ΜΕ 22 ΕΚ. ΧΡΗΣΤΕΣ ΟΥΣΙΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Η πιο διαδεδομένη παράνομη ουσία χρήσης στην Ευρώπη και στην Κύπρο, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2016, που παρουσιάστηκε ταυτόχρονα στις 28 χώρες μέλη της Ε.Ε.

Άθως Γεωργίου: «Διαπιστώθηκε η ύπαρξη κενών και αδυναμιών εκ μέρους της Πολιτείας, που αφορούσαν την ανυπαρξία ή δυσλειτουργία μηχανισμών ή υποδομών απαραίτητων για την κάλυψη των αναγκών ανηλίκων με πρόβλημα χρήσης»

EMCDDA: «Η χρήση ναρκωτικών σχετίζεται, άμεσα και έμμεσα, με ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων υγείας για τους μακροχρόνιους χρήστες οπιοειδών, τους χρήστες ορισμένων διεγερτικών ουσιών και όσους κάνουν ενέσιμη χρήση»

Η κάνναβη βρίσκεται, ξανά, κάτω από τους προβολείς του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης των Ναρκωτικών και της Τοξικομανίας (EMCDDA), ως η πιο διαδεδομένη παράνομη ουσία χρήσης στην Ευρώπη, αλλά και στον γενικό πληθυσμό της Κύπρου, δηλαδή στις ηλικίες από 14 μέχρι 64 ετών - με το 10% του πληθυσμού αυτού να έχουν αναφέρει χρήση της κάνναβης, έστω και μια φορά στη ζωή τους.

Το ίδιο συμβαίνει και στον γενικό πληθυσμό της Ευρώπης, όπου κατά το 2015, σχεδόν 1% των ενηλίκων στην Ευρώπη δήλωσαν ότι κάνουν χρήση κάνναβης καθημερινά. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Έκθεσης του EMCDDA για τα Ναρκωτικά (European Drug Report 2016), που παρουσιάστηκε ταυτόχρονα στις 28 χώρες μέλη της Ε.Ε. την περασμένη Τρίτη (31 Μαΐου 2016), 16,6 εκατομμύρια νεαροί Ευρωπαίοι ηλικίας 15-34 ετών (ποσοστό 13,3% της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας) έκαναν χρήση κάνναβης τον τελευταίο χρόνο, ενώ 9,6 εκατομμύρια εξ αυτών ήταν ηλικίας 15-24 ετών (16,4% της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας).

Η Έκθεση παρουσιάστηκε στη Δημοσιογραφική Εστία στη Λευκωσία από τον Γερμανό ψυχολόγο Roland Simon, Επιστημονικό Αναλυτή και Προϊστάμενο του Τμήματος «Consequences, Responses and Best Practices» του EMCDDA και -σε ό,τι αφορά τη χρήση στην Κύπρο- από την Ιωάννα Γιασεμή, Αναπληρώτρια Προϊσταμένη του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ), του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου. Την εκδήλωση συντόνισε ο εκπρόσωπος Τύπου της Υπηρεσίας Καταπολέμησης Ναρκωτικών, Στέλιος Σεργίδης, ενώ σύντομες τοποθετήσεις έκαναν ο Πρόεδρος του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Δρ Άθως (Χρύσανθος) Γεωργίου και ο Υπουργός Υγείας Δρ Γιώργος Παμπορίδης.

Να σημειώσουμε ότι στην Κύπρο, κατά το 2014, οι θάνατοι σχετιζόμενοι με τα ναρκωτικά ανέρχονται σε δέκα, έξι από υπερβολική δόση και τέσσερεις έμμεσοι θάνατοι, ενώ από το 2004 μέχρι το 2014 έχουν καταγραφεί επίσημα στις ελεύθερες περιοχές, 160 θάνατοι οφειλόμενοι στη χρήση παράνομων ουσιών εξάρτησης, 96 άμεσοι και οι υπόλοιποι έμμεσοι. Η ηρωίνη φαίνεται να ευθύνεται για την πλειοψηφία θανάτων. Στην Ευρώπη οι χρήστες ουσιών εξάρτησης φθάνουν τα 22 εκατομμύρια, ενώ το 2014 πέθαναν λόγω χρήσης τέτοιων ουσιών, 6.800 άτομα.

