ΑΠΟΥΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΡΕΥΝΑ

Ασθενούμε από έλλειψη περιβαλλοντικής συνείδησης γιατί, όπως επεσήμανε και η κ. Γρηγορίου, ως λαός δεν έχουμε καμία διάθεση να αντιληφθούμε την ευθραυστότητα του φυσικού περιβάλλοντος

Είναι εμφανές ότι η καταστροφή του περιβάλλοντος και η μείωση των φυσικών πόρων επηρεάζει όλα τα όντα, ανθρώπινα και μη, ενώ ο αποκλειστικά υπεύθυνος για την πλειοψηφία των καταστροφών που υφίσταται το περιβάλλον είναι ο ανθρώπινος παράγοντας

Κι όταν το συνειδητοποιήσαμε, πλέον, αυτό ήταν αργά. Η πυρκαγιά πλήγωσε όλους μας. Γι’ αυτό και όλοι μας σπεύσαμε από την πρώτη στιγμή ως εθελοντές να τη σβήσουμε

Έχουν περάσει μόλις δύο ημέρες από τη στιγμή που η θηριώδης πυρκαγιά, η οποία κατέκαιε για τέσσερεις ημέρες τον άλλοτε καταπράσινο πνεύμονα της Κύπρου, την κοιλάδα της Σολέας, έσβησε οριστικά. Έσβησε, και μαζί της έσβησαν δύο άνθρωποι, έσβησαν χιλιάδες πεύκα, και περήφανα κυπαρίσσια, «έσβησαν» δεκάδες πουλιά και ερπετά, που δεν πρόλαβαν να ξεφύγουν από τη μανία της φωτιάς, έσβησαν δεκάδες ζώα που φώλιαζαν επί χρόνια στα «σπλάχνα» της. Και η κοιλάδα έχασε ξαφνικά κάθε ίχνος ζωής, και μετατράπηκε μέσα σε μερικά μόνο εικοσιτετράωρα σε ένα απέραντο νεκροταφείο...

Οι ζημιές ανυπολόγιστα πολλές και οι ευθύνες ακόμα περισσότερες. Φταίει ο δωδεκάχρονος; Φταίει, ναι. Φταίει η οικογένειά του, ο παππούς του; Φταίνε κι αυτοί, ναι! Όμως, πέρα από αυτούς, οι ευθύνες βαραίνουν όλους μας, και τον καθένα ξεχωριστά, που ενδεχομένως ποτέ δεν αγαπήσαμε πραγματικά τον τόπο μας, τα δάση μας, τα ζώα και τα πουλιά μας.

Ίσως λόγω εγωισμού, ίσως λόγω αμέλειας, ίσως επειδή ήμασταν πολύ προσηλωμένοι στα προσωπικά, καθημερινά μας προβλήματα και δεν μπορούσαμε να δούμε πέρα από αυτά, δεν μπορέσαμε ποτέ να καταλάβουμε ότι σε αυτό το νησί δεν είμαστε μόνοι μας. Δεν συνειδητοποιήσαμε ότι σ’ αυτόν τον πλανήτη δεν είμαστε ιδιοκτήτες, αλλά επισκέπτες και περαστικοί, και ότι κάποτε θα φύγουμε έχοντας χρέος να παραδώσουμε στις επόμενες γενεές τον πλανήτη όπως ακριβώς τον βρήκαμε, πράσινο και ζωντανό, όχι μαύρο και νεκρό.

Κι όταν το συνειδητοποιήσαμε πλέον αυτό, ήταν αργά. Η πυρκαγιά πλήγωσε όλους μας. Γι’ αυτό και όλοι μας σπεύσαμε από την πρώτη στιγμή ως εθελοντές να σβήσουμε την πυρκαγιά. Γι' αυτό και όλοι μας εκφράσαμε τον πόνο μας για την απώλεια τόσο των ανθρώπινων ζωών όσο και των δασών μέσω των μέσων μαζικής δικτύωσης. Είτε κοινοποιώντας μια φωτογραφία, είτε «ποστάροντας» λόγια αληθινά, λόγια ψυχής. Άλλοι σε μεγαλύτερο και άλλοι σε λιγότερο βαθμό.

Η αλήθεια των «social media»

Κάνοντας μια περιήγηση τις ημέρες της πυρκαγιάς στο facebοok, το βλέμμα αυτομάτως σταμάτησε σε ένα ποστ περισσότερο αληθινό από τα υπόλοιπα, ίσως όχι αληθινό, αλλά αναπάντεχα «ωμό». Αυτό της Ζέλειας Γρηγορίου, ακαδημαϊκού στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, στο Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, από τα «έδρανα» της οποίας πέρασαν χιλιάδες υποσχόμενοι εκπαιδευτικοί, όντες φοιτητές. Το ποστ μέσα σε μερικές ώρες έκανε τον γύρο του διαδικτύου, μιας και τα εκατοντάδες άτομα έσπευσαν να το υιοθετήσουν, κοινοποιώντας το με τη σειρά τους στα δικά τους προφίλ, παραδεχόμενοι ενδεχομένως τη σκληρή αλήθεια του.

