Όλες οι διαστάσεις του φαινομένου και ποια η πραγματικότητα στην Κύπρο

Πρόσφατη έρευνα, σε δείγμα 1.668 μαθητών γυμνασίων-λυκείων παγκύπρια, έδειξε ότι το ένα τέταρτο των μαθητών έχουν σεξουαλικές σχέσεις (37,3% των αγοριών, 13,2% των κοριτσιών, δηλαδή μέσος όρος ποσοστό 24%)

ΕΝΑΣ στους σαράντα συμμετέχοντες βίωσαν μια τέτοια κατάσταση, σύμφωνα με έρευνα

Η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, δηλαδή εγκυμοσύνη η οποία δεν είναι προγραμματισμένη, αποτελεί πραγματικότητα που βιώνουν χιλιάδες έφηβοι σ’ όλον τον κόσμο. Ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη συμβαίνει σχεδόν σ’ οποιονδήποτε. Η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη αποτελεί συνήθως ιδιαίτερα τραυματική εμπειρία όταν συμβεί σε έφηβους. Η εγκυμοσύνη στην εφηβεία δεν αποτελεί σπάνιο φαινόμενο παρ' όλη τη δυσκολία να το αποδεχτούμε. Η μεγάλη πιθανότητα τυχαίας εγκυμοσύνης στην εφηβεία οφείλεται σε δυο παράγοντες:

α. Το βιολογικό γεγονός ότι οι έφηβοι είναι γόνιμοι

β. Κακή ενημέρωση εφήβων σε θέματα αναπαραγωγικής υγείας.

Κατεβαίνει το ηλικιακό όριο

Τα τελευταία χρόνια είμαστε όλοι μάρτυρες μιας αλλαγής όσον αφορά τις πρώτες σεξουαλικές επαφές των εφήβων, διαπιστώνοντας ότι το όριο ηλικίας συνεχώς κατεβαίνει. Η πρόσφατη έρευνα «Υγεία στις Διαφυλικές Σχέσεις και τη Σεξουαλικότητα», που διεξήγαγε ο Οργανισμός Νεολαίας Κύπρου σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Αναπαραγωγικής Ιατρικής Κύπρου, σε δείγμα 1.668 μαθητών γυμνασίων-λυκείων παγκύπρια, έδειξε ότι το ένα τέταρτο των μαθητών έχουν σεξουαλικές σχέσεις (37,3% των αγοριών, 13,2% των κοριτσιών, δηλαδή μέσος όρος ποσοστό 24%). Από αυτά τα παιδιά, το 68% είχαν σεξουαλική δραστηριότητα πριν από την ηλικία των 16. Στην ερώτηση, αν αντιμετώπισαν περιστατικό ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, το 10,5% των μαθητών οι οποίοι είχαν σχέσεις απάντησαν ότι είχαν τουλάχιστον ένα περιστατικό ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, δηλαδή ποσοστό 2,5% (42 παιδιά).

Οι Συνέπειες

Οι επιπτώσεις ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης στην εφηβεία είναι πολυδιάστατες.

1. Σωματικές: Η εγκυμοσύνη στην εφηβεία έχει μεγαλύτερο κίνδυνο αποβολής, πρόωρο τοκετό, γέννηση μωρού με χαμηλό βάρος.

2. Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις. Η έφηβη με ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη έχει μεγαλύτερες πιθανότητες:

(α) να εγκαταλείψει το σχολείο

(β) να καταφύγει σε ένα βιαστικό, πρόωρο γάμο, ο οποίος με τη σειρά του έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να καταλήξει σε διαζύγιο.

(γ) να τύχει εκμετάλλευσης από επιτήδειους.

Αναμφίβολα η έφηβη ωριμάζει μεν βιολογικά, αλλά αυτό δεν συνεπάγεται ετοιμότητα για εγκυμοσύνη και παιδί. Πολύ συχνά η έφηβη που μένει έγκυος αναγκάζεται να καταφύγει σε διακοπή εγκυμοσύνης, επέμβαση η οποία πιθανόν να επηρεάσει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχολογική υγεία της έφηβης.