«Οφείλουμε να δεσμευτούμε ότι θα συνεχίσουμε μέσω του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά, να παρακολουθούμε με την ίδια συνέπεια το φαινόμενο της ουσιοεξάρτησης», είπε μεταξύ άλλων ο Γιώργος Παμπορίδης. Ανέφερε ότι «η Κυβέρνηση έχει θέσει ψηλά στις προτεραιότητές της την πολιτική για την αντιμετώπιση του φαινομένου της εμπορίας και χρήσης ναρκωτικών και την προστασία των ουσιοεξαρτώμενων ατόμων και προς τον σκοπό αυτό λειτουργεί η Εθνική Επιτροπή για τα Ναρκωτικά, υπό την προεδρία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Αναστασιάδη». Αναφέρθηκε σε προληπτικά προγράμματα, όπως και στη λειτουργία νέων θεραπευτικών προγραμμάτων και δομών και ιδιαίτερα σε αυτά που το Υπουργείο Υγείας ανέπτυξε στις φυλακές.

Τεκμηρίωση ναι, δογματισμοί όχι

Στη δική του παρέμβαση, ο Άθως Γεωργίου έστειλε το μήνυμα ότι «η πολιτική στα θέματα των εξαρτησιογόνων ουσιών δεν μπορεί να βασίζεται σε δογματισμούς, παρά μόνο σε επιστημονική τεκμηρίωση και γνώση». Δεν δίστασε ν’ ασκήσει κριτική στην Κυβέρνηση, αναφέροντας ότι «διαπιστώθηκε η ύπαρξη κενών και αδυναμιών εκ μέρους της πολιτείας, που αφορούσαν την ανυπαρξία, ή δυσλειτουργία μηχανισμών ή υποδομών απαραίτητων για την κάλυψη των αναγκών ανηλίκων που αντιμετωπίζουν πρόβλημα χρήσης».

Πρόσθεσε τα εξής: «Ξεκινήσαμε από το 2014 και προχωρήσαμε σε σειρά διερευνητικών συναντήσεων με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, κρατικούς και μη, με στόχο τόσο την καταγραφή της διαδικασίας χειρισμού τέτοιων περιστατικών, όσο και τον εντοπισμό των κενών που παρατηρούνται. Ετοιμάσαμε ολοκληρωμένη πρόταση με εισηγήσεις για βελτίωση και ενίσχυση των διαφόρων υπηρεσιών για ανηλίκους και την έχουμε προωθήσει στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Με ιδιαίτερη ικανοποίηση, σημειώνουμε ότι μεγάλο μέρος των εισηγήσεων έχουν ήδη υλοποιηθεί και άλλες προχωρούν προς υλοποίηση»

Αναφερόμενος στα προγράμματα πρόληψης του ΑΣΚ, είπε ότι το Αντιναρκωτικό «έχει προχωρήσει στην προώθηση στοχοθετημένων παρεμβάσεων για στήριξη ευάλωτων ομάδων, για αποτροπή της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών και παροχή προγραμμάτων σε περιπτώσεις υψηλού κινδύνου και για ανάπτυξη δράσεων για δημιουργία αποτρεπτικού περιβάλλοντος ως προς τη χρήση». Είπε ότι το ΑΣΚ έχει προκηρύξει για φέτος την εφαρμογή δύο τέτοιων προγραμμάτων. «Το πρώτο», είπε, «αποτελεί μια στοχευμένη παρέμβαση για παιδιά και εφήβους 8-15 χρονών και στις οικογένειές τους που έχουν ανάγκη υποστήριξης, σε τρεις επαρχίες της Κύπρου και παρέχει υπηρεσίες ψυχολογικής στήριξης, εκπαιδευτικής ενίσχυσης και δημιουργικής ανάπτυξης, στους τομείς του αθλητισμού, του πολιτισμού και της τέχνης.

»Το δεύτερο πρόγραμμα αποτελεί έγκαιρη παρέμβαση για ανήλικους και νεαρούς παραβάτες 12-26 ετών και τις οικογένειές τους, που παρουσιάζουν παραβατική συμπεριφορά, με στόχο τη μείωση ή την εξάλειψη της παραβατικότητας, συμπεριλαμβανομένης και της αποτροπής της χρήσης ουσιών εξάρτησης, καθώς και την αποτροπή της εξάρτησης στις περιπτώσεις όπου ήδη υπάρχει πειραματισμός με τις ουσίες αυτές. Ακόμα ένα παράδειγμα στοχοθετημένων προληπτικών παρεμβάσεων είναι η εγκαθίδρυση, από το 2012, του μνημονίου συνεργασίας με το Υπουργείο Άμυνας, με στόχο την προαγωγή και αναβάθμιση της πρόληψης της χρήσης ουσιών εξάρτησης στη διάρκεια της στρατιωτικής θητείας και ιδιαίτερα στον χώρο της Εθνικής Φρουράς, αλλά και την αύξηση της πρόσβασης στις θεραπευτικές δομές».

