ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΑ ΧΩΡΙΑ, ΕΡΗΜΩΜΕΝΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΙ ΤΟΠΟΙ…

Αναζητώντας την ομορφιά του άγριου και επιβλητικού τοπίου, ανακαλύπτεις τον Πολύστυπο, ένα από τα πιο μικρά αλλά πιο όμορφα χωριά της επαρχίας Λευκωσίας, με τις πανέμορφες εκκλησίες και το παράξενο φουντουκόδασος

Ο Πολύστυπος είναι ένα από τα πέντε ψηλότερα χωριά της Κύπρου και ένα από τα πιο όμορφα χωριά της Πιτσιλιάς. Μοιάζει με ένα γοητευτικό ζωγραφικό πίνακα που αλλάζει με τις εποχές. Ο Πολύστυπος ευνοήθηκε από την φύση με πολλές πηγές και άφθονα τρεχούμενα νερά. Το χωριό έχει έναν αξιόλογο ορεινό αρχιτεκτονικό χαρακτήρα, με στέγες των σπιτιών από ρωμαϊκά κεραμίδια επιτόπιου κατασκευής και στέγες από «δώμα». Ψηλά στις κορυφές και τις παρυφές των βουνών κυριαρχεί ένα είδος άγριας βελανιδιάς. Το φυσικό περιβάλλον του χωριού είναι παραδεισένιο, θελκτικό, που όταν το γνωρίσεις θα σε σκλαβώσει.

Ιστορία του χωριού

Ο Πολύστυπος έχει το προνόμιο να συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο ψηλών χωριών της Κύπρου, αφού είναι κτισμένος σε υψόμετρο 1150 μέτρα και ταυτόχρονα το «προνόμιο» να είναι ένα από τα μικρότερα χωριά της επαρχίας Λευκωσίας, συγκεκριμένα είναι το τρίτο μικρότερο σε διοικητική έκταση χωριό της επαρχίας, με έκταση 239 εκτάρια. Η ακριβής ημερομηνία ίδρυσης του χωριού είναι άγνωστη και οι διάφοροι ερευνητές δεν έχουν καταλήξει σ’ ένα ασφαλές συμπέρασμα. Θεωρείται όμως σίγουρο ότι το χωριό υπήρχε από τα μεσαιωνικά χρόνια. Ένας ξένος περιηγητής, ο Ντε Μας Λατρί, τον αναφέρει ως Polistipia και τον περιλαμβάνει μεταξύ των βασιλικών κτημάτων της περιόδου της Φραγκοκρατίας.

Παλαιότεροι ερευνητές υποστήριξαν ότι ο Πολύστυπος λεγόταν αρχικά Απόστολος Ανδρέας, γιατί σε μεσαιωνικά έγγραφα αναφέρεται στην περιοχή ένα χωριό με το όνομα αυτό. Την άποψη αυτή ενισχύει και ο χάρτης με χρονολογία 1573, του μεγάλου Ολλανδού Χαρτογράφου Abraham Ortelius, που έχει σημειωμένο έναν οικισμό με τ’ όνομα «Απόστολος Ανδρέας Πολύστυπος». Στο χειρόγραφο του Μουσείου, ο Πολύστυπος αναφέρεται στα ορεινά χωριά του Saint Rinc.

Έτσι πήρε το όνομά του

Η ονομασία Πολύστυπος είναι σύνθετη και υποδηλώνει τοποθεσία με πολλές στύπες, δηλαδή φυτά αμπελιού. Συνεπώς Πολύστυπος σημαίνει τοποθεσία με πολλά αμπέλια. Στο παρελθόν η περιοχή του χωριού ήταν κατάφυτη από αμπέλια, τα οποία λιγόστεψαν σημαντικά κατά τον 18ο αιώνα (περίοδος Τουρκοκρατίας), γιατί τα περισσότερα εγκαταλείφθηκαν ως ασύμφορα, όταν επιβλήθηκε ειδική φορολογία στην παραγωγή κρασιού. Τον σκεπτικισμό που επικρατεί σχετικά με την ονομασία, αλλά και την εποχή ίδρυσης του χωριού ενισχύει και ένα όνομα που αναφέρουν οι παλαιότεροι κάτοικοι και που συνδέεται άμεσα με την παράδοση.

