ΠΡΩΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΙΡΗΝΗΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Μια ξεχωριστή εκδήλωση στο Υπουργείο Παιδείας, για βράβευση των εργασιών των μαθητών Γυμνασίων και Λυκείων, με θέμα την εξέγερση των έγκλειστων Εβραίων κατά των Γερμανών το 1943

«Η κλίση στην οποία τοποθετήθηκε το περιστέρι, καθώς και τα ανοιγμένα φτερά του, δείχνουν τον πόθο για την ειρήνη και την ελευθερία, που τόσο πολύ επεδίωξαν οι έγκλειστοι Εβραίοι μέσα στο Γκέτο. Ποτέ ξανά, Ολοκαύτωμα, εναντίον κανενός λαού»

Yael Ravia Zadak: «Ένα από τα μαθήματα του Ολοκαυτώματος είναι να έχουμε τα μάτια και τη συνείδησή μας ανοικτή, να μην εθελοτυφλούμε για όσα συμβαίνουν σε άλλους γύρω μας, να μην ανεχόμαστε τον ρατσισμό»

Η υπέροχη συμβολική κατασκευή των μαθητών του Γυμνασίου Ειρήνης και Ελευθερίας Δερύνειας, που μοιράστηκαν το 1ο Βραβείο με το Γυμνάσιο Παλουριώτισσας στην κατηγορία Γυμνασίων, σημάδεψε την εκδήλωση βράβευσης των εργασιών των μαθητών Γυμνασίων και Λυκείων -με θέμα το Γκέτο της Βαρσοβίας και την εξέγερση των έγκλειστων Εβραίων κατά των Γερμανών το 1943- που έγινε την Παρασκευή 17 Ιουνίου 2016 στο Υπουργείο Παιδείας.

Ο Διαγωνισμός προκηρύχθηκε με πρωτοβουλία της Διεύθυνσης Μέσης Εκπαίδευσης, σε συνεργασία με την Πρεσβεία του Ισραήλ στην Κύπρο, ως μέρος των δραστηριοτήτων, με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος.

Η «μαύρη σελίδα» του Γκέτο

Παρουσιάζοντας την κατασκευή τους ενώπιον του Υπουργού Παιδείας Κώστα Καδή, της Πρέσβειρας του Ισραήλ στην Κύπρο Yael Ravia Zadak, του Επιθεωρητή Φιλολογικών Μαθημάτων Μέσης Εκπαίδευσης Λοΐζου Αναστασιάδη, των Συμβούλων Φιλολογικών Μαθημάτων, Άννας-Μαρίας Κοπάτου και Κωνσταντίνου Σταυρινού και δεκάδων μαθητών που βραβεύτηκαν, των καθηγητών και γονέων ή άλλων συγγενών των παιδιών, οι μαθητές της Β΄ τάξης του Γυμνασίου Δερύνειας Θέμης Ζαννούπας, Τζον Σάημ Πάτρικ και Αδάμος Θεοδώρου έκαναν αρχικά ιστορική αναδρομή στη «μαύρη σελίδα» του Γκέτο της Βαρσοβίας.

Είπαν τα εξής: «Τον Οκτώβριο του 1940, οι Γερμανοί μάζεψαν σε μια περιοχή της πόλης της Βαρσοβίας στην κατεχόμενη Πολωνία γύρω στους 400,000 Εβραίους, αποκλείοντάς τους από την υπόλοιπη πόλη, πίσω από έναν τοίχο ύψους 3 περίπου μέτρων. Κανένας Εβραίος δεν επιτρεπόταν να βγει από το γκέτο. Η εργασία, τα σχολεία και οι συνάξεις απαγορεύτηκαν, τα καταστήματα έκλεισαν, ενώ σε όλες τις εισόδους του γκέτο υπήρχαν γερμανικές φρουρές.

