ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ EMCDDA

Η χρήση ηρωίνης μειώθηκε και το κενό «γέμισε» με τη χρήση αμφεταμινών και κοκαΐνης, ενώ η κάνναβη είναι η ουσία που επικρατεί παντού

Δρ Κυριάκος Βερεσιές: «Από τις αιτήσεις για θεραπεία, κάνει εντύπωση η αύξηση της ζήτησης θεραπείας για την προβληματική χρήση της κάνναβης»
Πέτρος Ευδόκας: «Δεν υπάρχει σε κανένα ιατρικό βιβλίο καταγραμμένη ως ασθένεια η χρήση της κάνναβης, ενώ η ιατρική αναφέρει ότι δεν προκαλεί ασθένειες η κάνναβη»

«Η Ευρώπη αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε ένα μεταίχμιο, σε ό,τι αφορά τη χρήση παράνομων ουσιών εξάρτησης. Η χρήση ηρωίνης μειώθηκε και το κενό “γέμισε” με τη χρήση αμφεταμινών και κοκαΐνης, ενώ η κάνναβη είναι η ουσία που επικρατεί παντού. Από τις αιτήσεις για θεραπεία, κάνει εντύπωση η αύξηση της ζήτησης θεραπείας, για την προβληματική χρήση της κάνναβης».

Με αυτό το σχόλιο, ο Επιστημονικός Διευθυντής του ΚΕΝΘΕΑ (Κέντρου Ενημέρωσης για τα Ναρκωτικά και Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων), νευρολόγος ψυχίατρος Δρ Κυριάκος Βερεσιές, συνόψισε στην «Κυριακάτικη Σημερινή» την εκτίμησή του, για την Έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης των Ναρκωτικών και της Τοξικομανίας (EMCDDA), του 2016, που παρουσιάστηκε ταυτόχρονα στις 28 χώρες-μέλη της ΕΕ την περασμένη Τρίτη (31 Μαΐου 2016).

Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του Σωματείου «Φίλοι της Κάνναβης», Πέτρος Ευδόκας, αντιτείνει ότι «δεν υπάρχει σε κανένα ιατρικό βιβλίο καταγραμμένη ως ασθένεια η χρήση της κάνναβης, ή οποιαδήποτε θεραπεία ή θεραπευτικό πρωτόκολλο για τη χρήση της κάνναβης, ενώ η ιατρική αναφέρει ότι δεν προκαλεί ασθένειες η κάνναβη».

Ένα ερωτηματικό για την κάνναβη

«Οι στατιστικές της Ευρωπαϊκής Έκθεσης, που μας δόθηκαν σήμερα, δείχνουν τεράστια αύξηση των ατόμων που ζητούν θεραπεία για την κάνναβη και στην Ευρώπη και στην Κύπρο. Η χρήση της κάνναβης και οι τρόποι με τους οποίους θα συνεχίσει να είναι μέρος της ζωής των ανθρώπων, πρέπει να προβληματίσει όλους», μας είπε ο Δρ Βερεσιές.

«Στην Ευρώπη 22,6 εκατομμύρια άτομα κάνουν καθημερινά χρήση κάνναβης, σύμφωνα με την Έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου, που παρουσιάστηκε σήμερα. Εκείνο όμως που κάνει εντύπωση -και δυστυχώς όσοι προωθούν την κάνναβη το παραβλέπουν- είναι ότι πολλές χιλιάδες άτομα στην Ευρώπη έχουν απευθυνθεί για θεραπεία. Και γιατί; Από τη στιγμή που υποστηρίζουν ότι δεν προκαλεί πρόβλημα η κάνναβη, γιατί αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός των ατόμων που ζητούν βοήθεια στην Ευρώπη και στην Κύπρο;

»Είναι ένα μεγάλο ερωτηματικό, που με πολύ φιλικό τρόπο το τοποθετώ για συζήτηση και διάλογο, με όλους αυτούς που θέλουν να προωθήσουν την κάνναβη. Εμείς δεν είμαστε εναντίον της χρήσης της κάνναβης, αλλά είμαστε πρώτοι ως ΚΕΝΘΕΑ, που αγωνιστήκαμε για την απο-εγκληματοποίηση της κάνναβης και το καταφέραμε. Η ψήφιση του νόμου στις 15 Απριλίου 2016, που δίνει την ευκαιρία στη θεραπεία των χρηστών, ειδικά της κάνναβης, αντί της άμεσης φυλάκισης, είναι αποτέλεσμα και των δικών μακρόχρονων αγώνων.

