ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ «ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ» ΚΑΙ «ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ» ΑΠΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΔΙΑΦΘΟΡΑΣ

«Η υιοθέτηση λάθος κουλτούρας και η έλλειψη αρχών ηθικής αποτελούν τη γενεσιουργό αιτία του οποιουδήποτε οικονομικού εγκλήματος», αναφέρει σε συνέντευξη στη «Σ» ο Διευθυντής Διεύθυνσης Συμμόρφωσης Συγκροτήματος Τράπεζας Κύπρου και Εκτελεστικός της «Διεθνούς Διαφάνειας Κύπρος» Μάριος Σκανδαλής

«Έγινε μικρό ξεκαθάρισμα μέχρι στιγμής των οικονομικών εγκλημάτων»

«Η γενεσιουργός αιτία του οποιουδήποτε οικονομικού εγκλήματος, τόσο σε κάποιο τραπεζικό ίδρυμα όσο και σε οποιονδήποτε άλλον οργανισμό είναι η υιοθέτηση της λάθος κουλτούρας και η έλλειψη αρχών ηθικής», δηλώνει σε συνέντευξή του στη «Σημερινή» ο Διευθυντής Διεύθυνσης Συμμόρφωσης Συγκροτήματος Τράπεζας Κύπρου και Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος του Μη Κυβερνητικού Οργανισμού «Διεθνής Διαφάνεια Κύπρος» Μάριος Σκανδαλής.

Αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι η έλευση της Τρόικας «με τον οδυνηρό τρόπο που έγινε, έθεσε κάποιες στοιχειώδες Αρχές και κατευθυντήριες γραμμές, που είχαν αποτέλεσμα τη δημοσιοποίηση διαφόρων οικονομικών σκανδάλων που σόκαραν την κυπριακή κοινωνία. «Δυστυχώς όμως αυτό είναι ένα μικρό ξεκαθάρισμα της επιφάνειας του όλου οικοδομήματος που νοσεί και που χρήζει άμεσου ‘καθαρισμού’ και ‘απολύμανσης’», σημειώνει, θεωρώντας πως μπορεί να επέλθει κάθαρση μόνο με τη συνεργασία όλων των τοπικών Αρχών και με οργανωμένη στρατηγική που να «στοχεύει στους τρεις άξονες, πολιτεία, κοινωνία και επιχειρήσεις», μέσω της διενέργειας νομικών και κανονιστικών μεταρρυθμίσεων. Ακολουθεί η συνέντευξη με τον Μάριο Σκανδαλή.

- Πιστεύετε ότι η οικονομική κρίση ενός κράτους μπορεί να οφείλεται και στο γεγονός της μη λήψης επαρκών μέτρων ασφαλείας και ελέγχου στις τράπεζες;

Η οικονομική κρίση σε εθνικό επίπεδο έφερε σε δυσμενές επίπεδο το ύψος του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) του κράτους. Αν αναλογιστούμε ότι οι κύριες βιομηχανίες που αποτελούν το ΑΕΠ της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι αυτές των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και του τουρισμού, τότε σίγουρα μια αρνητική πορεία του τραπεζικού συστήματος μπορεί να είναι παράγοντας που ενδεχομένως να οδηγήσει σε μια οικονομική κρίση.

Η λήψη των μη ορθολογιστικών μέτρων ασφαλείας και η έλλειψη συμμόρφωσης με τους κύριους κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης είναι σίγουρα μια σημαντική γενεσιουργός αιτία, που μπορεί να οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια ένα τραπεζικό ίδρυμα στην οικονομική καταστροφή.

- Πιστεύετε ότι παρατηρούμενη αύξηση των οικονομικών εγκλημάτων και διαφθοράς ενδεχομένως να βρισκόταν σε μικρότερα ποσοστά, εάν o τραπεζικός τομέας ήταν λιγότερο αυστηρός και παρείχε περισσότερες διευκολύνσεις;

Σίγουρα και με βάση έρευνες, το οικονομικό έγκλημα και η διαφθορά αυξάνονται σε περιόδους οικονομικής κρίσης και ανθρωπιστικής εξαθλίωσης.

Συνεπώς θα μπορούσε κάποιος εύλογα να ισχυριστεί ότι εάν οι τράπεζες παραχωρούσαν διευκολύνσεις μέσω ενός πιο χαλαρού πλαισίου, αυτό θα βοηθούσε να μειωθεί το οικονομικό έγκλημα. Αλλά θα πρέπει να αναλογιστούμε πώς είναι δυνατόν ο τραπεζικός τομέας, ο οποίος ήταν η κυριότερη βιομηχανία που δέχθηκε το μεγαλύτερο οικονομικό πλήγμα, να είναι σε θέση να παραχωρεί διευκολύνσεις μέσω ενός χαλαρού πλαισίου. Δυστυχώς, μια οικονομική κρίση μπορεί να ξεπεραστεί μόνο εάν οι διάφορες Αρχές εγκύψουν και ενδυναμώσουν τις κυριότερες βιομηχανίες, όπως ανέφερα πιο πάνω, με νέες επενδύσεις και εισροή νέων κεφαλαίων, ούτως ώστε να μπορέσουν αυτές οι βιομηχανίες να μετακυλίσουν σταδιακά και ορθολογιστικά αυτό το όφελος προς την κοινωνία.