»Μέσα σε άθλιες συνθήκες διαβίωσης πολλοί πέθαιναν από την ασιτία και τις αρρώστιες, ενώ τα τρένα συχνά μετέφεραν χιλιάδες Εβραίους στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Τρεπλίνκα, στους θαλάμους αερίων. Οι Εβραίοι, πλέον, γνώριζαν πού πάνε όσοι επιβιβάζονταν στα τρένα και την άνοιξη του 1943 εξεγέρθηκαν σε ένοπλο αγώνα, με τα λιγοστά όπλα που διέθεταν.

»Ο πανίσχυρος γερμανικός στρατός προσπάθησε να καταστείλει την εξέγερση αλλά οι Εβραίοι, αντιστεκόμενοι σθεναρά, κρυβόντουσαν σε υπόγεια καταφύγια και τούνελ. Αφού οι γερμανικές δυνάμεις κατάλαβαν ότι δεν θα είναι εύκολο το έργο τους, άρχισαν να πυρπολούν το γκέτο, για να αναγκάσουν τους Εβραίους να εγκαταλείψουν τις κρυψώνες τους. Η αντίσταση συνεχίστηκε επί εβδομάδες, μέχρι που οι Γερμανοί μετέτρεψαν το Γκέτο σε σωρό από ερείπια. Πάρα πολλοί πέθαναν και όσοι επέζησαν είτε διέφυγαν είτε μεταφέρθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης».

Το έγκλειστο Αστέρι, τα κοφτερά χαλίκια...

Περιγράφοντας την κατασκευή τους, που δημιούργησαν με υπεύθυνους καθηγητές τον Δημήτρη Χατζηπάτσαλο (Σχεδιασμός και Τεχνολογία) και τον Γιώργο Παπαϊωάννου (Τέχνη), εξήγησαν ότι, «για τις ανάγκες του Διαγωνισμού, προσπαθήσαμε μέσα από τα μαθήματα Σχεδιασμού και Τεχνολογίας και Τέχνης να φτιάξουμε μια κατασκευή λιτή αλλά περιεκτική, με αρκετούς συμβολισμούς. Το σχήμα της κατασκευής συμβολίζει την περιοχή του Γκέτο της Βαρσοβίας. Χρησιμοποιήσαμε συρματόπλεγμα για να δείξουμε τον περιορισμό σε μια στρατιωτική περιοχή. Για να δείξουμε ότι η ζωή στο Γκέτο δεν ήταν εύκολη και ρόδινη τοποθετήσαμε, ως δάπεδο, κοφτερά χαλίκια. Για παράδειγμα, όταν πατήσει κάποιος πάνω σε αυτά τα χαλίκια πονάει από την τραχιά και κοφτερή επιφάνειά τους.

Με την επιλογή αυτού του υλικού, θέλαμε να τονίσουμε τις κακουχίες και τις δυσκολίες που περνούσαν καθημερινά οι Εβραίοι που ζούσαν έγκλειστοι στο Γκέτο. Το κάθετο πλαίσιο γύρω από την κατασκευή συμβολίζει τον τοίχο που κτίστηκε για να εγκλωβίσει μέσα τους Εβραίους.

Οι φωτογραφίες στον τοίχο είναι πραγματικές και δείχνουν τη ζωή μέσα στο Γκέτο. Το κόκκινο χρώμα πάνω στο συρματόπλεγμα και στο έδαφος συμβολίζει τους αιματοβαμμένους αγώνες που έκαναν οι Εβραίοι μέσα στο Γκέτο, για να κρατηθούν στη ζωή, αλλά και ν’ απελευθερωθούν από αυτό. Το Αστέρι του Δαβίδ πάνω στην τραχιά επιφάνεια των χαλικιών, έγκλειστο μέσα στο συρματόπλεγμα του Γκέτο και η φράση «Αιώνια Ελεύθεροι - Αιώνια Περήφανοι», συμβολίζουν τον αγώνα που έκαναν οι Εβραίοι για να ελευθερωθούν.

