Η ΝΕΑ ΤΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΩΝ, ΜΑΘΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ

Οι νέοι συναντώνται τώρα στα cafe, με τους φορητούς υπολογιστές τους, όχι απλώς για να απολαύσουν το φραπέ ή το εσπρέσο τους, αλλά για να διαβάσουν, να μελετήσουν ή να εργαστούν

Ναι, λοιπόν, καφετέριες, όπως βιβλιοθήκες - και μάλιστα με όλες τις διευκολύνσεις για τη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών και για ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο. Δεν γίνεται να μην έχετε παρατηρήσει, τα τελευταία 2-3 χρόνια, τη νέα τάση των νέων μας, κυρίως φοιτητών και μαθητών λυκείων, αλλά και εργαζόμενων, να συναντώνται σε πολυσύχναστους δημόσιους χώρους, σε μεγάλες, ή και μικρότερες καφετέριες στις αστικές περιοχές του νησιού, σε όλες τις πόλεις, όχι απλώς για να… πιούν το φραπέ ή το εσπρέσο τους, αλλά για να εργαστούν!

Εκεί τους βλέπετε, σε όλη τη διάρκεια της κάθε μέρας, πρωί, μεσημέρι και απόγευμα, ιδιαίτερα, βέβαια, τα Σαββατοκύριακα, μπροστά στα φορητά κομπιούτερ τους, που είναι το κυριότερο εργαλείο της δουλειάς τους και ενίοτε τα βιβλία τους, να διαβάζουν το μάθημα της επόμενης μέρας, να ετοιμάζουν τη μελέτη που τους ανατέθηκε στην τάξη ή να διεκπεραιώνουν κάποια δουλειά του γραφείου.

Αντί του ιδιωτικού χώρου και της ησυχίας στο σπίτι, προτιμούν να πάρουν τα laptops τους και να δουλέψουν στο θορυβώδες στέκι της γειτονιάς ή της γνωστής λεωφόρου της πόλης, σε αυτή τη νέα μορφή κοινωνικότητας, που ο κοινωνιολόγος Νεκτάριος Παρτασίδης αποκαλεί «δικτυακή κοινωνικότητα», ή «κοινωνικοποίηση των ανθρώπων στην κουλτούρα του τεχνοπολιτισμού».

Ένα… κόλπο για καλύτερη συγκέντρωση

Για την ομαδική εργασία που τους ανατέθηκε από τον καθηγητή τους, στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, έδωσαν ραντεβού στη συγκεκριμένη καφετέρια οι τέσσερεις μεταπτυχιακές φοιτήτριες κλινικής διαιτολογίας Χαρά Χριστοδουλίδου, Μυρτώ Δημητρίου, Μαρία Σπυροπούλου και Μαγδαληνή Μπόχτη - όλες 25-32 χρονών. Θέμα της μελέτης τους, το CLA (Conjugated Linoleic Acid και επί το ελληνικότερο, Συζευγμένο Λινολεϊκό Οξύ), που δίνεται ως συμπλήρωμα για απώλεια βάρους, ή λίπους. Προετοιμάζονται για debate στο επόμενο μάθημα, όπου οι δύο από αυτές θα επιλέξουν να μιλήσουν υπέρ του CLA και οι άλλες δύο κατά.

«Θα καθίσουμε εδώ, όσες ώρες αντέξουμε», μας είπε η Χαρά Χριστοδουλίδου (από τη Λευκωσία), προσθέτοντας ότι «προτιμά τη μελέτη σε δημόσιο χώρο, από την ησυχία του σπιτιού της». Η φίλη της Μαγδαληνή Μπόχτη (από την Πρέβεζα) συμπλήρωσε ότι «επιλέγουμε τις καφετέριες, περισσότερο για αλλαγή οπτικού περιβάλλοντος. Άλλο είναι να διαβάζεις μόνος σου, άλλο να διαβάζεις με άλλους και να μοιράζεσαι μαζί τους ερωτήματα και απορίες, αλλά και μια κουβέντα, ή ένα αστείο...

»Με την ευκαιρία, θα εισηγούμουν στη διεύθυνση του καταστήματος, που είναι στέκι πολλών φοιτητών, να διαμορφώσει έναν πιο εξειδικευμένο χώρο για όσους θέλουν να εργαστούν με κομπιούτερ, προσφέροντας ειδικές τιμές, σε συνδυασμό με τον χρόνο χρήσης των υπολογιστών. Πολλοί φοιτητές θα επωφελούνταν πρακτικά και οικονομικά».