»Ένα νέο στοιχείο που τέθηκε σήμερα είναι η βλαβερή επίδραση της κάνναβης, που δημιουργεί πολλά άλλα ψυχικά προβλήματα και προβλήματα συν-νοσηρότητας. Τα αντιμετωπίζει τώρα η Ευρώπη, αλλά στην Κύπρο είμαστε σε πιο δύσκολη θέση, γιατί δεν υπάρχει πρόγραμμα, τουλάχιστον στον κυβερνητικό τομέα, για αντιμετώπιση της συν-νοσηρότητας (πρόβλημα χρήσης ουσιών, αλλά και μιας άλλης ασθένειας, π.χ. σχιζοφρένειας, ή κατάθλιψης, που έχει ή όχι σχέση με τη χρήση). Πιθανόν κάποιο άτομο να έχει προδιάθεση ψυχικού νοσήματος και με τη χρήση της κάνναβης η ψύχωση βγαίνει στην επιφάνεια.

»Έχουμε και το αντίθετο - μπορεί να μην έχουμε την προδιάθεση, αλλά σε ένα πολύ μικρό ποσοστό ατόμων δημιουργεί άλλου είδους ψυχικά προβλήματα, όπως κατάθλιψη, άγχος ή παρανοϊκές ιδέες. Πρόκειται για ιδέες που μπορεί να μην είναι σχιζοφρένεια, με βάση τα κριτήρια των διεθνών ταξινομήσεων, αλλά είναι γενικά παράλογες ιδέες, που είναι αποδεχτό ότι δημιουργεί η κάνναβη - "ο τάδε δεν με αγαπά, τα έχει μαζί μου, με παρακολουθεί, δεν με θέλει"… Τα πρώτα θύματα αυτών των παρανοϊκών ιδεών είναι τα μέλη της οικογένειας. Και πρώτο θύμα για τους αρσενικούς της Κύπρου είναι ο πατέρας».

Όταν οι ουσίες θα είναι νόμιμες…

«Εμείς λέμε ότι μια μέρα η κάνναβη θα είναι ελεύθερη όπως όλες οι ουσίες, γιατί κανένας στον κόσμο δεν μπορεί να ελέγξει τη χρήση», παρατήρησε ο Δρ Βερεσιές. «Οι ουσίες έχουν μπει για καλά στη ζωή των ανθρώπων, συμπληρώνουν με ένα έντεχνο τρόπο αυτά που η κοινωνία δεν μπορεί να τους δώσει, για να νιώθουν καλά. Όταν μια κοινωνία φτάσει σ’ ένα σημείο δίκαιης κατανομής του πλούτου, ίσων ευκαιριών για όλους και ικανοποίησης πολλών από τις ψυχολογικές, υπαρξιακές και κοινωνικές ανάγκες των ανθρώπων, πιθανόν η χρήση αυτών των ουσιών να μειωθεί και ίσως να είναι και ανύπαρκτη. Αλλά μέχρι τότε, θα συνοδεύουν τη ζωή των ανθρώπων».

-Οι φίλοι της κάνναβης προφανώς θα διαφωνήσουν μαζί σας, εφόσον υποστηρίζουν ότι καμιά βλάβη δεν προκαλεί η χρήση της κάνναβης στη φυσική της μορφή.