Πρόκειται για το όνομα «Αυλωνίτης», που χρησιμοποιείται ακόμα από τους ηλικιωμένους, για να δηλώσει μια συγκεκριμένη τοποθεσία κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Η επικρατέστερη θεωρία σχετικά με την ονομασία του χωριού είναι:

· Η λέξη Πολύστυπος πιθανόν αρχικά ν’ αποτελούσε επίθετο του Μοναστηριού του Αποστόλου Ανδρέα, εξ ου και η ονομασία «Απόστολος Ανδρέας ο Πολύστυπος» και αργότερα αποτέλεσε την ονομασία του οικισμού που ιδρύθηκε κοντά στο Μοναστήρι.

Εκκλησίες του χωριού

Η μοναδική εκκλησία που υπάρχει στον Πολύστυπο είναι ο ιερός ναός του Αγίου Νικολάου επισκόπου Μύρων της Λυκίας, του Θαυματουργού Πολιούχου Αγίου των θαλασσινών και μόνιμου προστάτη και παραστάτη της μικρής κοινότητας του Πολυστύπου. Ο ναός βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο του χωριού, πάνω σ’ ένα σκληρότατο πελεκητό βράχο με θέα τα γειτονικά χωριά. Πριν από 20 περίπου χρόνια συμπληρώθηκε το τέμπλο της εκκλησίας με νέα προσθήκη κοντά στο παλαιό. Το μοναδικό ξωκκλήσι που διατηρείται μέχρι σήμερα στον Πολύστυπο, από τα πολλά που υπήρχαν στα αρχαία χρόνια, είναι το εκκλησάκι του Αποστόλου Ανδρέα.

Βρίσκεται έξω από το χωριό, στα βόρεια, περίπου 300 μέτρα από την έξοδο του χωριού. Είναι το τελευταίο κατάλοιπο μιας πανάρχαιας μονής του Αποστόλου Ανδρέα του Πολύστυπου, όπως ήταν γνωστός. Το ξωκκλήσι του Αποστόλου Ανδρέα είναι το «καθολικό», δηλαδή ο επίσημος ναός της Μονής, που έπαυσε να λειτουργεί σαν Μονή γύρω στα 1898. Η μονή άκμαζε μέχρι το 1700, οπότε μια ισχυρή σεισμική δόνηση το 1708 και η επιδημία ευλογιάς που ακολούθησε αποδεκάτισαν τους μοναχούς και άρχισε η παρακμή.

Μονοπάτι της φύσης

Όταν με το καλό φτάσεις στον Πολύστυπο και πάρεις οποιοδήποτε μονοπάτι που θα σε βγάλει σε κάποια πλαγιά, σε κάποιο διάσελο ή σε κάποια λαγκαδιά, σίγουρα η φύση θα σε αποζημιώσει με το μεγαλόπρεπο θέαμα που θα αντικρίσεις. Η περιπλάνηση μέσα στο φυντουκόδασος ήταν πάντα ένας δημοφιλής προορισμός πολλών επισκεπτών. Το μονοπάτι αυτό είναι μήκους 1300 μέτρων και διέρχεται μέσα από αξιόλογα σημεία, όπου η δραστηριότητα της φύσης και του ανθρώπου συνεργάζονται αρμονικά και με αλληλοσεβασμό.

Σε κάποιο σημείο θα συναντήσετε το αυλάκι του νερού να κυλά μέσα από τα χόρτα με προορισμό να αρδεύσει τις φουντουκιές του Αϊ-Νικόλα, του πολιούχου του χωριού. Η κάθε επίσκεψη στον βιότοπο του Πολυστύπου και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους έχει να προσφέρει ανεπανάληπτες εμπειρίες, γνώση, σεβασμό προς το περιβάλλον και τον θείο Δημιουργό, και ξεκούραση και ανανέωση «οφθαλμών, σώματος, πνεύματος και ψυχής».