Μαζί της συμφώνησε και η Μαρία Σπυροπούλου (από το Αίγιο), προσθέτοντας ότι η μελέτη στην καφετέρια είναι ένα…κόλπο! «Εγώ νιώθω ότι θα πάω για καφέ, αλλά τελικά πάω και διαβάζω σε ένα πιο ευχάριστο περιβάλλον…με λίγα λόγια, είναι ένα κόλπο για να διαβάσω πιο εύκολα, γιατί στο σπίτι μπορεί να μην είναι τόσο εύκολο να συγκεντρωθώ».

Από την πλευρά της, η Μυρτώ Δημητρίου (από τη Λευκωσία) εστίασε στην καλύτερη και πιο αποδοτική αξιοποίηση του παράγοντα χρόνου. «Επειδή, ταυτόχρονα με το μεταπτυχιακό, εργάζομαι πολλές ώρες στο προσωπικό μου γραφείο, προτιμώ να μελετώ σε συγκεκριμένες καφετέριες με τις συμφοιτήτριές μου και έτσι αξιοποιώ καλύτερα τον περιορισμένο χρόνο μου. Μας έτυχε να έρθουμε στο καφέ για μελέτη στις 9 το πρωί, να φύγουμε για μεσημεριανό και να επιστρέψουμε, δουλεύοντας συνολικά μέχρι και 8 ώρες».

Όταν το μάθημα δεν είναι βαρύ

Ακούγοντας μουσική, και με την παρέα κάποιων φίλων, λύνει μαθηματικές ή άλλες ασκήσεις στην καφετέρια ο Φοίβος Αλλαγιώτης, τριτοετής μαθητής του Λυκείου Δασούπολης. «Βάζω τα head phones μου, ακούω κάπως χαλαρά πράγματα, όπως soft rock, ή jazz, ή ακόμα και Μπετόβεν και διαβάζω π.χ. Φυσική, ενώ δίπλα μου, ο φίλος μου μπορεί να διαβάζει π.χ. Ιστορία. Αν χρειαστεί, ιδιαίτερα στα πρακτικά μαθήματα, συνεργάζομαι με άλλους συμμαθητές μου».

Η συμμαθήτριά του στο ίδιο σχολείο Δέσποινα Δωροθέου αναφέρθηκε σε ένα διαδικτυακό project που έπρεπε να ετοιμάσει πριν λίγες μέρες, μαζί με συμμαθητές της, υπό την εποπτεία της καθηγήτριάς τους της Πληροφορικής, στο πλαίσιο μαθητικού διαγωνισμού. «Πήγαμε σε μια καφετέρια, αρκετές φορές, γιατί έπρεπε να κάνουμε κάποιες ασκήσεις, δουλεύοντας όλοι μαζί», είπε. Ο Φοίβος επεσήμανε ότι «η καφετέρια μπορεί να είναι η έξοδος κάποιου το βράδυ Παρασκευής - αντί να πάει για φαγητό, πάει στο καφέ με το κομπιούτερ και τα βιβλία του και τις σημειώσεις του και διαβάζει με παρέα, χαλαρά, χωρίς να του φαίνεται τόσο βαρύ το μάθημα, όσο θα ήταν αν έμενε στο σπίτι, με ένα αμπαζούρ πάνω από το κεφάλι»…

Ένα κενό, μεταξύ δύο ραντεβού

Μόνη, με το… laptop της, συναντήσαμε στην καφετέρια την Έφη Ξάνθου, Αντιπρόεδρο του Κινήματος Οικολόγων Περιβαλλοντιστών. Τη ρωτήσαμε πώς μπορεί να δουλεύει με τόση φασαρία γύρω της. «Ούτως ή άλλως, στον χώρο εργασίας μου έχει φασαρία… αλλά βρίσκω τον χώρο αυτόν πολύ βολικό. Δηλαδή, αν έχω ένα κενό μιας-ενάμισης ώρας μεταξύ δύο ραντεβού, είναι χαζό να χάσω χρόνο μέσα στον δρόμο, οδηγώντας για να πάω στο γραφείο μου.

