ΑΝΟΙΞΗ ΚΑΙ ΠΗΓΑΜΕ ΓΙΑ ΚΟΝΤΙΝΗ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΑΝΙΣΤΑΣΑ

Οδοιπορικό της «Σημερινής» στο μικρό όμορφο χωριό της Πιτσιλιάς, με τη μακραίωνη ιστορία και τα απαράμιλλης ομορφιάς μνημεία του

Στην καρδιά της Πιτσιλιάς βρίσκεται ένα από τα πιο γραφικά και καταπράσινα χωριά της Κύπρου. Δεν είναι άλλο από την Πλατανιστάσα, η οποία αποτελεί δείγμα τόσο του μακραίωνου ελληνικού πολιτισμού όσο και του κάλλους της φύσης που διέπει το ορεινό τοπίο της Κύπρου. Ένα πανέμορφο χωριό, κτισμένο περίπου 58 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πρωτεύουσας. Μια τοποθεσία με υπέροχες εικόνες, ανάμεσά τους εκτάσεις ντυμένες με διάφορες αποχρώσεις του πράσινου, ο επιβλητικός πέτρινος νερόμυλος, οι γραφικές γειτονιές και σπίτια λαϊκής αρχιτεκτονικής.

Η Πλατανιστάσα, χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, βρίσκεται στην καρδιά της κακοτράχαλής της γης, της ηρωογεννήτρας Πιτσιλιάς, στη βόρεια πλευρά του Τροόδους. Το τοπίο, όπου είναι κτισμένο το χωριό, είναι τραχύ βουνίσιο, με στενές βαθιές κοιλάδες και απότομες βουνοκορφές, που το ύψος τους ξεπερνά τα 1.000 μέτρα. Το όλο τοπίο είναι διαμελισμένο από το δίκτυο του ποταμού της Περιστερώνας Σερράχη. Το χωριό σήμερα, επηρεασμένο από την αστυφιλία, αριθμεί περίπου 70 μόνιμους κάτοικους, ενώ το καλοκαίρι με την επάνοδο των αποδήμων πολλαπλασιάζονται.

Ιστορία του χωριού

Πανάρχαια είναι η ιστορία του χωριού και μια πληθώρα αρχαιολογικών ευρημάτων μαρτυρούν τη βαθιά στους αιώνες ελληνικότητά του. Ανευρέθηκαν προχριστιανικοί τάφοι, βωμός αλλά και ερειπωμένοι οικισμοί με τα ονόματα: «Περάτηδες-Διποτάμια» και «Βρύση της Ζιντήλας». Το γλωσσικό ιδίωμα των κατοίκων της κοινότητας περιλαμβάνει γνήσιες ομηρικές λέξεις, όπως νόστος, ληνός, δόμη, δώμα, όρνιθα, αίγα, ρίφι, ρους, πράγμα που φανερώνει την αρχαία ύπαρξη του χωριού ως μία προέκταση του ελληνικού κόσμου.

Οι εκδοχές του ονόματος

Υπάρχουν τρεις εκδοχές ως προς την ονομασία του χωριού:

· Πρώτη εκδοχή: Αυτή είναι φυτώνυμη, από το δένδρο πλάτανος. Πλατανιστάσα σημαίνει τοποθεσία κατάφυτη από πλατάνια.

· Δεύτερη εκδοχή: Το χωριό πήρε το όνομά του από το «Παλάτι», το εξοχικό μέγαρο των Φράγκων ευγενών και της βασιλικής οικογένειας που βρισκόταν στο κέντρο του σημερινού χωριού, στην περιοχή «Βασιλιάς». Πλατανιστάσα σημαίνει εδώ: Κώμη που στέκει γύρω από το Παλάτι. Παλατιστάσα-Πλατανιστάσα.

· Τρίτη εκδοχή: Σχετίζεται με το πεταλοειδές σχήμα του χωριού, που μοιάζει με πλατάνα. Πλατάνα είναι ένα πεταλοειδές μέταλλο, που τοποθετούσαν στο κάτω και πίσω μέρος των «ποδίνων», κυρίως των «τσαγκαροποδίνων», τοπικών υποδημάτων των κατοίκων της περιοχής Πιτσιλιάς στα περασμένα χρόνια.

Εκκλησίες

Στην Πλατανιστάσα υπάρχουν τέσσερεις εκκλησίες και η μια είναι μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, προστατευόμενο από την UNESCO. Ο ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι, η πιο παράξενη και πιο όμορφη εκκλησία, βρίσκεται στην οροσειρά λίγο έξω από το χωριό, στην αγκάλη μιας μικρής, μαγευτικής, καταπράσινης κοιλάδας. Ο ναός είναι του τύπου μονόκλιτου, ξυλόστεγου «Φραγκοβυζαντινού» ναού, με επικλινή στέγη και περιβάλλεται από κλειστή στοά. Εσωτερικά ολόκληρος καλύπτεται από τοιχογραφίες. Τοιχογραφίες καλύπτουν επίσης τον δυτικό τοίχο του και μέρος πάνω από τη νότια είσοδό του. Από το 1985 περιλαμβάνεται, μαζί με εννέα άλλες τοιχογραφημένες βυζαντινές εκκλησίες του Τροόδους, στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, η ονομασία «Αγιασμάτι» προέρχεται από τη λέξη Αγίασμα. Άλλη εκδοχή συνδέει την ονομασία με την περιοχή Αγιασμάτι της δυτικής Μικράς Ασίας, μια τοποθεσία που αναφέρεται σε σχέση με την άλωση της Κωνσταντινούπολης στα 1453. Είναι μοναδική επειδή η οροφή της εκτείνεται πέραν του κτηρίου του ναού, σχηματίζοντας ένα περίστωο. Ολόκληρο το εσωτερικό της εκκλησίας, ακόμη και τα τέσσερα δοκάρια που συγκρατούν την ξύλινη στέγη, είναι ζωγραφισμένο. Οι τοιχογραφίες αυτές έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, μιας και παρουσιάζουν έναν συγκερασμό της βυζαντινής παλαιολόγειας τέχνης και της τοπικής λαϊκής ζωγραφικής, με στοιχεία από την τέχνη της ιταλικής Aναγέννησης.