Βιωματικά εργαστήρια

Στη διάρκεια βιωματικών εργαστηρίων χρησιμοποιώ την εξής άσκηση: Ζητώ από τους μαθητές ή φοιτητές να εισηγηθούν επιλογές αντιμετώπισης μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης. Αναφέρουν πέντε επιλογές:

(α) Διακοπή εγκυμοσύνης
(β) Συνέχιση εγκυμοσύνης, γάμος και παιδί
(γ) Ανύπαντρη μητέρα
(δ) Συνέχιση εγκυμοσύνης. Το παιδί να δοθεί για υιοθεσία
(ε) Ανύπαντροι γονείς. Συνέχιση εγκυμοσύνης, με την προϋπόθεση ότι το θέλουν αμφότεροι (έγκυος, σύντροφος).

Μέσα από τη συζήτηση καταλήγουν όλοι στο συμπέρασμα ότι η πρόληψη είναι πολύ σημαντική, για να μη βρεθεί η έφηβη στο δίλημμα της ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης.

Η πρόληψη

Στον τομέα πρόληψης της ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης οι έφηβοι πρέπει να θυμούνται ότι:

(α) Αν είναι σεξουαλικά ενεργοί, αλλά δεν χρησιμοποιούν μιαν αποτελεσματική μέθοδο αντισύλληψης, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα εγκυμοσύνης.

(β) Υπάρχει πιθανότητα να μείνει η έφηβη έγκυος από την πρώτη φορά που έχει ωορρηξία. Η πρώτη ωορρηξία μάλιστα μπορεί να συμβεί πριν από την πρώτη περίοδο!

(γ) Υπάρχει πιθανότητα να μείνει έγκυος μία έφηβη από την πρώτη φορά που έχει σεξουαλική επαφή, καθώς επίσης σε κάθε επόμενη φορά. Καταρρίπτεται έτσι ο μύθος της πρώτης φοράς ή ότι αν δεν έχει οργασμό η γυναίκα, δεν μένει έγκυος.

(δ) Υπάρχει πιθανότητα να μείνει έγκυος μια γυναίκα οποιαδήποτε μέρα του κύκλου, όχι μόνο γύρω στο μέσο του κύκλου (δηλαδή κατά τις υποτιθέμενες γόνιμες μέρες).

Το μήνυμα

Μήνυμα προς εφήβους σε σχέση με την ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη:

(α) Η ζωή είναι πολύ όμορφη. Εμπειρίες περιμένουν τους νέους να τις γευτούν.

(β) Ο έρωτας, το σεξ, η απόκτηση οικογένειας είναι από τα πιο υπέροχα πράγματα στη ζωή, αλλά μόνο όταν αισθάνονται έτοιμοι να τα δεχτούν και να αναλάβουν τις ευθύνες που συνεπάγονται. Δεν χρειάζεται να
βιάζονται.

(γ) Αν ο έφηβος δεν θέλει να έχει σεξουαλικές σχέσεις, τότε έχει κάθε δικαίωμα να απέχει.

(δ) Αν όμως ο έφηβος θέλει να έχει σεξουαλικές σχέσεις, τότε έχει υποχρέωση να χρησιμοποιοεί αντισύλληψη με ορθό τρόπο, έτσι ώστε να αποφεύεγεται η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη.

(ε) Αν η τακτική μέθοδος αντισύλληψης αποτύχει, μπορούν να καταφύγουν σε έκτακτη μέθοδο αντισύλληψης, όπως το «χάπι της επομένης ημέρας».

