Αναφέρει τα εξής, στο γραπτό υπόμνημά της, η Παιδιατρική Εταιρεία Κύπρου: «Μελετώντας το θέμα του δικαιώματος των παιδιών για παρουσία των γονιών τους κατά τη διενέργεια ιατρικών πράξεων όπως η φυσική εξέταση, η αιμοληψία, η περιποίηση τραύματος, ο εμβολιασμός, απεικονιστικές εξετάσεις κ.λπ, που κατά βάση αποτελούν μέρος της παροχής πρωτοβάθμιας ιατρικής φροντίδας, επιθυμεί να επισημάνει τα εξής: * Πρωταρχικό μας μέλημα αποτελεί το καλώς νοούμενο συμφέρον των παιδιών και η βέλτιστη παροχή ιατρικής φροντίδας.

* Η λεπτομερής ενημέρωση και συγκατάθεση, τόσο των γονιών όσο και των ίδιων των παιδιών (αν είναι σε ηλικία που μπορούν να κατανοήσουν επαρκώς τη φύση της ιατρικής πράξης που θα επιτελεστεί) αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση πριν από τη διενέργεια οποιασδήποτε ιατρικής πράξης.

* Έχει καταδειχθεί μέσα από πολλές εμπεριστατωμένες μελέτες και αναλύσεις του θέματος, ότι η φυσική παρουσία των γονιών κατά την επιτέλεση απλών ιατρικών πράξεων σε παιδιά, μειώνει το άγχος και την άρνηση συνεργασίας από μέρους τους και διευκολύνει το έργο του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού. Έχει ταυτόχρονα θετική επίδραση στη μείωση της τραυματικής εμπειρίας και στην καλύτερη κατανόηση από μέρους των γονιών του ιατρικού προβλήματος που αντιμετωπίζει το παιδί και την ανάπτυξη καλύτερης σχέσης με τους θεράποντες ιατρούς. Ως εκ τούτου, υποστηρίζουμε ανεπιφύλακτα την πρακτική αυτή.

*Η παρουσία των γονιών κατά τη νοσηλεία παιδιών θεωρείται επιβεβλημένη.

* Υπάρχουν βεβαίως περιστατικά όπου η παρουσία του γονέα/συνοδού δύναται να δυσχεράνει την παροχή ιατρικής φροντίδας, είτε λόγω υπέρμετρου άγχους και φοβίας είτε λόγω της φύσης της ιατρικής πράξης, π.χ. μικρή χειρουργική επέμβαση, περιποίηση σοβαρών τραυμάτων ή διαδικασία ανάνηψης σε βαρέως πάσχον παιδί. Στις περιπτώσεις αυτές, όπου πιθανόν να τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλεια του ίδιου του παιδιού και η ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας, νοείται ότι η τελική απόφαση αποτελεί δικαίωμα και καθήκον του θεράποντος ιατρού.

* Η επιθυμία κάποιων εφήβων να έχουν προσωπική επαφή με τον ιατρό τους πρέπει να γίνεται σεβαστή και υπό ορισμένες προϋποθέσεις να ενθαρρύνεται (ανάλογα βεβαίως με την ηλικία και το βαθμό ωριμότητας). Το δικαίωμα από την άλλη πλευρά των γονιών-κηδεμόνων να ενημερώνονται για την κατάσταση του παιδιού πρέπει να επεξηγείται στους εφήβους με σαφήνεια και ειλικρίνεια.

* Σημειώνουμε ότι η παρουσία των γονιών κατά την επιτέλεση κάποιων συγκεκριμένων ιατρικών πράξεων δεν είναι εφικτή, ιδιαίτερα κατά την παροχή δευτεροβάθμιας ή τριτοβάθμιας φροντίδας ή την εξέταση ορισμένων περιστατικών ενδεχόμενης κακοποίησης ανηλίκου. Θεωρούμε δε ότι αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα του θεράποντος ιατρού να αιτείται την απομάκρυνσή τους κατά το χρονικό διάστημα που απαιτεί η συγκεκριμένη πράξη, με μοναδικό γνώμονα την αρτιότερη παροχή ιατρικών υπηρεσιών προς το παιδί».

Το έντονο άγχος και ο φόβος

Αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα εξής στο γραπτό της υπόμνημα προς την κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η Επίτροπος για το Παιδί, Λήδα Κουρσουμπά: «Τα μικρότερα παιδιά, συνήθως, δεν είναι εξοικειωμένα με τις ιατρικές εξετάσεις -ακόμη και τις πιο απλές, όπως οι αιμοληψίες- και, ως εκ τούτου, βιώνουν, συχνά, άγχος στη διάρκεια τέτοιων εξετάσεων. Κάτω μάλιστα από κάποιες συνθήκες, τέτοιες εξετάσεις είναι δυνατόν να εξελιχθούν σε επώδυνη τραυματική εμπειρία για τα παιδιά. Το έντονο άγχος ή/ και ο φόβος των παιδιών κατά την προσέλευσή τους σε ιατρικές εξετάσεις είναι δυνατόν να μειώσει τη δυνατότητά τους να συνεργαστούν με το ιατρικό ή/και παραϊατρικό προσωπικό, με αποτέλεσμα αυτό να δυσχεραίνει την παροχή της αναγκαίας ιατρικής φροντίδας προς τα παιδιά.

