Θάσος Σοφοκλέους
Όταν αποφασίζει να γράψει κανείς για τους ζώντες αγωνιστές της ΕΟΚΑ, πρέπει να υποκλίνεται με σεβασμό και ορθοφροσύνη απέναντι στις δικές τους θυσίες και βιώματα. Το να σκιαγραφήσει κανείς τη δράση, τα όνειρα, τους πόθους, τις κακουχίες των αγωνιστών της εποποιίας του 1955-1959 δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Γιατί απλά απέναντί μας υπάρχουν αυτοί οι άνθρωποι που αψήφησαν τα πάντα και πολέμησαν κάτω από αντίξοες συνθήκες τον πάνοπλο βρετανικό λέοντα.
Εκείνοι οι αγωνιστές τελικά έμειναν αδικαίωτοι, αλλά υπερήφανοι γι’ αυτό που υπηρέτησαν και γι’ αυτό που έπραξαν. Δεν λογάριασαν τίποτα.

Η 1η Απριλίου 1955 τους έφερε όλους στο κάλεσμα της Πατρίδας. Κι ήταν όλοι γεμάτοι ενθουσιασμό που έγιναν μέλη της ΕΟΚΑ. Της ΕΟΚΑ που έδειξε σε όλο τον κόσμο τι σημαίνει να αγωνίζεσαι και να πεθαίνεις για την ελευθερία της πατρίδος σου. Της ΕΟΚΑ που δίδαξε και απέδειξε τη δύναμη του αδυνάτου μπροστά στο χρέος της Λευτεριάς και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. Θάσος Σοφοκλέους: Χρόνια Οδύνης. Χρόνια δύσκολα. Χρόνια σκληρά και αλησμόνητα. Σε αυτό το βιβλίο αποκαλύπτεται η βαθιά βιωματική του κατάθεση. Κατάθεση Ιστορίας, χωρίς συνθηματολογίες, αλλά με ρεαλισμό και υπευθυνότητα, ρυμουλκεί τις αναμνήσεις μιας ζωής που τον σημάδεψε στα νεανικά του χρόνια.

Ένα λευκό περιστέρι
Δεν ξεχνά ποτέ τον φτερωτό του φίλο, ένα λευκό περιστέρι που του κρατούσε συντροφιά στο μικρό απάνθρωπο κελί των φυλακών της Αγγλίας. Το έβαλε στην ψυχή του και το ζωγράφισε για να το κάνει εξώφυλλο στο βιβλίο του έπειτα από τόσα πολλά χρόνια. Σε αυτόν τον πίνακα ίσως να βρίσκεται ολάκερο το μεγαλείο της αντοχής του ανθρώπου. Γράφει στις σελίδες 172-173: «Ένας αναπάντεχος και άκακος επισκέπτης αναταράζει μέσα-μέσα την ατμόσφαιρα. Ένα περιστέρι κάθεται έξω από το παράθυρο. Μερικές φορές με κοιτάζει περίεργα και γουργουρίζει διακριτικά. Όμως δεν καταλαβαίνω τι θέλει να μου πει.

Το παρακολουθώ με γαλήνη. Είναι η πιο ήρεμη συντροφιά (...) Δοκίμαζα κάθε μέρα να ανοίξω το τζάμι και, επιτέλους τα κατάφερα. Μα το περιστέρι δεν έλεγε να έλθει. Όμως, ήλθε. Είχα στο κελί λίγο ψωμί, το έκανα μικρά κομματάκια, έβγαλα το χέρι μου έξω και το περιστέρι, που πριν πέταξε φοβισμένο επέστρεψε, κάθισε με εμπιστοσύνη στα δάκτυλά μου, γουργούρισε και έφαγε μέσα από τη χούφτα μου τα κομματάκια από ψωμί. Είχαμε γίνει φίλοι... Του μιλώ κι αυτό με βλέπει στα μάτια. Του είπα πολλά (...) Μετά τον θάνατο του πατέρα μου, ο φτερωτός φίλος χάθηκε. Εγώ τον περίμενα πολύ καιρό. Δεν ξαναφάνηκε όμως...».

Ναι, Θάσο Σοφοκλέους. Οι φυλακές των αγωνιστών ήταν μια μορφή αγώνα. Ήσουν ο αριθμός 8579 στη Λευκωσία. Στις φυλακές του Wormwood Scrubs είχες τον αριθμό 9233 και στο Maidstone Kent ο αριθμός 1108. Στα πιο ωραία σας χρόνια φυλακιστήκατε και βασανιστήκατε από τους Άγγλους δικαστές, γιατί είχατε το θάρρος και την τόλμη να ζητήσετε την ελευθερία του τόπου που σας γέννησε.