-Εγώ αναφέρομαι στα στοιχεία που μας έδωσαν σήμερα, όπου ξεχωρίζει η πληροφόρηση για τη βλαβερή επίδραση της κάνναβης. Μας είπαν ότι «βάσει ερευνών στον γενικό πληθυσμό, περίπου 1% των ενηλίκων στην Ευρώπη εκτιμάται ότι κάνουν καθημερινή, ή σχεδόν καθημερινή χρήση της κάνναβης, που ορίζεται ως χρήση 20 τουλάχιστον μέρες τον τελευταίο μήνα. Ποσοστό περίπου 60% εξ αυτών είναι 15-34 χρονών και πάνω από ? είναι άντρες.

»Οι λόγοι για τους οποίους παρατηρείται αύξηση στον αριθμό των χρηστών κάνναβης που εισάγονται σε θεραπεία δεν είναι σαφείς, αλλά μπορεί να σχετίζονται με μεταβολές στην επικράτηση της χρήσης και της εντατικής χρήσης κάνναβης, καθώς και με άλλους παράγοντες, όπως η διαθεσιμότητα πιο επιβλαβών και υψηλότερης δραστικότητας προϊόντων, η αυξημένη διαθεσιμότητα θεραπείας από την κάνναβη και οι μεταβαλλόμενες πρακτικές παραπομπών σε θεραπεία».

«Ας πάρει ο καθένας την απόφασή του»

«Ως ΚΕΝΘΕΑ κι εγώ προσωπικά», πρόσθεσε ο Δρ Βερεσιές, «πιστεύουμε ότι κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος να δοκιμάσει ό,τι θέλει. Εμείς όμως, ως επιστήμονες, οφείλουμε να πούμε και τα υπέρ και τα κατά. Κι ας πάρει ο καθένας την απόφασή του, για τον εαυτό του. Εμείς δεν κάνουμε αγώνα εναντίον καμιάς ουσίας. Ο αγώνας δεν είναι εναντίον των ουσιών, αλλά εναντίον των λόγων που οδηγούν πολλούς σήμερα, εποχή πολλαπλής κρίσης -ηθικής, οικονομικής, ανθρωπίνων σχέσεων-, να παίρνουν ουσίες για να νιώθουν καλά.

»Δεν θα παρασυρθώ να μπω στη συζήτηση, αν μια ουσία είναι πιο επιβλαβής ή όχι για τον άνθρωπο. Υπάρχει όμως ένα αδιάσειστο επιχείρημα στο θέμα της κάνναβης. Δεν υπάρχει κανένας γονιός, που να λέει ότι από τη μέρα που το παιδί του κάνει χρήση κάνναβης έγινε πιο καλό στην υγεία του, στο σχολείο του, στις σχέσεις του, στη δουλειά του και ότι ο ίδιος το επιχορηγεί για να παίρνει την ουσία αυτή, για να είναι τόσο καλό. Γιατί δεν υπάρχει ούτε ένας τέτοιος γονιός -ιδιαίτερα στην Κύπρο, όπου οι γονιοί είναι τόσο υπερπροστατευτικοί για τα παιδιά τους- που να βοηθά το παιδί του να κάνει χρήση κάνναβης;».

«Εμείς προωθούμε την ελευθερία»

Θέσαμε τα όσα μάς είπε ο Δρ Βερεσιές, υπόψη του Βιολόγου-Φυσικού Θεραπευτή Πέτρου Ευδόκα, εκ των ιδρυτών του Σωματείου «Φίλοι της Κάνναβης», που σχολίασε ως εξής: «Χρησιμοποιεί ο κ. Βερεσιές μια φράση άκρως προκλητική, που θέτει τη βάση της συνομιλίας εξ αρχής σε στραβό δρόμο, ότι “όσοι προωθούν την κάνναβη”… μια φράση που παραπέμπει σε συμπεριφορές όπως “όσοι προωθούν την πορνεία”, “όσοι προωθούν τα ναρκωτικά”, “όσοι προωθούν τη βία”.