»Σύμφωνα με τις Κατευθυντήριες Γραμμές του Συμβουλίου της Ευρώπης, για μια φιλική προς τα παιδιά ιατρική φροντίδα, η φιλική προς τα παιδιά ιατρική φροντίδα περιλαμβάνει και την έννοια της "φιλικής προς την οικογένεια" ιατρικής φροντίδας. Η σύγχρονη έρευνα επιβεβαιώνει τον θετικό ρόλο που έχει η συνοδεία των παιδιών από τους γονείς, σε ό,τι αφορά τη μείωση του άγχους των παιδιών και την καλύτερη διαχείριση του πόνου.

»Σε σχετική τοποθέτησή του με θέμα “Απομάκρυνση γονέων κατά τη διενέργεια ιατρικών πράξεων στα τέκνα τους”, ο Έλληνας Συνήγορος του Πολίτη παραπέμπει σε πληθώρα ερευνών που επιβεβαιώνουν τον θετικό ρόλο της παρουσίας των γονιών κατά την παροχή ιατρικής φροντίδας προς τα παιδιά τους. Η έρευνα, επίσης, επιβεβαιώνει ότι τα παιδιά αναγνωρίζουν τη σημασία να διαθέτουν τη συμπαράσταση της οικογένειας κατά την παραμονή τους στο νοσοκομείο ή τη λήψη ιατρικής φροντίδας. Τα παιδιά δηλώνουν ότι η παρουσία μελών της οικογένειας τα βοηθά να νιώθουν πιο ασφαλή.

»Ειδικότερα, σε σχέση με την παρουσία των γονιών κατά την αιμοληψία από παιδιά, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ενθαρρύνει τη συμμετοχή των γονιών, ενθαρρύνοντας την υιοθέτηση καλών πρακτικών από το ιατρικό και το νοσηλευτικό προσωπικό, αλλά και τους γονείς».

«Τα παιδιά να συνοδεύονται από γονείς»

«Στη βάση των πιο πάνω», καταλήγει το υπόμνημα της κυρίας Κουρσουμπά, «μπορεί να ειπωθεί ότι η συνοδεία των παιδιών -ιδιαίτερα πρώιμης παιδικής ηλικίας- από τους γονείς τους κατά την ιατρική εξέταση, λειτουργεί ευεργετικά και, κατά συνέπειαν, εξυπηρετεί το συμφέρον τους. Ως εκ τούτου, η Επίτροπος υποστηρίζει ότι τα παιδιά θα πρέπει να συνοδεύονται από τους γονείς τους κατά τις ιατρικές εξετάσεις, όπου και όποτε αυτό είναι δυνατόν, νοουμένου ότι δεν υπάρχει αντίθετη, επιστημονικά - ιατρικά ή/ και νομικά - τεκμηριωμένη άποψη.

»Εννοείται ότι η συνοδεία του παιδιού από τους γονείς μπορεί να αποκλείεται, σε περιπτώσεις όπου αυτό επιβάλλει η φύση της πράξης (ιδίως για λόγους ασφάλειας του παιδιού) ή αποδεδειγμένα δημιουργεί πραγματικά προσκόμματα στη διαδικασία (για παράδειγμα επιβαρύνει την ψυχολογική κατάσταση του παιδιού ή δυσχεραίνει τη συνεργασία του, παρεμποδίζοντας τις ενέργειες των ιατρών και των νοσηλευτών) ή/ και εφόσον εκφράζεται διαφορετική επιθυμία από τον/την έφηβο, που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του/ της. Υπογραμμίζεται ότι, ο αποκλεισμός του γονέα ή συνοδού του παιδιού θα πρέπει να μπορεί να λαμβάνει χώραν μόνο με ειδική κατά περίπτωση, αιτιολόγηση εκ μέρους των επαγγελματιών υγείας.

» Η Επίτροπος εισηγείται τη συμπερίληψη τής ως άνω αρχής στα σχετικά ιατρικά πρωτόκολλα και στους κανονισμούς που διέπουν τη λειτουργία νοσηλευτικών ιδρυμάτων όπως, επίσης, και στα έντυπα ενημέρωσης των παιδιών σε σχέση με τα δικαιώματά τους στον χώρο της υγείας. Τέλος, η Επίτροπος εισηγείται την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των επαγγελματιών στον χώρο της υγείας, σε σχέση με την πιο πάνω αρχή, στα πλαίσια μιας ευρύτερης ενημέρωσης/ευαισθητοποίησης σε σχέση με τα δικαιώματα του παιδιού στον χώρο της υγείας».