Λίγο πριν από το κέντρο του χωριού βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, και αυτή στη θέση παλαιότερης εκκλησίας, που ανακαινίσθηκε τον 17ον αιώνα και χρησιμοποιείτο ως κύρια εκκλησία του χωριού, μέχρι που ανακαινίσθηκε η εκκλησία του Αρχαγγέλου και πήρε τη σημερινή της μορφή. Η εκκλησία αυτή είναι ξυλόστεγη και έχει επιδιορθωθεί τελευταία από το Τμήμα Αρχαιοτήτων. Μπορείτε να θαυμάσετε το εξαίρετο εικονοστάσι της, του 17ου αιώνα, και τις φορητές εικόνες του.

Επιπλέον, στο κέντρο του χωριού βρίσκεται η μεγάλη εκκλησία της κοινότητας, αφιερωμένη στον Αρχιστράτηγο των επουρανίων Δυνάμεων, τον Αρχάγγελο Μιχαήλ. Η εκκλησία αυτή, κτίσμα του 19ου αιώνα, στη θέση που βρισκόταν άλλη μικρότερη, κατάγραφη από αγιογραφίες, του 15ου περίπου αιώνα και που την κατεδάφισαν οι πρόγονοί μας μη γνωρίζοντας την αξία της, είναι ξυλόστεγη, ανακαινίσθηκε και πήρε τη σημερινή της μορφή το 1916. Μέσα στην εκκλησία υπάρχει επίσης μια κρυφή αίθουσα, η οποία συνδέεται με μία κρυφή σκάλα και σύμφωνα με τον πατέρα Γεώργιο, η παλιά χρησιμοποιείτο ως κρυφό σχολείο. Είναι από τα λίγα κρυφά σχολεία που υπάρχουν σήμερα και έχετε την ευκαιρία να δείτε. Έξω από την εκκλησία μπορείτε να κάτσετε στα τραπεζάκια και να χαλαρώσετε με θέα το χωριό ανάμεσα στα όμορφα λουλούδια που έχει φυτέψει ο πάτερ.

Μουσείο Λαϊκής Τέχνης

Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης στεγάζεται στον χώρο του ελαιοτριβείου. Άρχισε τη λειτουργία του το 2000, ύστερα από έξι χρόνια συντήρησης των κτηριακών εγκαταστάσεων του ελαιοτριβείου. Στην ανέγερση του Μουσείου συνέβαλαν το Κοινοτικό Συμβούλιο και οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και το Γραφείο Επάρχου Λευκωσίας. Περιλαμβάνει αντικείμενα από τον χώρο του ελαιοτριβείου καθώς και καθημερινά αντικείμενα, όπως μαγειρικά σκεύη, βούφα, γεωργικά εργαλεία και κοφίνια σταφυλιών.

Αγροτουρισμός

Το υγιεινό ξηρό κλίμα, το θαυμάσιο φυσικό περιβάλλον, το πλούσιο πράσινο, τα δροσερά και γάργαρα νερά, το τιτίβισμα των πουλιών και των αηδονιών, η αρχαία λαϊκή κληρονομιά, φυσικό είναι να τραβήξουν την προσοχή στους επισκέπτες για παραθερισμό και εξοχή τους καλοκαιρινούς μήνες στην Πλατανιστάσα. Αν θέλετε πραγματικά να γνωρίσετε καλύτερα το χωριό και τη φύση, αλλά και να εξερευνήσετε τα γραφικά δασώδη τοπία, μπορείτε να μείνετε στους ξενώνες που ενοικιάζονται στον χώρο του Κοινοτικού Συμβουλίου με θέα την κορυφή της Μαδαρής.

Για καφέ και φαγητό

Στην Πλατανιστάσα υπάρχει ένα παραδοσιακό καφενείο, το οποίο βρίσκεται στο κέντρο του χωριού με θέα την καταπράσινη πλατεία και λειτουργεί καθημερινά από το πρωί μέχρι το απόγευμα. Αν πάτε το απόγευμα θα δείτε τους κατοίκους να παίζουν τάβλι και να λένε ιστορίες του χωριού. Επιπλέον στο χωριό, απέναντι από την πλατεία, υπάρχει το εστιατόριο «Αχιλλέας», το οποίο ανοίγει καθημερινά μεσημέρι και βράδυ και σερβίρει νόστιμους, μαγειρευτούς μεζέδες και φαγητά στη σχάρα.

Αλλαντοποιείο ΠΛΑΤΑΝΙΚ

Στο κέντρο του χωριού, δίπλα από την πλατεία, υπάρχει το μικρό και παραδοσιακό αλλαντοποιείο ΠΛΑΤΑΝΙΚ. Εκεί κάναμε στάση για να δοκιμάσουμε και να δούμε πώς φτιάχνονται τα παραδοσιακά αλλαντικά. Η ιδιοκτήτρια μάς καλωσόρισε με ζιβανία και διάφορα τσιμπήματα. Επίσης είχαμε την ευκαιρία να δούμε πώς φτιάχνονται τα καπνιστά χοιρομέρια και οι λούντζες. Αξίζει να περάσετε από το Αλλαντοποιείο ΠΛΑΤΑΝΙΚ, για να αγοράσετε ολόφρεσκα αλλαντικά αν επισκεφτείτε το χωριό.