«Έλλειψη αρχών ηθικής»

- Πιστεύετε πως η διάπραξη αυτών των τραπεζικών εγκλημάτων οφείλεται και στην έλλειψη αρχών ηθικής στην κοινωνία μας;

Προσωπικά θεωρώ ότι η γενεσιουργός αιτία του οποιουδήποτε οικονομικού εγκλήματος, τόσο σε κάποιο τραπεζικό ίδρυμα όσο και σε οποιονδήποτε άλλον οργανισμό είναι η υιοθέτηση της λάθος κουλτούρας και η έλλειψη αρχών ηθικής. Η ορθολογιστική λειτουργία ενός οργανισμού βάσει αρχών δεν γίνεται με την πιστή εφαρμογή ενός κανονιστικού πλαισίου, αλλά με τη σωστή συμπεριφορά και κουλτούρα, η οποία κτίζεται στη βάση αρχών. Αυτό είναι αποτέλεσμα συνεχούς εκπαίδευσης, κατεύθυνσης και διδαγμάτων που δίνει η ανώτατη ηγεσία σε κάποιον οργανισμό, αλλά και της δεκτικότητας των υπολοίπων ατόμων που απαρτίζουν το σύνολο του προσωπικού του οργανισμού.

Με άλλα λόγια, ο στόχος ενός οργανισμού για να αποφύγει τα οποιαδήποτε συμβάντα οικονομικού εγκλήματος είναι η εμπέδωση της αρχής, όπως όλοι σκέφτονται και ενεργούν για να πράττουν το ορθό και όχι απαραίτητα να καθορίζουν τι έχουν δικαίωμα να πράττουν βάσει ενός κανονιστικού πλαισίου.

«Το σύστημα χρήζει 'καθαρισμού' και 'απολύμανσης'»

- Ποιο το σχόλιό σας για όλα αυτά τα οικονομικά σκάνδαλα που είδαν πρόσφατα το φως της δημοσιότητας και ποιες οι εισηγήσεις σας για αποτελεσματικότερη πάταξή τους;

Πιστεύω ότι έχουμε ακόμα μεγάλο δρόμο να διανύσουμε για να φθάσουμε σε ανεκτά επίπεδα διαφάνειας. Η έλευση της Τρόικας, με τον οδυνηρό τρόπο που έγινε, έθεσε κάποιες στοιχειώδεις αρχές και κατευθυντήριες γραμμές, που είχαν ως αποτέλεσμα τη δημοσιοποίηση διαφόρων οικονομικών σκανδάλων που σόκαραν την κυπριακή κοινωνία. Δυστυχώς, όμως, αυτό είναι ένα μικρό ξεκαθάρισμα της επιφάνειας του όλου οικοδομήματος που νοσεί και που χρήζει άμεσου ‘καθαρισμού’ και ‘απολύμανσης’. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη συνεργασία όλων των τοπικών Αρχών και την οργανωμένη στρατηγική, η οποία να στοχεύει στους τρεις κύριους άξονες που αποτελούν ένα κράτος, την πολιτεία (δηλαδή την κυβέρνηση), την κοινωνία (δηλαδή τους πολίτες) και τις επιχειρήσεις (δηλαδή την οικονομία), μέσω της διενέργειας νομικών και κανονιστικών μεταρρυθμίσεων σε εθνικό επίπεδο, την προώθηση πρακτικών εργαλείων σε όσους πραγματικά επιθυμούν να προωθήσουν τη διαφάνεια προσφέροντας έναν ουσιαστικό και πρακτικό τρόπο ενημέρωσης, πρόληψης, αντιμετώπισης και καταστολής της διαφθοράς στην Κύπρο.

- Πρόσφατα συμμετείχατε στο Συνέδριο με τίτλο «Οικονομικά Εγκλήματα και Διαδικασίες Διερεύνησης», ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Συνδέσμου Εγκεκριμένων Λογιστών Κύπρου. Ποια η θέση του Συνδέσμου επί του θέματος;

Ο ΣΕΛΚ, ως ρυθμιστική Αρχή των μελών του, λαμβάνει όλα τα ενδεδειγμένα μέτρα για βεβαίωση πλήρους υιοθέτησης του νομικού πλαισίου που διέπει τις επαγγελματικές δραστηριότητες των μελών μας και ιδιαίτερα του ρυθμιστικού πλαισίου Συμμόρφωσης. Αυτά τα μέτρα περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα συνεχούς εκπαίδευσης, αλλά και ελέγχου σε συνεργασία με επαγγελματικούς φορείς του Ηνωμένου Βασιλείου, όπως το Association of Chartered Certified Accountants, οι οποίοι κατέχουν την εμπειρία και τεχνογνωσία σε τέτοια θέματα.