Δεν παραδόθηκαν στα τελεσίγραφα των Γερμανών, αντιθέτως προτίμησαν να πεθάνουν περήφανοι, πολεμώντας για την ελευθερία τους. Η κλίση στην οποία τοποθετήθηκε το περιστέρι, καθώς και τα ανοιγμένα φτερά του, δείχνουν τον πόθο για την ειρήνη και την ελευθερία, που τόσο πολύ επεδίωξαν οι έγκλειστοι Εβραίοι μέσα στο Γκέτο. Οι λέξεις Ποτέ Ξανά (Never Again) δείχνουν ότι Ολοκαύτωμα και εθνικό ξεκαθάρισμα σαν και αυτό που έγινε ενάντια στους Εβραίους δεν πρέπει να γίνει ποτέ ξανά, εναντίον κανενός λαού ή ανθρώπινης φυλής».

Οι μαθητές και τα σχολεία τους

Να αναφέρουμε ότι όλα τα παιδιά που βραβεύτηκαν είναι τα ακόλουθα: Στην κατηγορία Γυμνασίων το 1ο Βραβείο πήραν τα προαναφερόμενα παιδιά του Γυμνασίου Δερύνειας με το εικαστικό τους έργο. Το Βραβείο μοιράστηκαν με τους μαθητές του Γυμνασίου Παλουριώτισσας Μένοικο Σωτηρίου, Νιόβη Τσαγγαρά, Ελένη Μιλτιάδους, Αναστασία Θεμιστοκλέους και Άντρια Ιακωβίδου, που συμμετείχαν στον Διαγωνισμό με γραπτή μελέτη.

Το 2ο Βραβείο πήρε με εικαστικό έργο η Ελένη Τσαγγαρίδου, της Γ΄ τάξης του Γυμνασίου Ανθούπολης. Το 3ο Βραβείο πήραν οι μαθήτριες Μαρίλια Γεωργίου, Μύρια Πηλάλη, Σταυριάνα Παπαθωμά, Ιωάννα Σταύρου, Ελίνα Παπαγεωργίου, Γαβριέλα Χμιαντί και Λουίζα Χρίστου, του Γυμνασίου Ανθούπολης, με χορευτικό δρώμενο.

Στην κατηγορία Λυκείων, το 1ο Βραβειό πήραν οι μαθήτριες του Λυκείου Ακρόπολης Λευκωσίας Αθηνά Χατζηστεφάνου, Κωνσταντίνα Χρυσάνθου, Γεωργία-Λήδα Ευαγγελινού, Εύα Παπαγεωργίου, Έλενα Λάρκιν, Ιόλη Κασκάνη, Εριέττα Σκυλλουριώτη, Άντρεα Λοϊζίδου, Αντρεάνα Κυρίλλου, Δανάη Αγιομυριαννάκη, Μαρία Λοΐζου, Κυριακή Πανταζή και Ιωάννα Ηλία, με έναν συνδυασμό έρευνας/μελέτης και θεατρικού/μουσικού/χορευτικού δρώμενου.

Το δεύτερο Βραβείο πήραν οι μαθήτριες του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας Μαρία Ανδρέου, Ειρήνη-Άννα Καρατζιά, Κωνσταντίνα Οδυσσέως, Άννα Νεοκλέους, Έλενα Σάββα, Ταϊσία Χατζηλάμπρου, Γεωργία Νικολάου και Φλωρεντία Νικολάου, με έρευνα/μελέτη.

Η παράσταση Stones στη Λευκωσία

Η εκδήλωση στο Υπουργείο Παιδείας ξεκίνησε με ένα μικρό απόσπασμα από την παράσταση Stones της Θεατρικής Ομάδας του Ισραήλ ORTO-Da, που το Υπουργείο Παιδείας οργάνωσε σε συνεργασία με την Πρεσβεία του Ισραήλ στην Κύπρο, τον Ιανουάριο του 2016, με την ευκαιρία της Διεθνούς Ημέρας Ολοκαυτώματος. Όπως ανέφερε ο Επιθεωρητής Λοΐζος Αναστασιάδης, «η παράσταση αναφέρεται στο Ολοκαύτωμα και ειδικότερα στο Γκέτο της Βαρσοβίας και είναι εμπνευσμένη από ένα μνημείο στην περιοχή της πρωτεύουσας της Πολωνίας, όπου ήταν το Γκέτο της Βαρσοβίας.