Το όνειρο της Λευτεριάς
Όταν διαβάσει κανείς αυτό το βιβλίο, θα αντιληφθεί τη δύναμη της ψυχικής αντοχής των ανθρώπων εκείνων που έκαναν την προσωπική τους υπέρβαση. Μα η πίστη, το όνειρο της Λευτεριάς, ο καημός της σκλαβωμένης πατρίδας σε γιγαντώνει, σε θεριεύει και τελικά σε οδηγεί στον άνισο αγώνα. «Όταν ξεκινούσαμε εκείνο τον αγώνα», ομολογεί ο Θάσος Σοφοκλέους στα προλεγόμενά του «για ένα πράγμα ήμασταν βέβαιοι, ότι θα πεθαίναμε και δεν ντρέπομαι να επαναλάβω κάτι που πολλές φορές το έχουν πει, ότι “εμείς που είχαμε την ατυχία να ζήσουμε” ζηλεύουμε αυτούς που πέθαναν ευτυχισμένοι γιατί ένιωσαν το μεγαλείο της θυσίας και την ικανοποίηση ότι έκαναν το καθήκον τους στο ακέραιο και πρόσφεραν τη ζωή τους στον βωμό της Λευτεριάς».

Οι αγωνιστές της ΕΟΚΑ είχαν διαλέξει ανάμεσα στην ελευθερία και τον θάνατο. Οι ήρωες έγραψαν τη δική τους ιστορία. Οι άλλοι αγωνιστές, αυτοί δηλαδή που επέζησαν, όπως ομολογεί ο συγγραφέας, δεν φάνηκαν τυχεροί. Και αυτό δεν είναι παράπονο. Είναι ακριβώς η πεμπτουσία ολόκληρου του Αγώνα.

«Ήταν φυλακή κύριε Καθηγητά...»
Ένα σημαντικό γεγονός είναι η απόφαση του Θάσου να εγκαταλείψει, μαζί με άλλους συμφοιτητές του, τις σπουδές του στην Αθήνα και να έρθει στην Κύπρο για να βοηθήσει την ΕΟΚΑ. Προσέξτε δύο στίχους που έγραφε τότε: «Φορτώθηκα το σταυρό μου / και λάμνησα για τη λευτεριά». Μετά τον αγώνα συνέχισε στην Αθήνα τις σπουδές του. Ένα περιστατικό με έναν Καθηγητή του θα του μείνει αξέχαστο. Γράφει στη σελίδα 297: «Πήρε το βιβλιάριό μου, το άνοιξε, έβαλε βαθμό, με κοίταξε και μου είπε: “Γιατί παιδί μου παρουσιάζεις πέντε χρόνια διακοπή;” Κάποιος φοιτητής απ’ αυτούς που περίμεναν να εξετασθούν φώναξε: “Ήταν φυλακή, κύριε Καθηγητά...”. Κατάλαβε, δεν ρώτησε τίποτε. Σηκώθηκε, κατέβηκε από την έδρα και μου είπε : “Μπορώ, παιδί μου να σε φιλήσω;” Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη γλυκύτητα, τη στοργή και την αγάπη του. Ήρεμος, γαλήνιος, ενέπνεε εμπιστοσύνη, άγγιζε την ψυχή σου. Όποτε θυμηθώ το σκηνικό κλαίω...».

Η μεγάλη επιστροφή
Οι αναφορές του Θάσου Σοφοκλέους σε Έλληνες και ξένους συγγραφείς είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο. Οι επαφές του με τον αρχηγό Διγενή φωτίζουν την κυπριακή ιστορία. Η συγκίνησή του για τις θυσίες των ηρώων μας είναι αρκετά μεγάλη. Η φιλία του με τους Ιρλανδούς αγωνιστές, κατάδικοι των Βρετανών, μένει αξέχαστη. Όμως ιδιαίτερη είναι η αναφορά στο χωριό του την Κυθραία. Η υποδοχή που του επεφύλαξε η Κύπρος και η Κυθραία όταν επέστρεψε από την εξορία στη Ρόδο και Αθήνα θα του μείνει αλησμόνητη. Ξανασμίγει με την οικογένειά του χωρίς όμως τον αγαπημένο του πατέρα.

Γράφει ένα ποίημα για τον πατέρα του: «Δεν είχες φτάσει ακόμα τα εξήντα. Βαριά στο στήθος η καταχνιά. Αλυσίδες δικές μου δέσαν την καρδιά σου. Κι έφυγες πρόωρα. Κι αναρωτιέμαι: “Σε κακοκάρδισα με τα δικά μου ή σ’ έκανα περήφανο;”».
Όταν διάβασα αυτούς τους στίχους βούρκωσαν τα μάτια μου. Μη ρωτάς αγαπητέ Θάσο. Ο πατέρας σου εκεί ψηλά που βρίσκεται σε καμαρώνει και είναι υπερήφανος για σένα, όπως και όλοι εμείς, η επόμενη γενιά των Ελλήνων της Κύπρου, είμαστε υπερήφανοι για εκείνο τον υπέροχο Αγώνα της δικής σας αντοχής και λεβεντιάς.