Ο ΣΕΛΚ, κατά τα τελευταία δύο χρόνια τουλάχιστον, έχει διαθέσει απλόχερα πάρα πολύ χρόνο, κόπο και κόστος στο να βοηθήσει να εξομαλυνθεί η κρίση από τη μια, αλλά και να συνεχίσει να ενεργεί ως μεσολαβητής ξένων επενδύσεων στην Κύπρο. Το Συμβούλιο, η Διεύθυνση, οι Επιτροπές και άλλα κλιμάκια του Συνδέσμου εργάζονται καθημερινά υποστηρίζοντας την Κυβέρνηση, τα Υπουργεία και άλλους φορείς στο δύσκολό τους έργο. Συμμετέχουμε σε πολλές διαβουλεύσεις για οριστικοποίηση διάφορων νομοσχεδίων, αλλά και για τη βελτίωση της λειτουργίας κυβερνητικών τμημάτων. Σε τακτική βάση είναι και οι επαφές του Συνδέσμου με την Τρόικα επίσης.

«Καθοριστικός ο ρόλος των εποπτικών Αρχών»

- Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των εποπτικών Αρχών στην πρόληψη και καταστολή των Οικονομικών Εγκλημάτων;

Ο ρόλος των εποπτικών Αρχών, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι καθοριστικός για την πλήρη εξυγίανση της κυπριακής οικονομίας και για την καταστολή του οικονομικού εγκλήματος. Η υψηλή τεχνική κατάρτιση των μελών αυτών των Αρχών και η ευθυγράμμιση της στρατηγικής και των στόχων τους μαζί με τη στρατηγική των ιδρυμάτων που ρυθμίζουν είναι βασικά στοιχεία που θα οδηγήσουν σε αυτή τη στοχευόμενη εξέλιξη. Συνεπώς, θα πρέπει να υπάρξει αγαστή και ειλικρινής συνεργασία μεταξύ των ρυθμιστικών Αρχών και των ρυθμιζόμενων οργανισμών προς αυτή την κατεύθυνση.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ ΛΕΥΚΟΥ ΚΟΛΑΡΟΥ

Το προφίλ του διεφθαρμένου τραπεζίτη

Μιλώντας στη «Σημερινή» ο Κωνσταντίνος Χρίστου Κωνσταντινίδης, Εγκληματολόγος και Επικεφαλής Ακαδημαϊκών Ερευνών στο Κωνστάντειο Κέντρο Εγκληματολογίας, αναλύει τον ορισμό των εγκλημάτων «Λευκού Κολάρου» και σκιαγραφεί το προφίλ ενός ανώτατου στελέχους τράπεζας που διαπράττει ποινικά αδικήματα.

- Τι εννοούμε όταν λέμε εγκλήματα «Λευκού Κολάρου»;

Οι ρίζες του ορισμού των εγκλημάτων «Λευκού Κολάρου» αρχίζουν από τη δεκαετία του 1930, οπόταν το λευκό κολάρο αποτελούσε σύμβολο της υψηλής κοινωνικοοικονομικής τάξης και αφορούσε τα άτομα με εξουσία. Ο συγκεκριμένος ορισμός χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Κοινωνιολόγο Εγκληματολόγο Έντουιν Σάδερλαντ, σε επιστημονική δημοσίευσή του τον Φεβρουάριο του 1940, θέλοντας να προσδώσει ταυτότητα στα εγκλήματα που διαπράττονταν από άτομα της υψηλής αυτής κοινωνικοοικονομικής τάξης, είτε αυτά ανήκαν στον δημόσιο είτε στον ιδιωτικό τομέα. Στη σύγχρονη κοινωνία, και με τα σημερινά δεδομένα, η συγκεκριμένη κατηγορία εγκλημάτων δεν χρησιμοποιείται τόσο για να καθορίσει τον θύτη, αλλά για να καθορίσει την εγκληματική πράξη ως έγκλημα, το οποίο στερείται του βίαιου χαρακτηριστικού και αποσκοπεί σε οικονομικό όφελος. Σε αυτά, μεταξύ άλλων, συμπεριλαμβάνονται οι μίζες, το ξέπλυμα βρόμικου χρήματος, η κατάχρηση, ο χρηματισμός, κλπ.

