Νοερή περιδιάβαση στον χώρο εκείνο που ανέδειξε πολιτισμούς

Από την Ισπανία, την Ελλάδα, την Κύπρο, μέχρι την Αίγυπτο και το Μαρόκο, αναδύεται η πολύχρωμη ομορφιά της δημιουργίας σε μιαν ατέλειωτη σύγκρουση ιδεών και φυλετικών ανταγωνισμών

Η ΚΥΠΡΙΑΚΗ ψυχή χάραξε το πλαίσιο εκείνο, που την κράτησε ατόφια μέσα από συμπληγάδες και επιδρομές

Σήμερα θα κάνουμε μια νοερή περιδιάβαση στον χώρο εκείνο που ανέδειξε πολιτισμούς και χάρισε σ’ ολόκληρη την ανθρωπότητα το δώρο τής πνευματικής δημιουργίας.
Μεσόγειος: Σταυροδρόμι λαών, ένα πρότυπο έμπνευσης, μια αέναη θάλασσα που ψιθυρίζει αιώνες ιστορία, ένας κόσμος που συνυπάρχει με το ιδεώδες και την ευωδία της φύσης. Από την Ισπανία, τη Νότια Γαλλία, την Ιταλία, την Ελλάδα, την Κύπρο, τον Λίβανο, το Ισραήλ μέχρι την Αίγυπτο, την Αλγερία, τη Λιβύη, την Τυνησία, το Μαρόκο, αναδύεται η πολύχρωμη ομορφιά της δημιουργίας σε μιαν ατέλειωτη σύγκρουση ιδεών και φυλετικών ανταγωνισμών. «Η Μεσόγειος», γράφει ο Καθηγητής Geoffrey Blainey στο έργο του «Συνοπτική Ιστορία του Κόσμου», «συνέβαλε περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη θαλάσσια έκταση, στη διαμόρφωση του σύγχρονου κόσμου. Αν δεν υπήρχε αυτή η θάλασσα, με τις ιδιότυπες αρετές και την ασυνήθιστη γεωγραφική θέση, η πολιτική, οικονομική, πολιτισμική και κοινωνική ζωή του πλανήτη θα είχε αναμφίβολα εκτραπεί προς άλλη κατεύθυνση».

Τα ταξίδια του Νίκου Καζαντζάκη

Εξαιρετική η ταξιδιωτική λογοτεχνία που μας άφησε ο Νίκος Καζαντζάκης μέσα από το πλούσιο έργο του. Τα λόγια του έμειναν παντοτινά μνημεία λόγου και τέχνης, ενώ, πέρα από τις δικές του αναζητήσεις και τους δικούς του στοχασμούς, η εμπειρία του από τον κόσμο που γύρισε, υπήρξε πολύτιμη. Στο βιβλίο του «Ιταλία - Αίγυπτος» μάς ξεναγεί στον ποταμό Νείλο και μας μεταφέρει σε μιαν άλλη εποχή. Γράφει μεταξύ άλλων: «Όταν ζυγώναμε πια στις πλατειές εκβολές του Νείλου κι άρχισε η θάλασσα, η Μεγάλη Πράσινη όπως την ονομάζουν τα ιερογλυφικά, να πρασινίζει - ένα παλιό τραγούδι, που μας σώθηκε σα μια κραυγή από την εποχή του Φαραώ, κυρίεψε την καρδιά μου (...) Ζούμε σε μιαν εποχή που έχει κραυγή δική της και κατασιγάζει όλες τις ελκυστικές, άγονες για τις σημερινές ανάγκες, φωνές της ωραιότητας και της σοφίας. Άλλη είναι η Αίγυπτος που βλέπαμε πριν από τον παγκόσμιο πόλεμο, τη μεγάλη αυτή αιματηρή γραμμή που χωρίζει σε δύο την εποχή και την καρδιά μας, κι άλλη είναι η Αίγυπτος που αντικρίζουν σήμερα τα μάτια του σύγχρονου ανθρώπου...».