Το μήνυμα έγραφε επί λέξει:

«Ο τόπος εξέρανε. Εξέρανε με πολλούς τρόπους. Ναι, φταίει ο 12χρονος. Φταίμε και μεις. Εμάθαμεν τον ποτέ να σκέφτεται με άλλο τρόπο για τον τόπο; Που τον τζαιρό που επήεν το κοπελλούδιν μου σχολείο πελεκούν το για τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Αφίσες, power points, παραγωγή επικοινωνιακού λόγου, εκατόν βλακείες. Γιατί βλακείες; Διότι κατήχηση είναι όλο αυτό. Σαν τα θρησκευτικά. Τι καταλάβουν τα κοπελλούθκια; Ότι δεν πρέπει να λερώνουμε (!) το περιβάλλον. Να μην πεταμε σκουπίδια.(!!) Καθαρή Κύπρος.(!!!) Να ανακυκλώνουν τα σακουλούθκια των τσιπς τζαι τα τενεκούθκια του άις-τι.

Η αντίληψη για το τι είναι περιβάλλον, ποια η σχέση ανθρώπου με το περιβάλλον, δεν άλλαξε. Ούτε η αντίληψη για τη ζωή. Ζούμε σαν τους βόρτους. Εδρατζιάσαμε. Εν φοούμαστε τίποτε. Εν φοούμαστε για κανένα. Δεν γνοιαζόμαστε για τίποτε. Το μόνο που φόβιζε/φοβίζει τους Ελληνοκυπρίους που έζησαν τον πόλεμο ήταν/είναι ότι "εννά μας πιάσουν οι Τούρτζιοι"/ "έρκουνται οι Τουρτζιοι". Έξω από αυτό το πλαίσιο τπτ δεν ενεργοποιεί συνειδήσεις και συναίσθημα.

»Εν θέλεις τον σιύλλο που έπιασες του μωρού; Τραβά πολλά που 'ννα τον παρπατάς; Τρώει πολύ φαΐ; Λάσσει; no problem. Παίρνεις τον στην Κοφίνου τζαι ξαπολάς τον. Ή, παίρνεις τον σε έναν κτηνίατρο που τζοιμίζει τζαι τζοιμίζεις τον.

»Θέλει αυτοκίνητο ο μιτσής αλλά δεν κρατάς; No problem, γοράζεις του γιαπωνέζικο μεταχειρισμένο.

»Θέλει το σπίτι πογιάτισμα αλλά εν κιάρεις να τα κόψεις π? αλλού για να πληρώσεις πογιατζήες; No problem, φέρνεις δκυο μιτσιούς μαυρήες τζαι μούχτιν σχεδόν κάμνεις το.

»Αρρώστησε ο γέρος σου; Η κοτζιάκαρη; No problem, φέρνεις κοπέλα (τζαι μετά που δέκα χρόνια επιστρέφεις τη μεταχειρισμένη, γλυτώνεις τζαι που να σου μείνει αγγονίν).

»Ψεκάζεις το περβόλι με τις ροδακινιές αλλά πάλε σκουλουτζιάζουν τα ροδάκινα; No problem, αντί να ψεκάζεις τα δεντρά ποτίζεις τους το φάρμακο.

»Εν έσιει νερό να πίνουμε; No problem, φέρνουμεν που την Ελλάδα.

»Εν έσιει ριάλλια η Υπηρεσία Θήρας; No problem, εκδίδουμε περισσότερες άδειες, διούμε τζαι τους μιτσιούς 'πο 'να σιηπέττο να ποσκολιούνται αδρωπινά.

»Εν εφκάλουν κέρδος οι ξενοδοχειακές μονάδες; No problem, διούμεν τους άδεια να φερουν εργάτες jumbo που τη Σλοβακία τζαι να τζοιμούνται στο σπιτούι του σιύλλου (είπαμεν, τον σιύλλον ετζοιμίσαμεν τον).

»Εν εσιει ριάλλια η κυβέρνηση; No problem, κόφκουμε φιλέτα το Τρόοδος, τον Ακάμα, τις χαράδρες, τις καφκάλες τζαι πουλούμεν τα για πολλαπλές χρήσεις
 
»No problem. Καμιά διάθεση να δούμε την ευθραυστότητα του τόπου, της ζωής, του ανθρώπου, του κουρκουτά, του θρουμπιού, του θουπιού, του αέρα, του νερού, του στρούθου, του νυχτοπάππαρου. No problem. Γουι γουιλ μπρινγκ νιου φρομ Τσάινα».

Κι εδώ δημιουργείται το εξής ερώτημα! Tι φταίει που φτάσαμε ώς εδώ; Η απάντηση είναι απλή, ίσως απλούστερη απ’ όσο οι περισσότεροι θα περίμεναν.

Ασθενούμε από έλλειψη περιβαλλοντικής συνείδησης γιατί, όπως επεσήμανε και η κ. Γρηγορίου, ως λαός δεν έχουμε καμία διάθεση να αντιληφθούμε την ευθραυστότητα του φυσικού περιβάλλοντος, γιατί πολύ απλά δεν μας ενδιαφέρει να την αντιληφθούμε μέσα από τον μικρόκοσμό μας. Ή μάλλον δεν μας ενδιέφερε!

