ΑΝΑΒΑΘΜΙΖΕΤΑΙ ΤΟ ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ
Μετρά ήδη 203 χρόνια λειτουργίας και αποτελεί το αρχαιότερο σχολείο Μέσης Παιδείας της Κύπρου και το παλαιότερο απ' όλα τα εκπαιδευτήριά της
Πάνε τρία χρόνια από τα 200ά γενέθλια του ιστορικού Παγκύπριου Γυμνασίου, ενώ μόλις δύο μέρες πριν, σε χαιρετισμό του, που ανέγνωσε ο Υπουργός Παιδείας Κώστας Καδής, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης, με αφορμή την έναρξη των εργασιών για κτηριακή αναβάθμισή του, ανέφερε μεταξύ άλλων: ««Αυτό το σχολείο, χωρίς καμία υπερβολή, αποτελεί μέρος της ιστορικής μας συνείδησης, διότι εδώ σφυρηλατούνται, για πάνω από δύο αιώνες, παιδικές ψυχές, οι οποίες ανδρώνονται και παίρνουν στους ώμους τους τη χώρα μας.
Εδώ είναι η κρύπτη των Φιλικών της προ-επαναστατικής περιόδου, εδώ είναι και η Σεβέρειος Βιβλιοθήκη, από την οποία δόθηκε μια από τις πιο συγκινητικές μάχες κατά της αγγλικής αποικιοκρατίας. Από εδώ πήραν τα πρώτα τους εφόδια λαμπρές προσωπικότητες που σημάδεψαν την ιστορία του τόπου μας. Ηγέτες της χώρας και ήρωές της, άνθρωποι των τεχνών και του πολιτισμού και άγνωστοι καθημερινοί άνθρωποι που μετέφεραν τα φώτα τους σε κάθε γωνιά της χώρας μας. Οφείλουμε τεράστιο σεβασμό σε αυτό το σχολείο και είναι χρέος μας να αναδείξουμε τον ιστορικό του ρόλο στη διαμόρφωση της σημερινής μας ταυτότητας».
Ταυτότητα μοναδική
Το Παγκύπριο Γυμνάσιο αποτελεί το αρχαιότερο σχολείο Μέσης Παιδείας της Κύπρου και το παλαιότερο απ' όλα τα εκπαιδευτήριά της. Στον χώρο όπου λειτουργούσε η σχολή, γνωστή ως «Ελληνομουσείον» (1753), ιδρύθηκε το 1812 νέο σχολείο από τον Εθνομάρτυρα Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Κυπριανό, που ονομάστηκε «Ελληνική Σχολή».
Με πρωτοβουλία του Αρχιεπισκόπου Σωφρονίου το 1893, όταν η Κύπρος βρισκόταν κάτω από την εξουσία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, το σχολείο εξελίχθηκε σε εξατάξιο Γυμνάσιο. Αυτό αναγνωρίσθηκε από την ελληνική κυβέρνηση ως ισότιμο με τα σχολεία Μέσης Παιδείας της Ελλάδας και το 1896 μετονομάστηκε σε Παγκύπριο Γυμνάσιο. Υπήρξε για δεκαετίες πρότυπο σχολείο για όλη την Κύπρο και ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτήρια του Ελληνισμού.
Παρείχε και παρέχει πάντοτε υψηλά επίπεδα εκπαίδευσης. Την ίδια στιγμή αποτελεί ένα εκπαιδευτήριο το οποίο συνέβαλε τα μέγιστα στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες του έθνους. Το Παγκύπριο συμμετείχε οργανωμένα με μαθητές του στους Βαλκανικούς πολέμους, καθώς και στον αγώνα της ΕΟΚΑ του 1955-59. Από το Παγκύπριο επίσης αποφοίτησαν επώνυμα στελέχη της πολιτικής και κοινωνικής της Κύπρου κατά τον 20ό αιώνα.
Μια αναδρομή
Ο Εθνομάρτυρας Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός με ιδρυτική πράξη, που σώζεται ολόκληρη με την ιδιόχειρη υπογραφή του, ημερομηνίας 1η Ιανουαρίου 1812, ίδρυσε την Ελληνική Σχολή, αφιερωμένη στην Αγία Τριάδα. Πρώτος διδάσκαλος, ο Λεόντιος Μυριανθέας. Μετά τους διωγμούς του 1821 και τον μαρτυρικό θάνατο του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού η Σχολή διαλύθηκε.
Η Σχολή ιδρύθηκε ξανά το 1830 από τον Αρχιεπίσκοπο Πανάρετο μετά από απόφαση των Αρχιερέων και των προκρίτων του νησιού. Τη διεύθυνση της Σχολής ανέλαβε ο Ονούφριος Μικελλίδης. Ο Αρχιεπίσκοπος Πανάρετος ίδρυσε και την πρώτη βιβλιοθήκη με οικονομική βοήθεια της «εν Λονδίνω φιλάνθρωπου και φιλόμουσου Εταιρείας».