Το ελληνικό ιδεώδες

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αναδύεται μέσα από θυελλώδεις εποχές. Κατακτά αρκετά αρχαία κράτη και η επέλασή της σαρώνει τα πάντα. Η έπαρση και η αλαζονεία, οι ανταγωνισμοί, οι πολέμιοι και οι εσωτερικές διαμάχες κλονίζουν την αυτοκρατορία. Ήδη από το 270 π.Χ. η Ρώμη ήλεγχε τη Σαρδηνία και τη Σικελία. Ωστόσο, η Ρώμη πήρε αρκετά από την Αθήνα, στα γράμματα, στις τέχνες, στη φιλοσοφία και στον πολιτισμό. Ο Καίσαρας, ο Κικέρων, ο Σενέκας, ο Μάρκος Αυρήλιος, ο Βιργίλιος και πολλοί άλλοι, άφησαν γραπτά έργα σαφώς επηρεασμένα από την ελληνική σκέψη. Οι Συρακούσες θα αναδείξουν ένα από τα μεγαλύτερα πνεύματα όλων των εποχών: Αρχιμήδης. Αιώνιος Έλληνας. Μαθηματικός, φιλόσοφος και μηχανικός, έμελλε να προσφέρει πολλά στην παγκόσμια διανόηση.

Ο Κικέρωνας, τιμώντας τον μεγάλο Έλληνα σοφό, ανοικοδόμησε τον τάφο του φτιάχνοντας ένα μεγάλο μνημείο, βάζοντας πάνω μια υδρόγειο σφαίρα για να θυμίζει παντοτινά την ανεκτίμητη προσφορά του στις επιστήμες, υποκλινόμενος έτσι στο αθάνατο ελληνικό πνεύμα. Πλάτων, Αριστοτέλης, Δημόκριτος, Θουκυδίδης, Ηρόδοτος, Διογένης, Επίκουρος και τόσοι άλλοι, έδωσαν ό,τι καλύτερο πνευματικό έργο στην ανθρωπότητα και χάρισαν έργα αξεπέραστης τέχνης, ομορφιάς και συλλογικής σκέψης.

Το ελληνικό ιδεώδες φωτίζει μέχρι σήμερα τον παγκόσμιο πολιτισμό. Ένα μεσογειακό τοπίο που γέννησε αθάνατες ιδέες, αλλά και ηρωικά πρότυπα, όπως ο Λεωνίδας στις Θερμοπύλες και ο Μιλτιάδης στη μάχη του Μαραθώνα. Ο Μέγας Αλέξανδρος θα μεταφέρει τον ελληνικό πολιτισμό στα πέρατα της οικουμένης, ενώ η πολύχρονη εκστρατεία του θα μείνει για πάντα στην Ιστορία. Ο Όμηρος, με τα δύο επικά του έργα Ιλιάδα και Οδύσσεια, θα αφήσει αθάνατη κληρονομιά πέρα από τον μύθο.

Κύπρος: Ένα θαύμα της Ιστορίας

Η Κύπρος, με τον πανάρχαιο ελληνικό πολιτισμό της, με τους Ίωνες και τους Αχαιούς, θα δημιουργήσει ένα Μεσογειακό θαύμα. Οι κατακτητές αμέτρητοι. Κι όμως κράτησε γερά τους ιστορικούς δεσμούς. Η κυπριακή ψυχή χάραξε το πλαίσιο εκείνο που την κράτησε ατόφια μέσα από συμπληγάδες και επιδρομές. Γι’ αυτό ο Ελλαδίτης συγγραφέας Γεώργιος Πουκαμισάς σημειώνει με εύστοχο τρόπο τα ακόλουθα λόγια στο βιβλίο του «Πολιτισμός και Ιστορία» (Εκδόσεις Κ. Επιφανίου): «Συλλογίζεται ο επισκέπτης από την Ελλάδα, τι είναι εκείνο που έκανε την Κύπρο να διατηρήσει άφθαρτο τον ελληνικό χαρακτήρα της, όταν η Σικελία, κάποτε το μεγαλύτερο ελληνικό νησί, έχασε τη λαλιά της και ξέχασε την ταυτότητά της, για να γίνει ένα παλίμψηστο της Ιστορίας.