Ο Δρ Γεωργίου χαιρέτισε την πρόσφατη ψήφιση του «Περί Θεραπείας Κατηγορουμένων και Καταδικασθέντων Χρηστών ή Ουσιοεξαρτημένων Ατόμων» Νόμου του 2016, ο οποίος προβλέπει την, μετά από αξιολόγηση, παραπομπή των εξαρτημένων ατόμων που κατηγορούνται/καταδικάζονται, στη θεραπεία, ως εναλλακτική επιλογή αντί της φυλάκισης. «Η πολιτική αυτή», είπε, «εκπηγάζει από μια στροφή σε ό,τι αφορά την αντίληψη του προβλήματος των ουσιών εξάρτησης, κατατάσσοντάς το από τη σφαίρα της εγκληματικότητας, στη θεώρησή του ως προβλήματος δημόσιας υγείας.

»Η διέπουσα Αρχή που αποτελεί το θεμέλιο εναλλακτικών μέτρων και παρεμβάσεων αντί της φυλάκισης, είναι η πεποίθηση πως η θεραπεία, η επανένταξη και γενικά η βελτίωση της ποιότητας της ζωής του εξαρτημένου από ουσίες ατόμου, αποτελεί παράγοντα πρόληψης μιας μελλοντικής εγκληματικής συμπεριφοράς, σπάζοντας ταυτόχρονα τον φαύλο κύκλο, χρήση-εγκληματικότητα-φυλάκιση-αποφυλάκιση-χρήση. Παράλληλα, η πολιτική αυτή, πέρα από την ευκαιρία που δίνει στο άτομο για θεραπευτική διαχείριση της εξάρτησής του, επιτρέπει στην Πολιτεία μια καλύτερη διαχείριση των πόρων της, αφού ο εγκλεισμός των ατόμων στη φυλακή, έχει αποδειχθεί διεθνώς πολύ πιο δαπανηρός από την παροχή θεραπευτικών μέτρων».

Νέες αιτήσεις θεραπείας

Να σημειώσουμε ότι η νέα Ευρωπαϊκή Έκθεση συνοψίζει τις πρόσφατες τάσεις στη χρήση ουσιών, πέρα από τα 28 κράτη μέλη της Ε.Ε., στη Νορβηγία και στην Τουρκία. Σύμφωνα με τις νέες εκτιμήσεις, η κάνναβη αντιπροσωπεύει σε αξία το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς παράνομων ουσιών στην Ευρώπη. Αναφέρεται ότι «τα επίπεδα δραστικότητας, τόσο της ρητίνης όσο και της φυτικής κάνναβης, είναι υψηλά σε σύγκριση με το παρελθόν, γεγονός ανησυχητικό, καθώς μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο ο χρήστης να αντιμετωπίσει οξέα ή και χρόνια προβλήματα υγείας.

»Η κάνναβη ευθύνεται πλέον για την πλειονότητα των νέων αιτήσεων θεραπείας, αν και τα δεδομένα για την έναρξη θεραπείας πρέπει να ερμηνεύονται στο πλαίσιο των οδών παραπομπής και με βάση έναν ευρύ ορισμό, του τι συνιστά φροντίδα για τον εν λόγω πληθυσμό. Σε ότι αφορά τη χρήση, η εικόνα διαφοροποιείται αναλόγως της χώρας. Και στην Κύπρο η κάνναβη παραμένει η πιο διαδεδομένη παράνομη ουσία χρήσης στον γενικό πληθυσμό (15-64 ετών), ενώ η τάση για δοκιμή κάνναβης είναι εντονότερη στις ηλικίες 18-22 ετών.

»Με βάση τα ευρήματα της πιο πρόσφατης έρευνας γενικού πληθυσμού, που διεξήχθη το 2012, περίπου το 10% του γενικού πληθυσμού 15-64 ετών έχουν αναφέρει χρήση της κάνναβης έστω και μια φορά στη ζωή τους. Οι νεαροί ενήλικες (15-34 ετών), ανάμεσα στους οποίους η χρήση κάνναβης είναι επικρατέστερη, οι οποίοι ανέφεραν χρήση της ουσίας κατά τον τελευταίο χρόνο, είναι 4,2% της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας. Σε σχέση µε τα αντίστοιχα ευρήματα της έρευνας που διεξήχθη κατά το έτος 2009, παρουσιάζεται μικρή μείωση στην επικράτηση της χρήσης παράνομων ουσιών.