»Αυτό μάς ενοχλεί και μας προσβάλλει. Εμείς προωθούμε την ελευθερία των ανθρώπων, που συνεπάγεται και την ελευθερία να χρησιμοποιούν την κάνναβη, αν τη θέλουν. Προσθέτουμε ότι οι άνθρωποι χρειάζονται παιδεία για το θέμα αυτό και η πολιτεία έχει υποχρέωση να διδάξει στους ανθρώπους, και ιδιαίτερα τους νέους, τη διαφορά μεταξύ ορθής χρήσης και λάθος χρήσης και της κατάχρησης, της κάνναβης. Αυτό θα πρέπει να γίνεται από τα σχολεία, τον Τύπο, γενικά τα ΜΜΕ και από όλους τους θεσμούς που έχουν επαφή με τους πολίτες.

»Ο κ. Βερεσιές ασχολείται κυρίως με το θέμα της θεραπείας από την κάνναβη. Εμείς υπενθυμίζουμε ότι δεν υπάρχει πουθενά, σε κανένα ιατρικό βιβλίο, καταγραμμένη ως ασθένεια η χρήση της κάνναβης, ή οποιαδήποτε θεραπεία ή θεραπευτικό πρωτόκολλο για τη χρήση της κάνναβης. Επιπλέον η ιατρική αναφέρει ότι δεν προκαλεί ασθένειες η κάνναβη. Βεβαίως, αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει κατάχρηση και της κάνναβης και άλλων ουσιών και το αποδίδουμε σε δύο αιτίες - πρώτο, στην απαγόρευση, την καταστολή και την κρατική τρομοκρατία, που άφησαν τους ανθρώπους ανυπεράσπιστους και χωρίς τη δυνατότητα να γνωρίζουν τη διαφορά μεταξύ ορθής χρήσης και κατάχρησης.

»Ένας υγιής άνθρωπος δεν ξεκινά μόνος του να κάνει κατάχρηση ουσιών. Η κατάχρηση είναι αποτέλεσμα μιας ασθένειας ή ανισορροπίας και αυτή η ασθένεια πρέπει να θεραπευτεί, καθώς ο άνθρωπος χρειάζεται ψυχική θεραπεία. Όμως η θεραπεία αυτή μπορεί να είναι αποτελεσματική, μόνο αν χορηγείται από επαγγελματίες υγείας που καταλαβαίνουν τη διαφορά μεταξύ ορθής χρήσης και κατάχρησης. Αν κάποιος θεωρεί ότι κάθε χρήση είναι κατάχρηση, δεν μπορεί ν’ αναγνωρίσει την κατάχρηση και άρα δεν μπορεί να προσφέρει θεραπεία».

«Από τις φυλακές, στην ψευδο-θεραπεία»

Πρόσθεσε και τα ακόλουθα ο Πέτρος Ευδόκας: «Αυτό για το οποίο περηφανεύεται ο κ. Βερεσιές, ότι ο ίδιος και το ΚΕΝΘΕΑ βοήθησαν για να θεσμοθετηθεί ο νόμος που επιβάλλει θεραπεία αντί φυλάκισης στους χρήστες της κάνναβης, τι είναι ουσιαστικά; Είναι μια μεταβίβαση του περιεχομένου μιας κερδοσκοπικής επιχείρησης, από ένα κλάδο της βιομηχανίας σε άλλο. Ο κύριος κλάδος της βιομηχανίας μέχρι τώρα αφορά τα δικαστήρια και τις φυλακές, όπου οι άνθρωποι φυλακίζονται για μια δραστηριότητα που δεν είναι έγκλημα.