»Έχω το φορητό κομπιούτερ μου μαζί μου, κάθομαι και πίνω κι έναν καφέ…ο θόρυβος είναι θετικό στοιχείο για μένα….δημιουργεί ένα buzz στο background… έχει και ωραία μουσική εδώ, είναι μια χαρά…είναι και μια αλλαγή. Όταν ήμουν φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου (1999-2004) το έκανα πάρα πολύ συχνά, αλλά τότε φορούσα όποια ρούχα ήθελα - ένιωθα άνετα να ξαπλώσω και στο γρασίδι, ή να καθίσω στα παγκάκια στο Πανεπιστήμιο…τώρα, με τα ρούχα εργασίας, είναι αδύνατο να κάνω κάτι τέτοιο. Βέβαια, τότε, τα κινητά έμοιαζαν με παντόφλες, τα laptop δεν ήταν τόσο διαδεδομένα και έψαχναν όλοι για σταθερό κομπιούτερ»…

Διεκδικώντας έναν οικείο χώρο

Ένα πολυδύναμο πολιτιστικό κέντρο σχεδίαζε στον προσωπικό του υπολογιστή, στην καφετέρια που είναι το αγαπημένο του στέκι, ο 23χρονος φοιτητής αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Frederick Ραφαήλ Πελεγγάρης. «Υπάρχει περίπτωση», μας είπε, «να μείνω εδώ να μελετώ όλη μέρα, ένα 12ωρο, γιατί χάνομαι, περνά η ώρα και δεν το καταλαβαίνω. Τα τελευταία δύο χρόνια δεν διάβασα ποτέ στο σπίτι. Τα παιδιά με έμαθαν, μου φέρνουν το εσπρέσο μου…μπορεί να μείνω και για φαγητό μερικές φορές. Πρέπει να πω ότι…ενοχλούμαι όταν έρχονται άσχετοι σε αυτό το τραπέζι, που είναι για τους χρήστες υπολογιστών… διεκδικώ τον χώρο κι αυτό είναι το ωραίο…εδώ κάθομαι πάντα, έχω μαζί του μια διαφορετική επαφή, μια οικειότητα απαραίτητη για τη δουλειά μου. Με βοηθά περισσότερο να εργάζομαι έχοντας interaction με τον κόσμο γύρω μου, χωρίς απαραίτητα να μιλώ σε κανέναν»...

Η νεαρή διευθύντρια στο ίδιο κατάστημα Μαρίνα Χαραλάμπους, που επίσης σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο Frederick, επιβεβαιώνει ότι πολλοί φοιτητές είναι σταθεροί πελάτες της καφετέριας. «Μπορεί να έρθουν από το πρωί στις 8.30, να κάνουν ένα διάλειμμα, να ξανάρθουν και να μείνουν για διάβασμα μέχρι το απόγευμα και τη νύχτα. Ως διεύθυνση, παραχωρούμε διαδικτυακές διευκολύνσεις για τους πελάτες αυτούς, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται και εργαζόμενοι στην περιοχή».

Η «δικτυακή κοινωνικότητα»

Όπως επεσήμανε στην «Κυριακάτικη Σημερινή» ο Νεκτάριος Παρτασίδης, Πρόεδρος του Συνδέσμου Κοινωνιολόγων Κύπρου, «το φαινόμενο να είναι κανείς σε κάποιο cafe μόνος του, ή με παρέα, ανεξαρτήτως ηλικίας και να εργάζεται, να μελετά, να ενασχολείται με ηλεκτρονικούς υπολογιστές, με οιαδήποτε μοντέλα κινητών τηλεφώνων, με ασύρματη πρόσβαση στο διαδίκτυο, προτού να παρατηρηθεί στην κυπριακή τοπική κοινωνία, ήταν στοιχείο της καθημερινότητας και αναπόσπαστο μέρος του δημόσιου χώρου σε κοινωνίες του εξωτερικού.

Τούτο διότι άλλα κοινωνικά σύνολα σε προηγούμενες δεκαετίες, (συγκεκριμένα από τη δεκαετία του 1990 και έπειτα), ιστορικά είχαν περάσει το κατώφλι της ψηφιακής εποχής. Είχαν δηλαδή μεταβεί από την 'αναλογικότητα' (π.χ. διαβάζω ένα τυπωμένο βιβλίο στο χέρι), στην 'ψηφιακότητα' (π.χ. διαβάζω ένα βιβλίο ψηφιοποιημένο σε e-reader), που συνεπάγεται πρωτίστως κοινωνικοποίηση των ανθρώπων στην κουλτούρα του τεχνοπολιτισμού.