»Σε σχέση µε τη γενική κατάσταση στην Ευρώπη, η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες µε τα χαμηλότερα ποσοστά χρήσης παράνομων ουσιών. Σε ό,τι αφορά τα αιτήματα θεραπείας, συνεχίζεται η αύξηση της αναλογίας των ατόμων που αναφέρουν την κάνναβη ως την κύρια ουσία κατάχρησης, τα οποία αντιπροσωπεύουν το 57,2% του συνόλου των ατόμων που καταγράφηκε σε θεραπεία κατά το έτος 2014.

» Η αύξηση αυτή σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στην εφαρμογή του πρωτοκόλλου συνεργασίας για την παραπομπή νέων παραβατών μέχρι 24 ετών, καθώς και τις παρεμβάσεις της Αστυνομίας, που στοχεύουν στην παραπομπή όλων των χρηστών εξαρτησιογόνων ουσιών σε θεραπεία, ανεξαρτήτως ηλικίας. Στην Κύπρο η κάνναβη αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς παράνομων ουσιών, με τις υποθέσεις σχετιζόμενες με την κάνναβη να αυξάνονται. Κατά το 2014 κατασχέθηκαν 202,8 κιλά κάνναβης, σε σχέση με 99,5 κιλά το προηγούμενο έτος».

Η κοκαΐνη του… weekend

Η Έκθεση αναφέρει ότι «η κοκαΐνη είναι η ευρύτερα διαδεδομένη παράνομη διεγερτική ουσία στην Ευρώπη, αν και τα ποσοστά επικράτησης της χρήσης της είναι υψηλότερα στη Νότια και τη Δυτική Ευρώπη. Υπολογίζεται ότι περίπου 2,4 εκατομμύρια νεαροί ενήλικες ηλικίας 15 έως 34 ετών (1,9% της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας) έκαναν χρήση κοκαΐνης τον τελευταίο χρόνο. Πολλοί χρήστες κοκαΐνης κάνουν ψυχαγωγική χρήση της ουσίας, η οποία κορυφώνεται τα σαββατοκύριακα και τις αργίες.

»Στατιστική ανάλυση των διαχρονικών τάσεων της χρήσης κοκαΐνης τον τελευταίο χρόνο από νεαρούς ενήλικες, μπορεί να γίνει μόνο σε μικρό αριθμό χωρών. Τόσο η Ισπανία όσο και το Ηνωμένο Βασίλειο ανέφεραν ανοδική τάση της επικράτησης έως το 2008, οπότε και σταθεροποιήθηκε ή άρχισε να φθίνει. Ο συνολικός αριθμός των χρηστών κοκαΐνης που ξεκινούν θεραπεία για πρώτη φορά, παραμένει αμετάβλητος από το 2012, έπειτα από ένα διάστημα κατά το οποίο καταγράφηκε πτώση. Στην Κύπρο, αν και η χρήση της βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα, η κοκαΐνη αποτελεί την πιο δημοφιλή διεγερτική ουσία στον γενικό πληθυσμό.

» Η χρήση της, τουλάχιστον μια φορά σε όλη τη ζωή, αναφέρθηκε από το 1,3% του γενικού πληθυσμού 15-64 ετών, που αντιστοιχεί σε σχεδόν 8 χιλιάδες άτομα. Οι νεαροί ενήλικες (15-34 ετών), που ανέφεραν χρήση κοκαΐνης κατά το τελευταίο έτος, ανέρχονται σε 0.6%. Όπως και στην περίπτωση της κάνναβης, σε σχέση με τα αποτελέσματα της προηγούμενης έρευνας, παρατηρείται μικρή μείωση στη χρήση της ουσίας.

»Όπως και στην περίπτωση της κάνναβης, σε σχέση με τον μέσο όρο της Ε.Ε., η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με χαμηλή επικράτηση χρήσης της κοκαΐνης στον γενικό πληθυσμό. Σε ό,τι αφορά τον Δείκτη Αίτησης Θεραπείας, το ποσοστό των ατόμων που ζητούν βοήθεια λόγω χρήσης κοκαΐνης ανέρχεται στο 9% και δεν φαίνεται να παρουσιάζει σημαντικές μεταβολές, ενώ ο αριθμός των ατόμων που αιτούνται θεραπείας για πρώτη φορά στη ζωή τους λόγω χρήσης της συγκεκριμένης ουσίας, παραμένει στα ίδια επίπεδα με το έτος 2004.