Το μνημείο κατασκευάστηκε από πέτρα που ο Χίτλερ προόριζε για την κατασκευή μνημείου για τη νίκη που ήλπιζε ότι θα κατήγαγε στον πόλεμο. Με την ευκαιρία αυτής της παράστασης, αποφασίστηκε το θέμα της φετινής χρονιάς, όσον αφορά τη διδασκαλία του Ολοκαυτώματος, να είναι το Γκέτο της Βαρσοβίας.Είχε προηγηθεί επίσκεψη στην Κύπρο ειδικού από το εκπαιδευτικό κέντρο Yad Vashem στα Ιεροσόλυμα, ο οποίος δίδαξε για δύο μέρες καθηγητές και μαθητές για το Γκέτο της Βαρσοβίας.

Ακολούθησε η παράσταση και η προκήρυξη του φετινού διαγωνισμού, με πρόταση προς τους μαθητές να εργαστούν με διαθεματικά έργα και να ξεφύγουν, αν είναι δυνατόν, από την παραδοσιακή γραπτή μελέτη. Έχουν γίνει καταπληκτικές εργασίες… Στην εποχή μας, γίνεται όλο και πιο επιτακτική η ανάγκη διδασκαλίας του Ολοκαυτώματος, του χειρότερου εγκλήματος που έγινε ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας».

«Βήματα προς το μέλλον»

Στη διάρκεια της εκδήλωσης, οι βραβευθέντες μαθητές του Γυμνασίου Παλουριώτισσας παρουσίασαν μέρος της γραπτής μελέτης τους, με τα δικά τους συναισθήματα, από την παράσταση «Stones» της Θεατρικής Ομάδας του Ισραήλ ORTO-Da, που παρακολούθησαν στο πλαίσιο εκδηλώσεων με άξονα την ιστορία των Εβραίων της Πολωνίας και ειδικότερα το Γκέτο της Βαρσοβίας. Είπαν, μεταξύ άλλων, τα παιδιά: «Ήταν μια μέρα αξέχαστη για μένα, αφού είδα την πιο ωραία θεατρική παράσταση στον κόσμο. Δεν ξέρω αν κατάλαβα καλά όλες τις σκηνές. Αλλά εντυπωσιάστηκα και τις συγκράτησα όλες στη μνήμη μου».

«Οι ηθοποιοί χρησιμοποιούσαν όλα τα μέσα - φωτισμό, μουσική, κίνηση. Κι όμως κατάφεραν όχι μόνο να μας ιστορήσουν τα παλιά, αλλά και να προσγειώσουν το έργο στη σύγχρονη πραγματικότητα. Αυτό έχει μεγάλη σημασία, γιατί πολλοί νέοι νομίζουν ότι τα παλιά δεν τους αφορούν. Όμως τα μηνύματα του έργου ήταν τόσο ωραία, που έφτασαν στον καθένα μας. Ίσως επειδή ο τρόπος με τον οποίο μεταδίδονταν ήταν ταυτόχρονα χιουμοριστικός και συγκινητικός. Ήταν μια γεμάτη παράσταση που θα ήθελα να ξαναδώ για να δώσω προσοχή σε όλα τα σημεία».

«Το έργο ήταν μεταδοτικό. Δεν ξέραμε ότι τα συναισθήματα των βασανισμένων Εβραίων μπορούν να γίνουν δικά μας. Η ανασφάλειά τους, ο τρόμος τους, η ελπίδα τους, η επιθυμία για ελευθερία και γαλήνη έγιναν δικά μας. Ήταν εντυπωσιακή η μετάβαση από το παρελθόν, στο μέλλον. Σημαντική η προειδοποίηση προς τον σημερινό θεατή, για τους κινδύνους του παρελθόντος που μπορούν να ξαναγυρίσουν».