Χαιρετισμοί
Οι χαιρετισμοί από τον Πέτρο Παπαπολυβίου, την Κλαίρη Αγγελίδου και τον Υπουργό Παιδείας Κώστα Καδή αντικατοπτρίζουν την ουσιαστική προσφορά του συνολικού έργου.

«Βγήκε αντάρτης στον Πενταδάκτυλο και διαδέχθηκε στα 23 του χρόνια τον Γρηγόρη Αυξεντίου», σημειώνει ο Πέτρος Παπαπολυβίου, «αναλαμβάνοντας τα καθήκοντα του Τομεάρχη Κερύνειας. Συνελήφθηκε, ύστερα από προδοσία, τον Οκτώβριο του 1956, βασανίστηκε άγρια, και τον Δεκέμβριο του 1956, ύστερα από μια συνοπτική δίκη, άκουσε τον Άγγλο δικαστή να του επιβάλλει την ποινή της ισόβιας φυλάκισης».

Η Κλαίρη Αγγελίδου, πρώην Υπουργός Παιδείας και Αγωνίστρια της ΕΟΚΑ, σημειώνει: «Ο Τομεάρχης Θάσος Σοφοκλέους δίνει, μέσα από το ημερολόγιό του, τις αληθινές στιγμές του Αγώνα του κυπριακού λαού. Τον συγχαίρω θερμά».

Ο Υπουργός Παιδείας και Πολιτισμού Κώστας Καδής γράφει, μεταξύ άλλων: «Εκφράζω τη βαθιά μου εκτίμηση στο συνολικό έργο του ιδεολόγου αγωνιστή Θάσου Σοφοκλέους, που με ήθος και αξιοπρέπεια συνεχίζει τη σημαντική προσφορά του στην Πατρίδα».
Το βιβλίο ο Θάσος Σοφοκλέους το αφιερώνει στη γυναίκα του, στα παιδιά του και στα εγγόνια του.

Αδικαίωτα οράματα
Οι συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου δημιούργησαν την Κυπριακή Δημοκρατία. Ο Θάσος Σοφοκλέους είχε εκφράσει προσωπικά τη διαφωνία του με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, προμηνύοντας ότι αυτές οι συμφωνίες θα έφερναν συμφορές στην Κύπρο. Δυστυχώς τα όνειρα των αγωνιστών του 1955-59 έμειναν αδικαίωτα. Για Ένωση με τη μάνα Ελλάδα έδωσαν όρκο οι ηγέτες και οι αγωνιστές της ΕΟΚΑ. Ακόμα και σήμερα παραμένουν πιστοί στον όρκο τους. «Ο Έλληνας γεννήθηκε αγωνιστής, γι’ αυτό πρέπει να στέκει ακοίμητος φρουρός στις επάλξεις», έλεγε ο ήρωας Μάρκος Δράκος.

Αγαπητοί αγωνιστές της Κυπριακής Ελευθερίας. Στο λυκόφως της ζωής σας, αναπολείτε κάποτε ολάκερα τα βιώματά σας. Πού και πού σας ξεφεύγει ένα δάκρυ ανάμεικτο από μνήμες. Και συναισθηματισμούς. Εσείς ρυμουλκήσατε το καράβι της Λευτεριάς ώς εκεί που μπορούσατε. Ωστόσο, παραμένετε μέχρι σήμερα υπερήφανοι Έλληνες για τη δράση σας στον ένοπλο Αγώνα της θρυλικής ΕΟΚΑ. Αλήθεια, σκέφτηκε κανείς τι σημαίνει να βασανίζεσαι τόσο απάνθρωπα για τα ιδανικά της ελευθερίας; Αναλογίστηκε κανείς πόσες στερήσεις είχαν αυτοί οι άνθρωποι όταν έτρεχαν στα πεδία των μαχών με τον θάνατο στα χείλη, κι ακόμα δεν γνώριζαν αν θα ζήσουν την επόμενη μέρα... Τελειώνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Θάσο Σοφοκλέους για το βιβλίο που μου χάρισε, το οποίο περιείχε την ακόλουθη αφιέρωση:
«Λευκωσία 17.2.2016

Στον αγαπητό μου φίλο Σοφοκλή Κωνσταντίνου, που αγαπά και στηρίζει τους Αγωνιστές, πλημμυρισμένος με το πνεύμα της αθάνατης ΕΟΚΑ, γαλουχημένος με τα ιδανικά της φυλής και λάτρης της Ελλάδας.
Τιμητική προσφορά με την αγάπη μου.
Θάσος Σοφοκλέους».