»Σε ό,τι αφορά την παράνομη αγορά, ο αριθμός υποθέσεων σχετιζόμενων με την κοκαΐνη παρέμεινε στα ίδια περίπου επίπεδα με το προηγούμενο έτος αναφοράς (107 υποθέσεις κατά το έτος 2014), ενώ διαχρονικά παρατηρείται σταθερή αύξηση των υποθέσεων σχετιζόμενων με τη συγκεκριμένη παράνομη ουσία. Επίσης, κατά το 2014 κατασχέθηκαν 31,75 κιλά κοκαΐνης, η μεγαλύτερη ποσότητα της ουσίας που κατασχέθηκε κατά την τελευταία δεκαετία».

«Έκσταση» στην Ευρώπη και στην Κύπρο

Αύξηση της χρήσης χαπιών τύπου «Έκσταση» (MDMA) στην Ευρώπη, διαπιστώνει η Έκθεση του EMCDDA. Πληροφορεί ότι «μέχρι προσφάτως, σε πολλές χώρες, η επικράτηση της χρήσης MDMA ακολουθούσε πτωτική τάση, μετά την κορύφωση που είχε καταγραφεί από τις αρχές έως τα μέσα της δεκαετίας του 2000. Αυτή η κατάσταση μοιάζει πλέον να αλλάζει. Από τις χώρες που έχουν δημοσιεύσει νέες έρευνες από το 2013 και εξής, 9 αναφέρουν υψηλότερες εκτιμήσεις επικράτησης και 3 χαμηλότερες από την προηγούμενη συγκρίσιμη έρευνα, τα δε ευρήματα φανερώνουν συνολική αύξηση στην Ευρώπη.

Με βάση τις πρόσφατες ενδείξεις, στις χώρες που αναφέρουν υψηλότερα ποσοστά επικράτησης, η χρήση MDMA έχει πάψει να περιορίζεται σε συγκεκριμένους πληθυσμούς χρηστών ή υποκουλτούρες, σε χορευτικά κλαμπ ή σε μεγάλα πάρτι. Αντιθέτως, χρήση MDMA γίνεται από ένα ευρύτερο φάσμα νέων, σε συνήθεις χώρους νυχτερινής διασκέδασης, όπως τα μπαρ ή τα πάρτι σε σπίτια.

Η χρήση MDMA σπανίως δηλώνεται ως πρωτεύουσα αιτία της έναρξης θεραπείας σε εξειδικευμένο κέντρο απεξάρτησης. Το 2014, ποσοστό μικρότερο του 1% των χρηστών που ξεκίνησαν θεραπεία για πρώτη φορά στην Ευρώπη, δήλωσαν την MDMA ως κύρια ουσία χρήσης. Στην Κύπρο το ποσοστό του γενικού πληθυσμού που ανέφερε χρήση χαπιών «Έκσταση», σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Όπως και στις περιπτώσεις άλλων ουσιών, η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με χαμηλά ποσοστά χρήσης στον γενικό πληθυσμό.

Επίσης, όπως και στην Ευρώπη, πολύ σπάνια απευθύνονται για θεραπεία άτομα, τα οποία δηλώνουν τα χάπια τύπου «Έκσταση», ως την κύρια ουσία χρήσης. Συγκεκριμένα, τα τελευταία 4 χρόνια, μόνο 7 άτομα καταγράφηκαν στη θεραπεία λόγω χρήσης των συγκεκριμένων χαπιών (ένα άτομο κατά το 2014). Σε ό,τι αφορά την παράνομη αγορά, αν και οι υποθέσεις σχετιζόμενες με τα χάπια τύπου «Έκσταση» παραμένουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα διαχρονικά, οι κατασχεθείσες ποσότητες των χαπιών κατά το έτος 2014 ήταν οι μεγαλύτερες της τελευταίας δεκαετίας και έφτασαν στις 17.247 χάπια.

Αμφεταμίνη/Μεθαμφεταμίνη υψηλού κινδύνου

Υπολογίζεται ότι 1,3 εκατομμύριο (1,0%) νεαροί ενήλικες (15-34 ετών) έκαναν χρήση αμφεταμινών τον τελευταίο χρόνο, σύμφωνα με τα στοιχεία της Έκθεσης. Σημειώνει ότι «από το 2000 περίπου, η κατάσταση παραμένει σχετικά αμετάβλητη στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, όσον αφορά τις τάσεις χρήσης. Όσον αφορά τη μακροχρόνια, τη χρόνια και την ενέσιμη χρήση αμφεταμίνης, το πρόβλημα ανέκαθεν εστιαζόταν κυρίως σε χώρες της Βόρειας Ευρώπης. Αντίθετα, μακροχρόνια προβληματική χρήση μεθαμφεταμίνης παρατηρείται κυρίως στην Τσεχική Δημοκρατία και τη Σλοβακία.