«Μέσα στη φρίκη του πολέμου και στις τρομερές συνθήκες του Γκέτο της Βαρσοβίας, η παράσταση έδειχνε την αγνότητα και την αθωότητα του ανθρώπου».
«Εκείνη η στιγμή με το μωρό και το κόκκινο μπαλόνι, μας έκανε όλους να συγκινηθούμε. Τελικά δεν πέθανε το μωρό, η καρδιά του δεν σταμάτησε. Δεν θα μπορούσε να ήταν αλλιώς - η παράσταση ήταν υπέρ της ζωής, έκανε βήματα πέρα από το παρελθόν, πέρα από τον θάνατο, προς το μέλλον».

Με μάτια και συνείδηση ανοικτή

Μιλώντας στην εκδήλωση, η Πρέσβειρα του Ισραήλ στη Λευκωσία Yael Ravia Zadak είπε, εμφανώς συγκινημένη, ότι η εκδήλωση «σημαίνει πολλά» για την ίδια. «Όταν ήμουν παιδί» -είπε μεταξύ άλλων- «έβλεπα τους επιζώντες του Ολοκαυτώματος με τους αριθμούς στα χέρια τους σαν τατουάζ, που είχαν χάσει ό,τι είχαν πριν τον πόλεμο - μητέρες, πατέρες, παιδιά, συγγενείς, φίλους τα πάντα. Γεννήθηκα στο Ισραήλ όπως και η μητέρα μου, αλλά η γιαγιά μου ήρθε στο Ισραήλ από την Πολωνία πριν τον πόλεμο, αφήνοντας πίσω της όλη την οικογένειά της, τους δασκάλους, τα ξαδέλφια, τους θείους, τους γείτονες, όλο το χωριό της.

»Ήταν τελικά η μοναδική επιζώσα της οικογένειάς της, γιατί όλοι χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Σκεφτείτε ότι 6 εκατομμύρια Εβραίοι δολοφονήθηκαν τότε και μόνο σήμερα, 70 χρόνια αργότερα, άρχισε να κλείνει εκείνο το τεράστιο κενό που δημιουργήθηκε στο έθνος μας. Είμαι σίγουρη ότι στη διάρκεια της μελέτης σας για το Ολοκαύτωμα θα μάθατε για ανθρώπους που άνοιξαν το σπίτι τους σε ανθρώπους που δεν γνώριζαν προηγουμένως και τους έσωσαν τη ζωή.

»Μπορείτε, λοιπόν, να κάνετε τη διαφορά και να σώσετε τη ζωή άλλων, σ’ έναν κόσμο όπου κάποιες ομάδες ανθρώπων δεν ανέχονται τη θρησκεία ή άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά άλλων ανθρώπων. Ένα από τα μαθήματα του Ολοκαυτώματος είναι να έχουμε τα μάτια και τη συνείδησή μας ανοικτή, να μην εθελοτυφλούμε για όσα συμβαίνουν σε άλλους γύρω μας, να μην ανεχόμαστε τον ρατσισμό. Ο καθένας από εσάς, ξεχωριστά, μπορεί να κάνει τη διαφορά, αφού το εκπαιδευτικό αυτό ταξίδι σάς πάει σε ένα υψηλότερο επίπεδο, σας κάνει καλύτερους πολίτες και καλύτερους ανθρώπους και φέρνει κοντύτερα τους λαούς μας και τα δύο κράτη μας».