»Τώρα οι άνθρωποι, αντί να φυλακίζονται για μια δραστηριότητα που δεν είναι έγκλημα, θα θεραπεύονται για κάτι που δεν είναι ασθένεια! Μεταφέρεται, δηλαδή, η δραστηριότητα από το σύστημα φυλακών, στο σύστημα ψευδο-θεραπείας (εφόσον δεν υπάρχει αναγνωρισμένη τέτοια ασθένεια, άρα ούτε και θεραπεία). Επίσης ο κ. Βερεσιές θέτει το ερώτημα-επιχείρημα, γιατί οι άνθρωποι επιζητούν θεραπεία, αν δεν προκαλεί ασθένεια;

»Εμείς απαντούμε ότι οι άνθρωποι το κάνουν, γιατί τους το επιβάλλουν τα δικαστήρια, η Αστυνομία, οι γονείς, οι δάσκαλοι, οι θεολόγοι, κάποτε διά νόμου, αλλά πιο συχνά με προσωπικούς εκβιασμούς και πιέσεις. Ο κ. Βερεσιές αναφέρεται σε συν-νοσηρότητα, με την κάνναβη. Είναι μια επιτήδεια λέξη, που σημαίνει ότι αν κάποιος κάνει χρήση ή κατάχρηση κάνναβης, μπορεί να συσχετισθεί τούτο με κάποια άλλη πάθηση που υπάρχει παράλληλα. Τέτοιοι στατιστικοί συσχετισμοί προβάλλονται τάχα ως αιτία και αποτέλεσμα - τάχα αν κάνεις χρήση κάνναβης, έχεις αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσεις ψύχωση.

»Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο, δηλαδή οι άνθρωποι που παλεύουν με την ψύχωση, σε οποιαδήποτε μορφή της, ανακαλύπτουν ότι η κάνναβη τούς φέρνει ανακούφιση, οπότε τείνουν πιο πολλοί άνθρωποι που παλεύουν με την ψύχωση να χρησιμοποιούν κάνναβη. Δυστυχώς, τις περισσότερες φορές, επειδή αυτό γίνεται σε κλίμα παρανομίας και επειδή δεν ξέρουν πώς να τη χρησιμοποιήσουν θεραπευτικά, μπορεί να μην έχουν πιο ουσιαστικό όφελος, πέρα από μια προσωρινή ανακούφιση.

»Αν υπήρχε υποστήριξη και νόμιμη πρόσβαση, θα μπορούσαν οι άνθρωποι να παίρνουν όχι μόνο ανακούφιση από τα ψυχωτικά συμπτώματα, αλλά ουσιαστική θεραπεία. Το ίδιο ισχύει για την κατάχρηση από άλλες ουσίες. Οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν την κάνναβη σιγά-σιγά επιτυγχάνουν απεξάρτηση από άλλες ουσίες, π.χ. το αλκοόλ, οπότε παρουσιάζεται μια μείωση βλάβης».

«Μέσα στο όχημα της δίωξης»

Καταλήγοντας, μας είπε τα εξής ο Πέτρος Ευδόκας: «Αναφέρεται απαξιωτικά ο κ. Βερεσιές στα ψυχικά φαινόμενα που παρουσιάζουν οι άνθρωποι που κάνουν χρήση ή κατάχρηση κάνναβης, όπως παρανοϊκές ιδέες κ.λπ. Όμως ο κ. Βερεσιές, μέχρι στιγμής, είναι μέσα στο όχημα της δίωξης και δεν κατέβηκε από αυτό, αφού ταυτίζεται με την εξουσία. Έτσι, δεν μπορεί πιθανόν ν’ αντιληφθεί ότι οι χρήστες κάνναβης βρίσκονται πραγματικά υπό καταδίωξη και αισθάνονται πραγματικές ενοχές και κοινωνική και προσωπική απόρριψη. Όλα αυτά είναι αληθινά, καθώς οι άνθρωποι βιώνουν πιο έντονα ένα αληθινό, ψυχικό βίωμά τους.