»Πρόσφατες εκτιμήσεις της επικίνδυνης χρήσης μεθαμφεταμίνης, δημοσίευσαν η Τσεχική Δημοκρατία και η Κύπρος. Στην Κύπρο η επικράτηση της χρήσης αμφεταμίνης/μεθαμφεταμίνης στον γενικό πληθυσμό, βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα (με τη χρήση της ουσίας κατά τον τελευταίο χρόνο να αναφέρεται από το 0,4% των νεαρών ενηλίκων 15-34 ετών) και βρίσκεται κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (1% της ίδιας ηλικιακής ομάδας). Σε ό,τι αφορά τα αιτήματα θεραπείας, αν και η χρήση μεθαμφεταμίνης είναι περιορισμένη, κατά τα τελευταία χρόνια παρατηρείται κάποια αύξηση στον αριθμό των ατόμων αυτών. Επίσης, 61 άτομα έκαναν χρήση της ουσίας, ως δευτερεύουσας ουσίας.

»Επιπρόσθετα, κατά τα διάφορα στάδια της θεραπείας μέσα στο έτος (διαφορετικά “επεισόδια” θεραπείας), ένας αριθμός ατόμων φαίνεται να μετακινείται/αλλάζει την κύρια ουσία κατάχρησης - μεταξύ οπιούχων και αμφεταμίνης. Μετά τις αυξανόμενες τάσεις στα αιτήματα θεραπείας λόγω αμφεταμίνης, για πρώτη φορά το 2014, οι χρήστες αυτοί συμπεριλήφθηκαν στις εκτιμήσεις της χρήσης ναρκωτικών υψηλού κινδύνου (πρώην “προβληματική χρήση”). Ο συνολικός πληθυσμός των ατόμων με χρήση αμφεταμινών υπολογίστηκε να κυμαίνεται μεταξύ 80 και 244 (μέση εκτίμηση 127). Σε ό,τι αφορά την παράνομη αγορά, τόσο οι υποθέσεις, όσο και οι κατασχέσεις της μεθαμφεταμίνης, είναι σπάνιες».

Ανησυχία για τα συνθετικά οπιοειδή

Σε σχέση με τα οπιοειδή, εκτιμάται ότι υπήρχαν 1,3 εκατομμύριο προβληματικοί χρήστες στην Ευρώπη το 2014. Σε εθνικό επίπεδο, οι εκτιμήσεις για την επικράτηση της επικίνδυνης χρήσης οπιοειδών, κυμαίνονται από λιγότερους από έναν, έως περίπου οκτώ προβληματικούς χρήστες ανά 1000 κατοίκους, ηλικίας 15-64 ετών. Ανησυχία όμως προκαλούν τα συνθετικά οπιοειδή.

Συγκεκριμένα, το έτος 2014, από 19 ευρωπαϊκές χώρες αναφέρεται ότι ποσοστό άνω του 10% του συνόλου των χρηστών οπιοειδών που εισήχθησαν σε εξειδικευμένα κέντρα απεξάρτησης, δήλωσαν ως πρωτεύουσα αιτία της έναρξης θεραπείας τη χρήση οπιοειδών πλην ηρωίνης - αριθμός αυξημένος έναντι των 11 χωρών, το 2013. Τα οπιοειδή που αναφέρουν οι χρήστες σε θεραπεία είναι, μεταξύ άλλων, η μεθαδόνη, η βουπρενορφίνη, η φαιντανύλη, η μορφίνη, η τραμαδόλη και η οξυκωδόνη.

Στην Κύπρο, συνεχίζεται η μείωση των αιτημάτων θεραπείας με κύρια ουσία κατάχρησης την ηρωίνη, η οποία άρχισε να παρατηρείται από το 2009, με το ποσοστό των ατόμων που ζήτησαν θεραπεία κατά το έτος 2014 λόγω χρήσης ηρωίνης να ανέρχεται στο 22%. Η χρήση ηρωίνης στο νησί είναι επικρατέστερη ανάμεσα σε αλλοδαπούς υπηκόους, είτε χωρών της Ε.Ε. είτε τρίτων χωρών (50,3% και 41,3% αντίστοιχα, σε σχέση με 11,8% των Ελληνοκυπρίων κατά το 2014).