Ο τεχνοπολιτισμός συνεπάγεται σημειολογικούς, συμπεριφοριστικούς και άλλους κώδικες κοινωνικής διαδραστικότητας, (π.χ. μέσα κοινωνικής δικτύωσης), διαμορφώνοντας διάφορες κοινωνικές κατηγορίες ατόμων, όπως τους 'τεχνολογικά εγγράμματους' που μπορούν να χαρακτηριστούν και ως ψηφιακοί ιθαγενείς, είτε τους 'τεχνολογικά αναλφάβητους', που μπορούν να χαρακτηριστούν ως 'ψηφιακοί έποικοι'. Στην κορυφαία εκδοχή τεχνολογικού αλφαβητισμού βρίσκονται ίσως τα άτομα που μπορούν εύκολα να χαρακτηριστούν ως οι 'digerati', δηλαδή οι επαΐοντες ή οι 'ελίτ' θα λέγαμε, των τεχνολογικών εφαρμογών, μεθόδων και λειτουργιών. Όπως παρατηρείται στη σύγχρονη κυπριακή κοινωνία, το φαινόμενο δεν πρέπει να δημιουργεί καθόλου αρνητικές εντυπώσεις, που για οιονδήποτε λόγο ξενίζουν.

»Η εσωτερίκευση αυτού του τρόπου ανθρώπινης διασύνδεσης συνιστά αναπόφευκτη διαδικασία, που εδραιώνεται προσπερνώντας την παραδοσιακή συναναστροφή, αναμορφώνει τον τρόπο οργάνωσης των κοινωνικών και διαπροσωπικών σχέσεων. Ανεπαίσθητα σχηματίζει μια νέα μορφή κοινωνικότητας με ετερόκλητες εκφάνσεις, που αποκαλώ 'δικτυακή κοινωνικότητα'. Η δικτυακή κοινωνικότητα συντονίζει εμφαντικά την ατομικότητα των επιλογών, το σύνθετο πρόσωπο της κοινωνικής δράσης, όσον αφορά την ανθρώπινη επαφή και επικοινωνία, τους ταχείς ρυθμούς ζωής που πλέον καλείται να ανταποκρίνεται.

»Κατά συνέπεια όταν ένα άτομο ή ομάδα ατόμων επιλέγουν υποκειμενικά να δραστηριοποιούνται στο cafe, παρά να μένουν εσώκλειστοι στον προσωπικό τους χώρο, στην πραγματικότητα επιλέγουν να συνδυάζουν πληθώρα χαρακτηριστικών αλληλο-περιχώρησης. Ως κοινωνικοί δρώντες με ικανότητα πρόσκτησης κοινωνικών δεξιοτήτων, μάλλον χρησιμοποιούν ή καλύτερα προσαρμόζονται και προσαρμόζουν το συγκείμενο κοινωνικό περιβάλλον, για διασφάλιση της 'αυτοπροστασίας' τους από συνθήκες επικοινωνιακής μόνωσης ή κένωσης».

Μια παιδαγωγική, συνεργατική μέθοδος

Ζητήσαμε την άποψη του έμπειρου εκπαιδευτικού ψυχολόγου Δρος Μιχάλη Παπαδόπουλου, κατά πόσο εκτιμά ως θετική αυτήν την τάση για συνεργατική δουλειά των μαθητών και των φοιτητών στις καφετέριες. «Εξ ορισμού, ό,τι έχει να κάνει με τη συν-εργασία είναι πολύ θετικό», σημείωσε και συνέχισε:

«Τα σχολεία και οι καθηγητές, δυστυχώς, δεν κατάφεραν να οργανώσουν αυτόν τον τομέα, γιατί δεν συνεργάζονται μεταξύ τους. Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, μέχρι σήμερα, δεν καθόρισε ως εκπαιδευτική προτεραιότητα τις συνεργατικές διδακτικές μεθόδους. Ανέκαθεν, δεν υπήρχε πολιτική στρατηγική του εκπαιδευτικού συστήματος για ομαδο-κεντρική συνεργατική μάθηση - δεν γίνεται να μιλά κανείς για κοινωνικοποίηση στο σχολείο, όταν τα θρανία είναι το ένα πίσω από το άλλο και όταν ο μαθητής βλέπει την πλάτη του συμμαθητή του. Προσωπικά, ήμουν ένας από τους πολύ λίγους που καταργούσαμε την από καθέδρας διδασκαλία και επιβάλλαμε την καθ’ ομάδα».

Σε παρατήρησή μας ότι οι μαθητές και οι φοιτητές ξεπερνούν από μόνοι τους αυτό το σύστημα, ο Δρ Παπαδόπουλος είπε: «Είναι σίγουρο ότι επιδεικνύουν μεγαλύτερη ωριμότητα από τους εκπαιδευτικούς και το έχουν αποδείξει με τις επιδόσεις τους στις τέχνες και σε δημιουργικές δράσεις. Τελικά, οδηγούμαι στο συμπέρασμα ότι υπάρχει μια ανάγκη για συνεύρεση, για επάνοδο του κοινωνικού και το σημερινό φαινόμενο το εντάσσω σε αυτό το πλαίσιο».