Ερευνητική εργασία της Ε΄ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Ασίνου
Σκοπός της ερευνητικής εργασίας ήταν η διερεύνηση του ρόλου των μαθητών των δημοτικών σχολείων κατά τον ένοπλο Απελευθερωτικό Αγώνα 1955-1959

Εξήντα ένα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την έναρξη του Εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ. Με αφορμή τη σημερινή ημέρα, οι μαθητές της Ε΄ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Ασίνου ετοίμασαν εργασία με τίτλο: «Ο ρόλος των μαθητών του Δημοτικού Σχολείου στον Απελευθερωτικό Αγώνα 1955-59» και πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της συμμετοχής του σχολείου στον Διαγωνισμό «Μαθητές στην έρευνα - ΜΕΡΑ 2015-2016». Σκοπός της ερευνητικής εργασίας ήταν η διερεύνηση του ρόλου των μαθητών των δημοτικών σχολείων κατά τον ένοπλο Απελευθερωτικό Αγώνα 1955-1959. Η «Σ» εξασφάλισε την εν λόγω ιστορική έρευνα και παρουσιάζει τις σημαντικότερες πτυχές της.

Η έρευνα
Όπως αναφέρεται εισαγωγικά, «η ιστορική αυτή έρευνά μας άρχισε με την επισκόπηση της βιβλιογραφίας σχετικά με τη γενική κατάσταση που επικρατούσε στην εκπαίδευση στα χρόνια του Απελευθερωτικού Αγώνα. Στη συνέχεια αναζητήσαμε πηγές στο Κρατικό Αρχείο, όπως εγκυκλίους και εκθέσεις για την παιδεία στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς. Πηγές αναζητήσαμε και στο αρχείο των εφημερίδων στο Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών, αναζητώντας δημοσιεύματα που περιέγραφαν ή σχολίαζαν την κατάσταση που επικρατούσε στα δημοτικά σχολεία. Τέλος απευθυνθήκαμε σε παππούδες και γιαγιάδες, που ήταν μαθητές σαν εμάς στα χρόνια του Απελευθερωτικού Αγώνα, ζητώντας τους να μας διηγηθούν περιστατικά που συνέβησαν στα σχολεία τους κατά τον Απελευθερωτικό Αγώνα. Ιδιαίτερα σημαντική, όμως, ήταν η μαρτυρία αγωνιστών της ΕΟΚΑ, που προσκαλέσαμε στο σχολείο μας και μας διηγήθηκαν με έναν ιδιαίτερο τρόπο τον δικό τους ρόλο στον αγώνα αλλά και τον αγώνα των μαθητών των δημοτικών σχολείων», προστίθεται.

Η γενική κατάσταση που επικρατούσε
Στην έρευνά τους οι μαθητές περιγράφουν τη γενική κατάσταση που επικρατούσε μέσα από τη βιβλιογραφική ανασκόπηση. «Κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας στην Κύπρο, η Αποικιακή Κυβέρνηση με μια σειρά από νόμους και αποφάσεις μετέτρεψε το σύστημα διοίκησης από αποκεντρωτικό σε συγκεντρωτικό, με τον Κυβερνήτη υπεύθυνο για όλα τα θέματα που σχετίζονταν με τη δημοτική εκπαίδευση (Περσιάνη & Πολυβίου, 1992:62). Κέντρο της διοίκησης της εκπαίδευσης στην Κύπρο ήταν το Γραφείο Παιδείας.

Σύμφωνα με τον εκπαιδευτικό νόμο, κεντρική εξουσία της εκπαίδευσης ήταν ο Κυβερνήτης, ο οποίος μεταβίβαζε πολλές εξουσίες στον Διευθυντή της Παιδείας (Σπυριδάκης στο Περσιάνη & Πολυβίου, 1992:62). Κατά τη διάρκεια της έκτακτης ανάγκης η λειτουργία των δημοτικών σχολείων επηρεάστηκε, αφού με ειδικές εγκυκλίους η αγγλική κυβέρνηση προσπαθούσε να αποτρέψει οποιαδήποτε σχέση των δημοτικών σχολείων με τον αγώνα των Κυπρίων για Ένωση με την Ελλάδα, όπως παρέλαση-εκδρομή μαθητών, συμμετοχή δασκάλων στα πολιτικά και ανύψωση ελληνικών σημαιών. Επίσης είχε εισαχθεί έντονα τα τελευταία αυτά χρόνια η διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας.