Σε ό,τι αφορά τη χρήση οπιούχων εκτός της ηρωίνης, από το 2012 παρατηρείται αύξηση στον αριθμό των ατόμων με κύρια ουσία την οξυκοδώνη, τα οποία κατά το έτος 2014 έφτασαν στους 50 (4,7%). Σε ό,τι αφορά τη συμπεριφορά υψηλού κινδύνου ανάμεσα στους χρήστες ηρωίνης, τόσο η ενδοφλέβια χρήση, όσο και η χρήση κοινής σύριγγας, συνεχίζουν να μειώνονται.

Ο συνολικός αριθμός των προβληματικών χρηστών οπιούχων (συμπεριλαμβανομένων αυτών που δεν καταγράφονται στη θεραπεία) κατά το 2014, υπολογίστηκε σε 1094, σημειώνοντας αύξηση σε σχέση με το προηγούμενο έτος (926). Και σε αυτήν την περίπτωση υπάρχουν διαφοροποιήσεις σε σχέση με την εθνικότητα, αφού περίπου οι μισοί του συνολικού εκτιμώμενου αριθμού των προβληματικών χρηστών οπιούχων, είναι αλλοδαποί.

Νέες ψυχοδραστικές ουσίες

«Ο αριθμός, τα είδη και η διαθεσιμότητα των νέων ψυχοδραστικών ουσιών στην ευρωπαϊκή αγορά εξακολουθούν την ανοδική τους πορεία», επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Έκθεση. «Επί του παρόντος, το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της Ε.Ε. παρακολουθεί περισσότερες από 560 νέες ψυχοδραστικές ουσίες. Γι' ακόμη μια φορά, οι νέες ουσίες που αναφέρθηκαν ήταν στην πλειονότητά τους συνθετικά κανναβινοειδή και συνθετικές καθινόνες (24 και 26 αντιστοίχως).

»Τα συνθετικά κανναβινοειδή, τα οποία πωλούνται ως “νόμιμα” υποκατάστατα της κάνναβης, μπορούν να είναι εξαιρετικά τοξικά, ενώ έχουν αναφερθεί μαζικές δηλητηριάσεις (π.χ. στην Πολωνία). Τον Φεβρουάριο του 2016 το EMCDDA εξέδωσε προειδοποίηση σχετικά με το συνθετικό κανναβινοειδές MDMB-CHMICA, το οποίο έχει συσχετιστεί με 13 θανάτους και 23 μη θανατηφόρα περιστατικά τοξίκωσης στην Ευρώπη από το 2014.

»Στην Κύπρο το ΕΚΤΕΠΝ πραγματοποίησε το 2015 ποσοτική έρευνα ανάμεσα σε νεαρά άτομα 15-35 ετών και με βάση τα αποτελέσματά της, τα 2/3 του δείγματος γνωρίζουν για τις νέες ουσίες, ενώ το ποσοστό που έχει χρησιμοποιήσει ποτέ νέες συνθετικές ουσίες, ανέρχεται στο 5,3%, με 2% να δηλώνουν χρήση τέτοιων ουσιών κατά τον τελευταίο χρόνο. Ανάμεσα σε αυτούς που έκαναν χρήση νέων συνθετικών τον τελευταίο χρόνο, οι περισσότεροι ανέφεραν ότι οι ουσίες είχαν τη μορφή μείγματος βοτάνων σε τσιγάρο. Οι επιβλαβείς συνέπειες των νέων ναρκωτικών μπορούν, όμως, να είναι σοβαρές και να προκαλέσουν, μεταξύ άλλων, οξεία τοξίκωση, έως και θάνατο».

Υπερβολική δόση και ενέσιμη χρήση

«Η χρήση ναρκωτικών σχετίζεται, άμεσα και έμμεσα, με ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων υγείας που πλήττουν σε δυσανάλογα μεγάλο βαθμό τους μακροχρόνιους χρήστες οπιοειδών, τους χρήστες ορισμένων διεγερτικών ουσιών και όσους κάνουν ενέσιμη χρήση», τονίζεται στην Έκθεση.

«Οι χρόνιοι χρήστες ναρκωτικών διατρέχουν και πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο να πεθάνουν από άλλα αίτια, όπως οργανικές παθήσεις, αυτοκτονίες, ατυχήματα και τραυματισμούς. Ιδιαίτερα η χρήση οπιοειδών συνδέεται με θανάτους από υπερβολική δόση, και η ενέσιμη χρήση οιασδήποτε ουσίας εξακολουθεί να είναι σημαντική οδός μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων, μεταξύ άλλων του ιού HIV και του ιού της ηπατίτιδας Γ, ενώ οι νέες επιδημικές εκρήξεις του ιού HIV που παρατηρήθηκαν πρόσφατα σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, υπογραμμίζουν τη σημασία της συνέχισης των αποτελεσματικών μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας στον τομέα αυτό.