(ζ) Υπάρχουν πολλές επιλογές, έτσι ώστε να μη χρειαστεί ποτέ να υποστούν διακοπή εγκυμοσύνης ή να φέρουν στον κόσμο ένα παιδί πριν να είναι έτοιμοι να αναλάβουν τέτοια ευθύνη.

Η αποχή

Στον τομέα της πρόληψης της ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης οι έφηβοι πρέπει να θυμούνται επίσης ότι:

(α) 1η επιλογή: Aποχή, δηλαδή το να μην έχουν σεξουαλικές σχέσεις.

(β) 2η επιλογή: Να έχουν σεξουαλικές σχέσεις με υπευθυνότητα. Πράγμα που προϋποθέτει λήψη απόφασης μετά από πολλή, ώριμη σκέψη, με βάση τη σωστή πληροφόρηση.

Σημειώνεται πως αποχή είναι η πλήρης αποφυγή των σεξουαλικών σχέσεων ή η διατήρηση της παρθενιάς μέχρι τον γάμο, παρ’ όλον που υπάρχουν κι άλλες ερμηνείες. Μπορεί για κάποιους αποχή να σημαίνει το να μην έχουν ποτέ σεξουαλικές σχέσεις, ενώ για άλλους μπορεί να σημαίνει το να μην έχουν σεξουαλικές σχέσεις για κάποιο χρονικό διάστημα ή με το συγκεκριμένο άτομο. Αποχή όμως θα πρέπει για όλους να σημαίνει συνειδητή επιλογή. Να μην αποτελεί διέξοδο λόγω άγνοιας, παραπληροφόρησης ή φόβου. Αν λοιπόν η απόφαση ενός νεαρού ατόμου είναι να μην έχει σεξουαλικές σχέσεις, θα πρέπει να είναι αρκετά σίγουρο, δυνατό ώστε να περάσει το μήνυμα αυτό στον/στη σύντροφό του. Ο σύντροφός με επιμονή, με έξυπνα, γλυκά λόγια πιθανόν να προσπαθεί να μεταπείσει ή έμμεσα να πιέσει λέγοντας:

- «Μα όλοι το κάνουν»,
- «Μην ανησυχείς, θα χρησιμοποιήσω προστασία, θα προσέχω»,
- «Αν με αγαπάς, θα το κάνεις».

Πρέπει να είστε σταθεροί και να εμμείνετε στην επιλογή σας, ανεξαρτήτως τέτοιων προσπαθειών επηρεασμού.

Υπεύθυνες σεξουαλικές σχέσεις

Η αποχή δεν αποτελεί τη μόνη επιλογή. Προστατεύει όμως 100% από ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα όπως AIDS, χλαμύδια, έρπητα, κονδυλώματα κτλ. Η αποχή όμως είναι δύσκολη επιλογή. Χρειάζεται μεγάλη πειθαρχία για την εφαρμογή τέτοιας απόφασης.

Όταν ένα νεαρό άτομο αισθάνεται έτοιμο να έχει σεξουαλικές σχέσεις στην εφηβεία, τότε πρέπει να χρησιμοποιήσει κάποια αποτελεσματική αντισυλληπτική μέθοδο, αλλά ταυτόχρονα αποδεκτή από το άλλο μέλος του ζευγαριού. Γι' αυτό οι έφηβοι θα πρέπει να περάσουν το μήνυμα στον σύντροφό τους ότι πρέπει να χρησιμοποιήσουν προστασία. Η χρήση αντισύλληψης είναι δικαίωμα και υποχρέωση. Πιστεύω ότι η αναγνώριση του δικαιώματος των δύο φύλων σωστής πληροφόρησης-εκπαίδευσης είναι ουσιώδης.