»Σύμφωνα με τον Σπ. Παπαγεωργίου (1977: 429), στις 22 Ιανουαρίου 1956, ο αρχηγός της ΕΟΚΑ, Γρίβας Διγενής, θέλοντας να επεκτείνει τον αγώνα σε περισσότερους τομείς, εξέδωσε διαταγή στην οποία ανέφερε και τα ακόλουθα:

»"Προπαγανδίσατε και ενεργήσατε όπως επί όλων των δημοτικών σχολείων αναρτηθούν ελληνικαί σημαίαι, αι οποίαι να παραμείνουν επ’ αυτών. Τούτο ασφαλώς θα επισύρη το κλείσιμο των σχολείων, αλλά θα δείξη και την ακλόνητον θέλησιν ημών προς τον αγώνα μέχρι της τελικής νίκης". Έπειτα από αυτήν τη διαταγή, άρχισε ο "πόλεμος των σημαιών" στα δημοτικά σχολεία. Όπως αναφέρει ο Διγενής στα απομνημονεύματά του (1972:13,14) με την ανάρτηση των ελληνικών σημαιών στα δημοτικά σχολεία επεδίωκε αφενός να εξυψώσει το φρόνημα των παιδιών, να τα φανατίσει εναντίον του κατακτητή και να ενθαρρύνει την αγωνιστική τους διάθεση. Αφετέρου ήθελε να εκνευρίσει και να απασχολήσει δυνάμεις των Άγγλων ώστε αυτές να μην μπορούν να συμμετέχουν σε επιχειρήσεις εναντίον των αντάρτικών ομάδων. Αναφέρει χαρακτηριστικά ο Διγενής: "Ο αντίπαλος απολέσας την ψυχραιμίαν του εστράφη εναντίον των ελληνικών σημαιών! Είχεν μάλιστα την αφέλειαν να διακηρύξη ότι η ελληνική σημαία είναι ξένη προς τα Ελληνόπουλα… Και τούτο ήτο ένα ακόμα δείγμα πόσον αψυχολογήτως ενήργουν οι Άγγλοι!".

Ο Διγενής αναφέρει (1972:14) επίσης ότι οι Άγγλοι έφτασαν στο σημείο να υποχρεώνουν τους δασκάλους να κατεβάζουν την ελληνική σημαία από τα σχολεία και να σβήνουν συνθήματα που γράφονταν στους τοίχους, γεγονός που προκάλεσε τις έντονες αντιδράσεις των δασκάλων στο Γραφείο Παιδείας. Συνέπεια του εξαναγκασμού των Ελλήνων πολιτών να κατεβάζουν τις ελληνικές σημαίες ήταν, όπως αναφέρει ο Διγενής, να προκληθούν αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ στρατού και χωρικών, στις οποίες συμμετείχαν και γυναικόπαιδα με αξιοθαύμαστο τρόπο. Εκτός όμως από τον "πόλεμο των σημαιών" υπήρχε και η παθητική αντίσταση. Η παθητική αντίσταση δεν περιοριζόταν μόνο στο μποϊκοτάρισμα των αγγλικών προϊόντων, αλλά επεκτεινόταν και σε κάθε προσπάθεια των Άγγλων να αφελληνίσουν την παιδεία του τόπου (Κασίνης, 2007:299), αναφέρεται περαιτέρω».

Τα συμπεράσματα
Αφού καταγράφονται τα στάδια πραγματοποίησης της έρευνας, ανάμεσά τους και η λήψη συνεντεύξεων από αγωνιστές της ΕΟΚΑ, οι μαθητές καταλήγουν στα εξής γενικά συμπεράσματα. Όπως αναφέρεται ειδικότερα στην εργασία, «με βάση τα ευρήματα που συγκεντρώσαμε από το Κρατικό Αρχείο, τα δημοσιεύματα από το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών αλλά και τις μαρτυρίες μαθητών αλλά και αγωνιστών του αγώνα καταλήξαμε στα πιο κάτω συμπεράσματα σχετικά με τον "πόλεμο των σημαιών" και τον ρόλο των μαθητών του δημοτικού σχολείου στον Απελευθερωτικό Αγώνα του 1955-1959:

»1. Οι Άγγλοι σε επιστολές τους, σε εγκυκλίους και γενικά σε επίσημα έγγραφά τους δεν αναφέρουν ποτέ την ελληνική σημαία. Αναφέρουν μόνο ότι απαγορεύεται η ανύψωση οποιασδήποτε "ξένης" προς τη Βρετανική Αυτοκρατορία σημαία. Αντίθετα στα δημοσιεύματα στις κυπριακές εφημερίδες γίνεται εκτενής λόγος για την ανύψωση ελληνικών σημαιών.

»2. Φαίνεται μέσα από τις αγγλικές εκθέσεις αλλά και από τα δημοσιεύματα που αναπαράγουν τις αγγλικές θέσεις η έντονη προσπάθεια των Άγγλων να διχάσουν τον κυπριακό λαό. Πρώτα Ελληνοκύπριους με Τουρκοκύπριους και μετά Ελληνοκύπριους μεταξύ τους (π.χ. καλούν τις σχολικές εφορείες να εμποδίζουν τους αγνώστους που τοποθετούν τις σημαίες στα δημοτικά σχολεία κι ότι αυτοί ευθύνονται για το κλείσιμο των σχολείων).