Συγχαρητήρια σε μαθητές και καθηγητές

Είπε, μεταξύ άλλων, τα εξής, στον δικό του χαιρετισμό ο Υπουργός Παιδείας Κώστας Καδής: «Η ζωή των Εβραίων στα γκέτο ήταν ένας συνεχής αγώνας επιβίωσης. Το Γκέτο της Βαρσοβίας ήταν το μεγαλύτερο γκέτο σε έκταση και σε πληθυσμό, αφού σχεδόν μισό εκατομμύριο Εβραίοι τέθηκαν υπό περιορισμό σε αυτό. Η απόφαση του γερμανικού στρατού να διαλύσει το Γκέτο της πρωτεύουσας της Πολωνίας σήμαινε, παράλληλα, και τον εκτοπισμό του πληθυσμού του.

Η αντίδραση των Εβραίων για να αποτρέψουν τη μεταφορά των εναπομείναντων κατοίκων του Γκέτο σε στρατόπεδα εξόντωσης δημιούργησε τη σημαντικότερη εξέγερση που έγινε κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος. Το σχέδιο εξόντωσης των Εβραίων από τη ναζιστική Γερμανία βασίστηκε στην ιδεολογία του αντισημιτισμού. Οι εγκληματικές ενέργειες του γερμανικού στρατού, βασισμένες στην πρωτοφανή ρατσιστική πολιτική του Χίτλερ, έμειναν στην ιστορία ως οι τραγικότερες εναντίον της ανθρωπότητας.

Ο ρατσισμός, σε οποιαδήποτε μορφή του, είναι κατακριτέος. Η ανάγκη δημιουργίας μίας σύγχρονης δημοκρατικής κοινωνίας, απαλλαγμένης από φαινόμενα μισαλλοδοξίας και ρατσισμού, είναι δεδομένη. Η ρητορική μίσους τροφοδοτείται από ρατσιστικές συμπεριφορές και αρνητικά στερεότυπα, τα οποία μπορούν να καταπολεμηθούν με την καλλιέργεια των αξιών του αλληλοσεβασμού, της αλληλεγγύης και της αλληλοκατανόησης. Με σεβασμό στη μνήμη του Ολοκαυτώματος, βραβεύουμε σήμερα τις εργασίες που εκπόνησαν οι μαθητές της Μέσης Εκπαίδευσης με θέμα το Γκέτο της Βαρσοβίας. Θα ήθελα να συγχαρώ θερμά όλους τους μαθητές που έλαβαν μέρος και διακρίθηκαν στον Διαγωνισμό, αλλά και τους καθηγητές τους, οι οποίοι στάθηκαν αρωγοί και συμπαραστάτες στην όλη προσπάθεια των παιδιών. Εκφράζω, τέλος, τα συγχαρητήριά μου και στα μέλη της οργανωτικής επιτροπής για την άρτια διοργάνωση της εκδήλωσης».

Στο Ισραήλ ο Κώστας Καδής

Να σημειώσουμε ότι πέντε μέρες μετά την εκδήλωση, στις 22 και 23 Ιουνίου 2016, ο Υπουργός Παιδείας πραγματοποίησε διήμερη επίσημη επίσκεψη στο Ισραήλ, έπειτα από πρόσκληση του Ισραηλινού ομολόγου του. Επέστρεψε στην Κύπρο χθες Παρασκευή, 24 Ιουνίου 2016. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του υπέγραψε, μαζί με τον Ισραηλινό Υπουργό Παιδείας Naftali Bennett, νέο πρόγραμμα συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών για την περίοδο 2016-2019, στους τομείς του πολιτισμού, της εκπαίδευσης και της επιστήμης.

Ο Κώστας Καδής υπέγραψε, επίσης, Μνημόνιο Συνεργασίας με το Μουσείο Yad Vashem, για τη συνέχιση της συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών στην προώθηση των κοινών στόχων που σχετίζονται με την εκπαίδευση για το Ολοκαύτωμα. Ο κ. Καδής συναντήθηκε, επίσης, με την Ισραηλινή Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού Μίρι Ρεγκέβ και επισκέφθηκε Ιδρύματα Ανώτερης Εκπαίδευσης του Ισραήλ.