»Αν το εκφράζουν άτομα που δεν γίνονται κατανοητά ή που βρίσκονται υπό καταδίωξη, αυτό χρησιμοποιείται εναντίον τους, ως τάχα σύμπτωμα μιας άλλης ασθένειας. “Κανένας γονιός δεν υποστηρίζει το παιδί του να παίρνει κάνναβη”, ισχυρίζεται ο κ. Βερεσιές. Εμείς ξέρουμε γονιούς που βοηθούν τα παιδιά τους να μάθουν πρώτα απ’ όλα τη διαφορά μεταξύ της χρήσης και της κατάχρησης και όταν αυτό γίνει σωστά, βλέπουμε τα παιδιά να έχουν ανοσία στις καταχρήσεις ουσιών, όπως το τσιγάρο ή το αλκοόλ και θα οδηγηθούν, αν θέλουν και αν το επιλέξουν στη ζωή τους αργότερα, σε μια μέτρια χρήση της κάνναβης».

Η Κύπρος σε αποτυχημένη συνταγή;

Σύμφωνα με τον Δρα Βερεσιέ, η καλή πρόληψη είναι η απάντηση στο πρόβλημα της χρήσης ουσιών. «Επενδύουμε ακόμα πάνω στο θέμα ουσίες», είπε, «ενώ η ουσία είναι τα κοινωνικά προβλήματα. Όλη η Ευρώπη και η Κύπρος παρουσιάζουμε ένα πρόβλημα, με βάση την εξέλιξη των ουσιών. Είναι ένας δείκτης πολύ καλός, με όλα τα στοιχεία, αλλά ξεχνάμε πώς φτιάχνεται αυτός ο δείκτης. Γιατί υπάρχουν αυτές οι ουσίες στη ζωή μας; Ποιοι λόγοι οδηγούν τους νέους στη χρήση, κατάχρηση και εξάρτηση; Και με ποιους τρόπους μπορεί η Ευρώπη ν’ αντιμετωπίσει το πρόβλημα;

»Φέτος έχουν κλείσει 45 χρόνια από τότε που η αμερικανική κυβέρνηση, επί Προεδρίας Νίξον, κήρυξε τον πόλεμο στις ουσίες - “War against drugs”. Τώρα οι Αμερικανοί παραδέχονται ότι δεν πετυχαίνουν τίποτε, γιατί καταπολέμησαν τις ουσίες, δηλαδή έδωσαν έμφαση στην καταστολή, αντί στην πρόληψη. Χωρίς να το δηλώνουμε επίσημα, πάνω σε αυτό φτιάχνουμε και εμείς στην Κύπρο την πολιτική μας, με το 85-90% των κονδυλίων να δίνονται στην καταστολή και πολύ λίγα στην πρόληψη. Αλλά το επίκεντρο της προσοχής μας πρέπει να στραφεί στη διαμόρφωση μιας κοινωνίας, όπου οι νέοι να μην οδηγούνται στη χρήση.

»Ξεχνούμε συχνά ότι ένα άκρως ατομικό πρόβλημα έχει κοινωνικό υπόβαθρο και περιεχόμενο. Πιστεύω ότι ένα από τα βασικότερα στοιχεία της χρήσης ουσιών είναι η δυσκολία της κοινωνικής προσαρμογής, στην κοινωνική πίεση. Δεν είναι τυχαίο ότι όλες οι στατιστικές που έγιναν στην Κύπρο μαρτυρούν έναρξη χρήσης ουσιών στα 18 και στα 20, ανάμεσα στους άντρες. Στα 18 πάνε στον στρατό και στα 20 επανέρχονται στην κοινωνία.

»Μιλούμε για το σύστημα της κοινωνίας, της κοινότητας, της οικογένειας και την ατομική ανάπτυξη του καθενός από εμάς, που πρέπει να έχει όλες τις ευκαιρίες, για να κάνει τις δικές του επιλογές- να σπουδάσει, να ακολουθήσει τα ταλέντα του. Όταν στερηθεί κάποιος τις ευκαιρίες δεν θα νιώθει καλά και όταν δεν θα έχει τρόπο, μέσα από την κοινωνική του παρουσία, να νιώσει καλά, θα καταφύγει στις εύκολες λύσεις.