»3. Ο «πόλεμος των σημαιών» φαίνεται ότι ήταν καθολικός σε όλη την Κύπρο και σε μεγάλη ένταση, παρόλο που οι Άγγλοι στις εκθέσεις τους προσπάθησαν να υποτιμήσουν το μέγεθος του προβλήματος και να τονίσουν την καλή δουλειά που επιτελέστηκε στα σχολεία.

»4. Μέσα από τα δημοσιεύματα στις κυπριακές εφημερίδες διατυπώνεται ξεκάθαρα η επιχειρηματολογία των Άγγλων και των Ελληνοκυπρίων σχετικά με την ανύψωση των ελληνικών σημαιών στα δημοτικά σχολεία και το κλείσιμο αυτών. Σύμφωνα με τους Άγγλους (Διευθυντής Παιδείας) υπεύθυνη για τη στοιχειώδη εκπαίδευση ήταν η αγγλική Κυβέρνηση, γι' αυτό και δεν ήταν δυνατόν να επιτρέψουν την ανάρτηση στα σχολικά κτήρια οποιασδήποτε άλλης σημαίας πέραν της αγγλικής. Από την άλλη οι Ελληνοκύπριοι θεωρούσαν τελείως αδικαιολόγητο το κλείσιμο των δημοτικών σχολείων μετά την ανύψωση ελληνικών σημαιών. Τι το πιο φυσικό σε ελληνικά σχολεία να ανυψώνεται ελληνική σημαία. Ή αν δεν υψωνόταν ελληνική σημαία, θα έπαυαν οι μαθητές να αισθάνονται Έλληνες. Θεωρούσαν επίσης απαράδεκτο ένας τόσο ευγενικός λαός, όπως οι Άγγλοι, να τιμωρεί μικρούς μαθητές σε αμάθεια εξαιτίας μιας σημαίας. Καλούσαν τέλος τους Άγγλους, αφού οι ίδιοι τόνιζαν ότι ήταν υπεύθυνοι για την ανάρτηση των σημαιών, να αφαιρούν οι ίδιοι και τις ελληνικές σημαίες χωρίς να αναθέτουν αυτό το έργο στις Χωριτικές Αρχές και στους δασκάλους. Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι τη δυσαρέσκειά τους για το συγκεκριμένο μέτρο εξέφρασαν και Άγγλοι βουλευτές.

»5. Ο ρόλος των μαθητών του δημοτικού σχολείου κατά τον Απελευθερωτικό Αγώνα μπορεί να συνοψιστεί στις πιο κάτω ενέργειες: ανύψωση ελληνικών σημαιών, λιθοβολισμό Άγγλων στρατιωτών και αστυνομικών, γράψιμο συνθημάτων σε τοίχους, μεταφορά μηνυμάτων αλλά και οπλισμού, ρίξιμο σε δρόμους και εκκλησίες προκηρύξεων της ΕΟΚΑ, οργάνωση και συμμετοχή σε διαδηλώσεις αναπαράγοντας συνθήματα που άκουγαν από μεγαλύτερους και από την ΕΟΚΑ. Φυσικά υπήρξε και νεκρός μαθητής δημοτικού σχολείου στον αγώνα της ΕΟΚΑ. Ο Δημητράκης Δημητριάδης, ο μικρός ήρωας όπως τον αποκαλεί ο Διγενής, ήταν μόλις επτά χρονών, μαθητής στη Δευτέρα τάξη του δημοτικού σχολείου στη Λάρνακα, όταν συμμετείχε σε μια διαδήλωση, ρίχνοντας πέτρες στους Άγγλους και ένας Άγγλος τον πυροβόλησε στο πρόσωπο. Ο Δημητράκης Δημητριάδης πέθανε τελικά στο νοσοκομείο μετά από 5 μέρες, στις 14 Μαρτίου 1956. Ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης έγραψε λίγο αργότερα για τον μικρό ήρωα», καταλήγει η εργασία.

Οι μικροί και μεγάλοι ερευνητές
Στην έρευνα έλαβαν μέρος οι εξής μαθητές: Μιχαέλλα Αλεξάνδρου, Γιώργος Αλλαγιώτης, Βαλέρια Αριστείδου, Φωτεινή Ιωάννου, Μιχάλης Κουρουκλάρης, Νικόλας Λεβέντης, Στυλιανός Μπεκρής, Θράσος Σταύρου, Άντρεα Στυλιανού, Γεωργία Στυλιανού, Ηλιάνα Χαλίλ, Κυριάκος Χριστοδούλου, Στέλιος Χρυσοστόμου. Την προσπάθειά τους υποβοήθησαν οι δάσκαλοι του Σχολείου: Μιχάλης Μιχαήλ (Διευθυντής), Σπυρούλα Χατζηνικολάου (Βοηθός Διευθύντρια), Γεωργία Μυλόρδου (Συντονίστρια) και Μαρία Ηλιάδου.