»Στην Ευρώπη το 2014, τα αναφερθέντα νεο-διαγνωσθέντα κρούσματα του ιού HIV που συνδέονται με ενέσιμη χρήση ναρκωτικών, ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 2,4 ανά εκατομμύριο κατοίκους, ενώ μεγαλύτερα ποσοστά αναφέρθηκαν από την Εσθονία και τη Λετονία. Αν και τα αίτια της ανόδου των θανάτων από υπερβολική δόση δεν είναι σαφή, ενδέχεται να εμπλέκονται πολλαπλοί παράγοντες, όπως η αυξημένη διαθεσιμότητα ηρωίνης, η αυξημένη καθαρότητα, η γήρανση των χρηστών και τα μεταβαλλόμενα πρότυπα χρήσης ουσιών, περιλαμβανομένων των συνθετικών οπιοειδών και φαρμάκων.

»Στους ενδοφλέβιους χρήστες οπιούχων, το ποσοστό θνησιμότητας είναι 20 φορές υψηλότερο από το ποσοστό που παρατηρείται στο γενικό πληθυσμό. Στην Κύπρο, παρά το γεγονός ότι 1 στους 4 (337 από τους 1308) χρήστες που βρίσκεται στη θεραπεία, έκανε έστω και μια φορά ενδοφλέβια χρήση, λίγοι είναι αυτοί που παραπέμπονται για εξέταση και επομένως η διάγνωση μολυσματικών ασθενειών εκτιμάται ότι βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

»Με βάση τον Δείκτη Επικράτησης Μολυσματικών Ασθενειών, περίπου ένας στους δύο (49 από τους 109) ενδοφλέβιους χρήστες που εξετάστηκαν το 2014, διαγνώστηκαν θετικοί στην Ηπατίτιδα Γ. Η πλειοψηφία των χρηστών που διαγνώσθηκαν θετικοί στην Ηπατίτιδα Γ (29 από τις 49 περιπτώσεις) ήταν αλλοδαποί (Ευρωπαίοι υπήκοοι ή υπήκοοι τρίτων χωρών).

»Συνολικά για όλα τα χρόνια, τα οπιούχα, και συγκεκριμένα η ηρωίνη, φαίνεται να ευθύνεται για τη μεγάλη πλειοψηφία των θανάτων. Το προφίλ του θανόντος (με βάση τα διαχρονικά στοιχεία) είναι: άντρας, Ελληνοκύπριος, 32 ετών, χρήστης οπιούχων (πολλαπλών ουσιών). Όπως και στην περίπτωση του συνολικού αριθμού των προβληματικών χρηστών οπιούχων, περίπου οι μισοί άμεσοι θάνατοι που έχουν καταγραφεί την τελευταία δεκαετία, αφορούσαν σε αλλοδαπούς».

Μια «χιονοστιβάδα» στην Κύπρο

Σημειώνεται στην έκθεση ότι «το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο Κύπρου, στοχεύοντας στη μείωση του κινδύνου μετάδοσης μολυσματικών ασθενειών ανάμεσα στους ενδοφλέβιους χρήστες, όσο και στη μείωση των θανάτων σχετιζόμενων με τα ναρκωτικά, υλοποιεί συγκεκριμένα μέτρα». Ανάμεσα σε αυτά περιλαμβάνονται η οικονομική ενίσχυση του προγράμματος άμεσης πρόσβασης «Στόχος» και εφαρμογή του πιλοτικού προγράμματος «Xιονοστιβάδα» στην Κύπρο, με βασική ιδέα τη συμβολή πρώην ή ενεργών χρηστών, προκειμένου να ενημερώσουν άλλους χρήστες για τους κινδύνους της χρήσης και τους τρόπους προστασίας τους.

Άλλα μέτρα είναι η διεξαγωγή έρευνας μολυσματικών ασθενειών HIV, HBV και HCV και συμπεριφορών υψηλού κινδύνου ανάμεσα σε χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών, δωρεάν παραχώρηση ειδικών διαγνωστικών τεστ για μολυσματικές ασθένειες, επέκταση θεραπείας υποκατάστασης σε όλες τις επαρχίες και στις φυλακές.