Η αυστηρή πολλές φορές κριτική στην έφηβη η οποία μένει έγκυος -αλήθεια, μένει μόνη της έγκυος;- δεν βοηθά κανέναν που έχει ανάγκη από κατανόηση και στήριξη. Η ενημέρωση των νέων θα τους καταστήσει ικανούς να παίρνουν υπεύθυνες αποφάσεις για τη σεξουαλικότητα, τις σχέσεις, τη ζωή. Η εκπαίδευση κι οι γνώσεις διαμορφώνουν στάσεις που γίνονται πρακτικές της ζωής. Εμείς οι μεγαλύτεροι πρέπει να τους στηρίζουμε, να βοηθούμε να γίνουν σωστοί αυριανοί πολίτες, σύντροφοι, σύζυγοι, γονείς, δίδοντάς τους τα εφόδια για να μπορέσουν να αναπτυχθούν, να ωριμάσουν, να μπορούν να παίρνουν υπεύθυνες αποφάσεις. Ταυτόχρονα, η επικοινωνία μαζί με τους εφήβους πρέπει να είναι ανοικτή, για να μπορούν να καταφεύγουν σε βοήθεια, όταν την χρειάζονται, στους γονείς, εκπαιδευτικούς ή στους ειδικούς.

Οι Υπηρεσίες

ΣΤΗΝ Κύπρο, η διακοπή εγκυμοσύνης στον ιδιωτικό τομέα είναι σχετικά εύκολη, γιατί η νομοθεσία παρέχει αυτήν τη δυνατότητα. Στον κρατικό όμως τομέα η διακοπή εγκυμοσύνης γίνεται μόνο στις περιπτώσεις που τίθεται θέμα σωματικής ή ψυχικής υγείας της μητέρας, βαριάς εμβρυϊκής ανωμαλίας, ή σε περιπτώσεις βιασμού. Ακόμα, όμως, και στις περιπτώσεις ανάγκης για διακοπή ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης στον ιδιωτικό τομέα, η έφηβη δεν έχει πρόσβαση σε μια οικονομικά προσιτή τιμή, έχοντας να αντιμετωπίσει το υψηλό κόστος τέτοιας υπηρεσίας.

Επιπλέον, οι ενοχές, ο φόβος, ο κοινωνικός αποκλεισμός, η ψυχολογική κατάπτωση είναι μόνο μερικές από τις πολύ αρνητικές συνέπειες στη έφηβη που προχωρεί στην πολύ δύσκολη απόφαση διακοπής της εγκυμοσύνης. Η κοπέλες αυτές πρέπει να στηρίζονται τόσο κοινωνικά όσο και ψυχολογικά στις αποφάσεις τους όσον αφορά στη σεξουαλική και αναπαραγωγική τους ζωή, με αποτέλεσμα να γίνονται συνειδητές μητέρες, με υπευθυνότητα απέναντι στους εαυτούς τους, στους συντρόφους τους αλλά και στην οικογένειά τους. Καθένας από εμάς έχει το δικαίωμα επιλογής αν θα κάνει παιδιά και πότε. Αυτό πρέπει να διασφαλίζεται από την πολιτεία με τρόπο που να σέβεται τον πολίτη.

Η έλλειψη υπηρεσιών σε θέματα αντισύλληψης, αντιμετώπισης της ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης στα κρατικά νοσοκομεία, σκιαγραφεί ένα ακόμα δυσκολότερο σκηνικό στην παρεμπόδιση της ελευθερίας της κοπέλας ή του ζευγαριού μέσα από τη στέρηση του δικαιώματος πρόσβασης σε κλινικές υπηρεσίες σεξουαλικής, αναπαραγωγικής υγείας. Η οικογένεια, η πολιτεία, η ίδια η κοινωνία έχουν υποχρέωση να προσφέρουν στους νέους αυτό που δικαιωματικά τους ανήκει. Αναγνώριση, κάλυψη των αναγκών τους σε σχέση με τη σεξουαλικότητα και την αναπαραγωγική τους υγεία.

ΔΕΣΠΩΣ ΧΑΤΖΗΛΟΪΖΟΥ
Νοσηλεύτρια
Πηγή: paidiatros.com