»Ο καφές, αυτή τη στιγμή, είναι η πρώτη ουσία κατάχρησης στην Κύπρο - ακολουθεί το τσιγάρο, το αλκοόλ και οι παράνομες ουσίες. Υπάρχουν και άλλου είδους εξαρτήσεις - της συμπεριφοράς, που περιλαμβάνει τον τζόγο, πιθανόν το μεγαλύτερο πρόβλημα στην Κύπρο, αυτή τη στιγμή. Πρέπει να γίνει αντιληπτό, ότι η πρόληψη είναι δουλειά της κοινωνίας. Είμαστε όλοι σε ένα κιβώτιο από μήλα και αν χαλάσει ένα, χαλούν όλα. Δεν αρκεί να πει κανείς, ότι εξασφάλισε τη μόρφωση του παιδιού του και ότι θα πάρει τον δρόμο του. Ποιο δρόμο; Αυτός ο δρόμος είναι γεμάτος λάκκους που έκαναν άλλοι…».

Δεν γίνεται πρόληψη 7.30 π.μ - 2.30 μ.μ.

Σύμφωνα με τον Δρα Βερεσιέ, «στην Κύπρο, η πρωτοβουλία ανάληψης της ευθύνης της πρόληψης και της θεραπείας ξεκίνησε από τον μη κυβερνητικό τομέα, από τον εθελοντισμό και από την κοινωνία των πολιτών. Δυστυχώς, αυτό δεν έγινε έγκαιρα αντιληπτό από τις κρατικές υπηρεσίες. Σε κάποιο στάδιο και λόγω της πολιτικοποίησης του θέματος, αλλά και για εξυπηρέτηση άλλων συμφερόντων -προσωπικών, υπηρεσιακών κ.λπ. - οδηγήθηκε ο μη κυβερνητικός τομέας στα πρόθυρα της διάλυσης. Οι ευθύνες εδώ είναι ακόμα βαρύτερες από αυτές των οικονομικών σκανδάλων, γιατί στον τομέα αυτό πληρώνουμε με θανάτους.

»Έχουμε 160 θανάτους από χρήση ουσιών σε δέκα χρόνια, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έκθεση που παρουσιάστηκε σήμερα. Πρόκειται για τους θανάτους που έγιναν γνωστοί - μπορεί να έχουμε άλλους τόσους, άγνωστους. Κι αυτό περνά απαρατήρητο και δεν μπορεί να συνεχίσει. Και δεν μπορεί το κράτος με κανένα τρόπο -ήμουν υπάλληλος του κράτους για 25 χρόνια και γνωρίζω από μέσα τους μηχανισμούς- να κάνει πρόληψη από τις εφτάμισι το πρωί μέχρι τις δυόμισι το μεσημέρι. Εκείνο που μπορεί να κάνει σήμερα το κράτος είναι να επανεκτιμήσει τους φορείς που κάνουν αυτού του είδους την πρόληψη και να τους ενισχύσει, ώστε να ιδρυθούν και νέοι εθελοντικοί οργανισμοί.

»Πώς μπορούμε να ξεκινήσουμε πρόληψη, όταν ο προϋπολογισμός για την Εθνική Φρουρά το 2015 είναι 800 ευρώ τον χρόνο, άρα 8 σεντ για τον κάθε στρατιώτη; Αυτό το λέω, σε σχέση με την αναφορά της ΥΚΑΝ, για όσους φυλακίστηκαν για ναρκωτικά, καθώς το κράτος επιβαρύνεται κάθε χρόνο με 18 εκατομμύρια ευρώ, για τη νομική διαχείριση του προβλήματος. Από την άλλη, ο προϋπολογισμός του Υπουργείου Παιδείας είναι 40 χιλιάδες ευρώ, για 70 χιλιάδες μαθητικό πληθυσμό, δηλαδή ούτε μισό ευρώ το άτομο τον χρόνο. Αυτή είναι η επένδυση αυτής της κοινωνίας;».