Η Ελληνική Σχολή αναδιοργανώνεται το 1859 με πρωτοβουλία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου του Α'. Διατυπώνονται οι πρώτοι κανονισμοί της Σχολής. Το 1860, σύμφωνα με το μητρώο του, το Ελληνικό Σχολείο Λευκωσίας, το οποίο ονομαζόταν και Γυμνάσιο, είχε προσωπικό 4 διδασκάλους και έπειτα 5. Το 1869 η Σχολή είχε 39 μαθητές και διδάσκονταν την Ελληνική, την Τουρκική, τη Γαλλική και τα Μαθηματικά. Επίσης, είναι γνωστή η δωρεά του Μητροπολίτη Πάφου Νεοφύτου 100.000 γροσίων προς το σχολείο.
Ο επιθεωρητής Spencer σε έκθεσή του το 1879 γράφει τις εντυπώσεις του για τη Σχολή: «Οι διδάσκαλοι του Σχολείου τούτου είναι όλοι καλά μορφωμένοι, αλλά εργάζονται υπερβολικά και αμείβονται ανεπαρκώς». Το 1887 προστίθεται ως ξένη γλώσσα και η Αγγλική για να αντιμετωπίσει τις νέες πολιτικές συνθήκες του νησιού, χωρίς αυτή να είναι, στην αρχή τουλάχιστον, υποχρεωτική. Το 1892 εισάγεται η διδασκαλία για πρώτη φορά των Λατινικών με πρώτο διδάσκαλο τον πρώην διευθυντή της Σχολής Ν. Κάλβαρι.
Όπως ανέφεραν αλεξανδρινές εφημερίδες, το 1889 δέκα μέλη της Κυπριακής Αδελφότητας Αιγύπτου πρότειναν να ιδρυθεί με πρωτοβουλία και υλική υποστήριξη της Αδελφότητας πλήρες Γυμνάσιο. Έτσι τέθηκαν οι βάσεις για ίδρυση του γυμνασίου στη Λευκωσία. Η απόφαση αυτή πραγματοποιήθηκε 4 χρόνια αργότερα.
Ο Αρχιεπίσκοπος Σωφρόνιος κάλεσε συνέλευση πολιτών στη Λευκωσία (Μάιος 1893), η οποία αποφάσισε την ίδρυση Γυμνασίου, ισότιμου μ' εκείνα της Ελλάδας. Στις 12 Δεκεμβρίου έγιναν τα εγκαίνια του σχολείου. Αναγγέλλεται ταυτόχρονα και η αναγνώριση του Γυμνασίου από το Ελληνικό Υπουργείο Παιδείας. Το 1897 ξεσπά ο Ελληνοτουρκικός πόλεμος. Συνολικά 15 μαθητές του Παγκυπρίου Γυμνασίου κατατάχθηκαν ως εθελοντές στον ελληνικό στρατό.
Επί γυμνασιαρχίας Μιχαήλ Μιχαηλίδη 1915-17 δημιουργείται η πρώτη βιβλιοθήκη του σχολείου. Οργανώνεται μαθητικός σύλλογος υπό την επωνυμία «Ευαγόρας». Ανεβάζονται οι τραγωδίες «Αντιγόνη» και «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή και ταυτόχρονα ιδρύεται ο Σύλλογος Τελειοφοίτων του Παγκυπρίου Γυμνασίου και Διδασκαλείου. Το 1917 εκδίδεται η πρώτη επετηρίδα και καθιερώνονται βραβεία, με πρώτα το «Σεβέρειον» και το «Γώγειον» βραβείον.
Το σχολείο, επί γυμνασιαρχίας Σπυρίδωνος Δουκάκη, καταστράφηκε ολόκληρο από πυρκαγιά στις 25 Οκτωβρίου 1920. Λίγους μήνες μετά, ύστερα από γενναιόδωρη προσφορά του Ιωάννη Βεργοπούλου, γίνεται η αναστήλωσή του. Το 1927 εγκαινιάζεται με λαμπρότητα η νέα βιβλιοθήκη του σχολείου εμπλουτισμένη με πλήθος βιβλίων, πολλά από τα οποία είναι δωρεές από διάφορα μέρη της Ελλάδας.
Το 1935-36 ιδρύεται Τμήμα Θηλέων του Παγκυπρίου Γυμνασίου, το οποίο στεγάστηκε στο Παρθεναγωγείο Φανερωμένης. Το 1943 τιμάται η πεντηκονταετηρίδα του Παγκυπρίου. Αναγγέλλεται η μεγάλη δωρεά του Δ. Σεβέρη για την ανέγερση κτηρίου βιβλιοθήκης.
Στις 13 Μαρτίου 1949 έγιναν με επισημότητα τα εγκαίνια της Σεβερείου Βιβλιοθήκης. Στις 27 του Γενάρη 1956 έγινε η ιστορική μάχη της Σεβερείου Βιβλιοθήκης. Συγκρούονται μαθητές με δυνάμεις Ασφαλείας. Οι Άγγλοι διακόπτουν τη λειτουργία του σχολείου, με αποτέλεσμα να αναβιώσει το «κρυφό σχολειό». Το Σεπτέμβριο του 1956 το Παγκύπριο Γυμνάσιο επανάρχισε τη λειτουργία του. Στις 31 Δεκεμβρίου του ιδίου χρόνου πέφτει μαχόμενος ο απόφοιτος του σχολείου Μιχαήλ Γιωργάλλας. Από τούδε και στο εξής, το Παγκύπριο Γυμνάσιο συνέχιζε σιωπηλά την ιστορική πορεία του, έτσι όπως οι λαμπρές προσωπικότητες που συνδέθηκαν μαζί του τού έταξαν να κάνει.