Είναι εμφανές ότι η καταστροφή του περιβάλλοντος και η μείωση των φυσικών πόρων επηρεάζει όλα τα όντα, ανθρώπινα και μη, ενώ ο αποκλειστικά υπεύθυνος για την πλειοψηφία των καταστροφών που υφίσταται το περιβάλλον είναι ο ανθρώπινος παράγοντας. Η προστασία επομένως του περιβάλλοντος είναι μείζον θέμα για τις κοινωνίες του σύγχρονου κόσμου, ενώ ταυτόχρονα, υψίστης σημασίας είναι και η ανάγκη κατανόησης, ότι η συνέχιση ενός μοντέλου που αγνοεί το περιβάλλον δεν μπορεί να συνεχιστεί, γιατί κάτι τέτοιο θα έχει καταστροφικές συνέπειες για τη μετεξέλιξη του πλανήτη.

Διαμόρφωση συνείδησης

Δεδομένων των πιο πάνω, είναι αυταπόδεικτο ότι η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος εξαρτάται από τον σεβασμό που τρέφει η κοινωνία προς αυτό και, κατ' επέκταση, προς τον εαυτό της. Εξού και η διαμόρφωση πολιτών με οικολογική συνείδηση αποτελεί καίριο σημείο της περιβαλλοντικής πολιτικής που ακολουθείται, τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.

Όπως είναι φυσικό, όμως, πυρήνας της διαμόρφωσης αυτής της συνείδησης πρέπει να είναι η περιβαλλοντική εκπαίδευση των νέων στα σχολεία, που σκοπό έχει στην προετοιμασία αυτών να σέβονται και να προστατεύουν το φυσικό περιβάλλον. Επομένως, η εκπαίδευση θα πρέπει να παρέχει στους ανθρώπους τα εφόδια που είναι απαραίτητα προκειμένου να γίνουν ενεργά μέλη της κοινωνίας, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να τους παρέχει συνεχώς όλες τις πληροφορίες, ώστε να μπορούν να προσαρμοστούν στη μεταβαλλόμενη κατάσταση του περιβάλλοντος.

Μόνο μέσω της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης οι άνθρωποι μπορούν να αναπτύξουν το απαραίτητο ενδιαφέρον για το τι συμβαίνει, τόσο σε τοπική όσο και σε παγκόσμια κλίμακα, και να ενθαρρυνθούν προκειμένου να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα.

Απουσία συνείδησης

Αξιοσημείωτο αποτελεί το γεγονός ότι, σύμφωνα με έρευνα που διενεργήθηκε στην Κύπρο, με σκοπό την έκφραση απόψεων και γνώσεων τόσο των μαθητών όσο και των καθηγητών σε σχέση με διάφορα περιβαλλοντικά ζητήματα, τα αποτελέσματα είναι πέρα για πέρα απογοητευτικά. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, δείγμα της οποίας ήταν έφηβοι μαθητές Γυμνασίου και οι καθηγητές τους, η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση έχει πολλά βήματα να κάνει ούτως ώστε να λάβει στα κυπριακά σχολεία τη θέση που της αξίζει, καθώς αποτελεί προαιρετική δραστηριότητα στα σχολεία με τη μορφή σχεδίων εργασίας και όχι ως αυτούσιο μάθημα.

Εκτός αυτού, μέσα από την έρευνα διαπιστώθηκε ότι ακόμα και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί δεν ενημερώνονται από επίσημες πηγές ενημέρωσης για τα διάφορα περιβαλλοντικά θέματα, όπως σεμινάρια, συνέδρια, και γενικότερα από φορείς εκπαίδευσης, αλλά προτιμούν την τηλεόραση και τις εφημερίδες. Αυτό αποδεικνύει ενδεχομένως ότι ακόμα και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν κατανοήσει πλήρως τη σπουδαιότητα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και της ορθής εφαρμογής της στα σχολεία.

Μόνο η Παιδεία

Εν κατακλείδι, τόσο η εκπαίδευση όσο και η παιδεία ευρύτερα είναι οι μοναδικές ελπίδες για ένα βιώσιμο μέλλον. Και μόνο μέσα από την καλλιέργεια περιβαλλοντικής συνείδησης στους νέους ανθρώπους, αυτή η γενεά μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός βιώσιμου πλανήτη, ο οποίος με περηφάνια θα μπορεί να διαβιβαστεί στην επόμενη γενεά. Γιατί ας μην ξεχνάμε ότι, όπως προφήτευσε μερικές εκατοντάδες χρόνια πριν η φυλή Ινδιάνων «Κρι», «μόνο όταν κοπεί και το τελευταίο δέντρο, μόνο όταν δηλητηριαστεί και ο τελευταίος ποταμός, μόνο όταν πιαστεί και το τελευταίο ψάρι θα ανακαλύψεις ότι τα χρήματα δεν τρώγονται».