Δεν είχε ηπιότερους κατακτητές η Κύπρος, από όσους δοκίμασε το νησί του Εμπεδοκλή, του Διόδωρου και της Αγίας Αγάθης. Ούτε βρίσκεται πλησιέστερα στην Κρήτη απ' όσο η Σικελία στην Πελοπόννησο. Κι όμως ο Σικελιώτης δεν άντεξε (...) Η Κύπρος, ένα νησί της Εγγύς Ανατολής, κράτησε. Είναι ένα θαύμα της Ιστορίας (...) Εδώ, η αρχέγονη ψυχή μας, η αρκαδική, με τους Αθηναίους και τους Ρόδιους, τους Αλασιώτες, ανθίσταται. Και επιχειρεί να προσφέρει το διαρκούν θαύμα, συμβολή στην κοινή ευρωπαϊκή συνείδηση...». Ναι, το χρυσοπράσινο φύλλο, όπως λέει και το παλιό τραγούδι, ριγμένο στο πέλαγος, κρατάει γερά. «Άραγε τι κρυφό είχε να σου πει η Μεσόγειος και σε ξεμονάχιασε;», αναρωτιέται ο μεγάλος μας ποιητής, Κώστας Μόντης.

Νοσταλγικές σκέψεις

Ο Γαλλοαλγερινός νομπελίστας διανοούμενος, Αλμπέρ Καμύ, στο έργο του «Οι γάμοι και το καλοκαίρι», μας μεταφέρει σε ένα μεσογειακό τοπίο στο Αλγέρι με μια διάθεση ρομαντισμού και νοσταλγίας: «Γιατί να ’ναι άραγε», αναρωτιέται ο Αλμπέρ Καμύ, «τούτες οι σύντομες στιγμές, όταν βλέπεις τη μέρα να σβήνει μέσα στη νύχτα, κατοικημένες από σημεία και μυστικά καλέσματα για να δεθώ με το Αλγέρι; Σαν βρίσκομαι συχνά μακριά του, φέρνω στον νου μου τα δειλινά του σαν υποσχέσεις ευδαιμονίας. Πάνω στους λόφους που στεφανώνουνε την πολιτεία, υποψιάζεσαι πως υπάρχουνε μικρά μονοπάτια ανάμεσα στα σπαρτά και τις ελιές. Σ’ αυτά τα μονοπάτια ξαναγυρίζει πάντα η καρδιά μου (...)

Στον ουρανό που ξαφνικά στερήθηκε τον ήλιο του, αναπαύεται κάτι. Μια μικρή τούφα από κόκκινα σύννεφα αποτραβιέται ώσπου να διαλυθεί στον αέρα. Λίγο μετά, το πρώτο αστέρι, που το κοιτάς να παίρνει σχήμα και να σκληραίνει μες στο αδιαπέραστο του ουρανού κι ύστερα, με ένα τίναγμα, σαν να καταβροχθίζει τα πάντα, η νύχτα! Τι ασυνήθιστο να κρύβουν άραγε κείνες οι φευγαλέες νύχτες για να ελευθερώνουνε τόσα πράγματα μέσα μου;». Μεσόγειος. Γη της ομορφιάς και του ονείρου. Γη του πνεύματος και της ύλης. Αιώνια πνοή πολιτισμών. Εδώ που ο άνθρωπος κατέθεσε την ψυχή και τη μνήμη μέσα από το αδιάκοπο ξεχείλισμα των κυμάτων, μέσα από τις αμέτρητες χρυσές αμμουδιές... Μεσόγειος. Δεν έπαψε ποτέ να κερνάει τα τραγούδια της και τις πολύμορφες ιδέες της.