- Ποιο μπορεί να είναι το προφίλ ενός ανώτατου στελέχους τράπεζας που διαπράττει ποινικά αδικήματα;

Το προφίλ του ανώτατου στελέχους τράπεζας που διαπράττει ποινικά αδικήματα, σε γενικές γραμμές, ανήκει στο προφίλ των ατόμων που διαπράττουν αδικήματα οικονομικής απάτης, όπως η κατάχρηση, η κλοπή, η υπεξαίρεση, η διαφθορά, η δωροδοκία, οι τραπεζικές και ασφαλιστικές απάτες, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα, τα οποία κατά τον Ντόναλντ Κρέσεϊ, πρόκειται για «έμπιστα άτομα που έχουν καταχραστεί την εμπιστοσύνη που τους παραχωρήθηκε, καθώς θεώρησαν πως οι ίδιοι είχαν κάποιο οικονομικό πρόβλημα που δεν μπορούσαν να το μοιραστούν με κανένα. Οι ίδιοι γνωρίζουν πως το πρόβλημά τους μπορεί να λυθεί κάνοντας κατάχρηση χρημάτων που τους τα έχουν εμπιστευθεί λόγω της επαγγελματικής τους θέσης. Επίσης, τα άτομα αυτά είναι σε θέση να εκλογικεύσουν την πράξη από τη δική τους οπτική γωνία, κάτι που τους επιτρέπει να θεωρούν τον εαυτό τους ως δικαιούχο των χρημάτων που τους έχουν εμπιστευθεί τρίτοι για άλλους σκοπούς.

Ειδικότερα, άτομα κάτω από πίεση, για οικονομικές υποχρεώσεις, αφού εκλογικεύσουν, δικαιολογήσουν τους εαυτούς τους σε έναν εσωτερικό διάλογο, και δεδομένου ότι έχουν εξασφαλίσει την απαραίτητη πρόσβαση ή/και εργαλεία, βρίσκουν την κατάλληλη ευκαιρία και διαπράττουν τα εγκλήματά τους. Όσο πιο υψηλή είναι η θέση του ατόμου στον οργανισμό, τόσο πιο υψηλό και το κόστος της απάτης, κάτι που έχει ως επακόλουθο άτομα, ηλικίας 40-58 ετών, κυρίως αρσενικού φύλου και με υψηλή θέση μέσα στον οργανισμό, να διαπράττουν και εγκλήματα μεγαλύτερου κόστους.

- Η συγκεκριμένη κατηγορία εγκλημάτων έχει μόνο οικονομικό κόστος ή εκτείνεται και ανάμεσα στις κοινωνίες;

Τα οικονομικά εγκλήματα εννοείται πως δεν έχουν μόνο οικονομικό κόστος, αλλά εκτείνονται πολύ βαθύτερα στα θεμέλια της ίδιας της κοινωνίας. Αν αναλογιστούμε πως το κόστος της οικονομικής απάτης κυμαίνεται στο 5% του ΑΕΠ και ανέρχεται στα 3,7 τρισεκατομμύρια ετησίως διεθνώς, για τη χώρα μας αναλογούν περίπου 900 εκατομμύρια. Εάν μεταφράσουμε και αναλύσουμε αυτά τα δεδομένα, σε αντιστοιχία με το γεγονός ότι το κόστος του οικονομικού εγκλήματος που καταδικάζεται στην Κύπρο κυμαίνεται περίπου στα δύο εκατομμύρια αλλά και το γεγονός ότι η κυπριακή οικονομία από το θετικό πρόσημο του 6% έφτασε μέσα σε μερικά χρόνια στο ναδίρ και στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, αντιλαμβάνεστε πως το εκτιμώμενο ετήσιο κόστος του οικονομικού εγκλήματος είναι πολύ υψηλότερο, και αυτό συναρτάται και με το ύψος της διαφθοράς.

Το ζητούμενο δεν είναι τόσο οι καταδίκες όσο η ουσιαστική απονομή της δικαιοσύνης, και η ικανοποίηση του περί δικαίου αισθήματος της κοινωνίας και των πολιτών. Όταν όμως οι πολίτες δεν βλέπουν τη δικαιοσύνη να απονέμεται, όπως θα έπρεπε, χάνουν την εμπιστοσύνη τους στους θεσμούς. Επίσης κάποιοι άλλοι λαμβάνουν μηνύματα ανοχής για τη συνέχιση ή και διάπραξη καινούργιων αντίστοιχων αδικημάτων. Περαιτέρω, οι οικονομικές δυσχέρειες και το χαμηλό βιοτικό επίπεδο -ως επακόλουθο όλων των πιο πάνω- προάγουν την ευρύτερη εγκληματική δραστηριότητα είτε ως μέσο επιβίωσης πλέον, είτε λόγω αποθράσυνσης ατόμων με προϋπάρχουσα εγκληματική δραστηριότητα, ή και πρωτόπειρων με υψηλή ροπή προς την εγκληματική δράση.