Αλλαντοποιείο του χωριού

Όταν επισκεφτείτε τον Πολύστυπο, αν είστε λάτρης της λούντζας και του λουκάνικου, πρέπει να κάνετε σταθμό στο εργοστάσιο αλλαντικών του κ. Πολυδώρου, για να δείτε πώς φτιάχνονται τα παραδοσιακά καπνιστά χοιρομέρια και οι λούντζες. Εκεί είχαμε την ευκαιρία να δοκιμάσουμε τα φρέσκα αλλαντικά.

Αγροτουριστικές μονάδες

Στο κέντρο του χωριού υπάρχει ένα αξιόλογο κατάλυμα «Το σπίτι της Ευρυδίκης («EVRIDIKIS HOUSE») με δύο διαμερίσματα σε χαρακτήρα παλιού χωριάτικου αρχοντικού σπιτιού, με όλα τα χρειώδη. Διαθέτει ωραία μπαλκόνια με ωραία θέα, και παρ’ όλο που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού προσφέρει ησυχία, γαλήνη και ηρεμία. Είναι ένα αληθινό διαμάντι στη μέση της κοινότητας.

Ένα άλλο αξιόλογο τουριστικό κατάλυμα είναι ο ξενώνας «Δρύες», το οποίο βρίσκεται σε ένα γραφικό τοπίο μέσα σε ένα καταπράσινο αλσύλλιο από πεύκα πάνω στον λόφο που στεφανώνει το χωριό. Είναι περιτριγυρισμένο από όμορφους βοτανικούς κήπους με άγρια τοπικά βότανα. Το σπίτι μπορεί να φιλοξενήσει μέχρι τέσσερα άτομα και διαθέτει όλες τις απαραίτητες ανέσεις.

Εστιατόριο του χωριού

Δεν μπορείτε να φύγετε από το χωριό χωρίς να απολαύσετε το καφεδάκι σας ή φαγητό με θέα όλο το χωριό στο καφεστιατόριο «ΠΑΝΘΕΟΝ», που βρίσκεται μέσα στον χώρο του Κοινοτικού Πάρκου στην τοποθεσία «Λαούδα», δίπλα στον δρόμο που οδηγεί στο γειτονικό χωριό την Άλωνα, και το οποίο λειτουργεί τα σαββατοκύριακα και καθημερινά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο. Ο επισκέπτης μπορεί να γευματίσει με νόστιμα τοπικά εδέσματα, ή με φαγητά πατροπαράδοτης κυπριακής κουζίνας. Εδώ στο γεύμα ή στο δείπνο σας θα δοκιμάσετε και τα πραγματικά γνήσια εύγευστα τοπικά κρασιά του Πολυστύπου, καθώς και τοπικούς μεζέδες. Ιδιαίτερα όμως θα σας βάλουν σε πειρασμό τα εύγευστα τοπικά αλλαντικά όπως το χοιρομέρι, η λούντζα, τα λουκάνικα κ.ά.

Μνημείο των Ηρώων

Στην έξοδο του χωριού προς την Άλωνα, στην τοποθεσία «Λαούδα», δεσπόζει το Κοινοτικό Πάρκο με την ονομασία ΠΑΝΘΕΟΝ, που αποτελεί καθημερινά πόλο έλξης πολλών επισκεπτών. Από εδώ μπορεί ο επισκέπτης να αγναντέψει την πανέμορφη θέα του Πολυστύπου, με τα μικρά σπίτια χωμένα στις κληματαριές και σκαρφαλωμένα αμφιθεατρικά στην πράσινη πλαγιά, ενώ με το μάτι μπορεί να περιπλανηθεί στις γύρω δασωμένες πλαγιές, στα καταπράσινα αμπέλια και τους αμυγδαλεώνες, ενώ μπορεί ακόμα ν’ αγναντέψει προς τον μελαγχολικό Πενταδάκτυλο, στον κίτρινο κάμπο και την πολύβουη κυπριακή πρωτεύουσα.

Εδώ η λατρεία των αποδήμων προς τη γενέτειρά τους έχει ανεγείρει το καλλιμάρμαρο μνημείο των δύο ηρώων του Πολυστύπου που έπεσαν στον απελευθερωτικό αγώνα του 1955-1959 Χρίστου Τσιάρτα και Ανδρέα Παναγιώτου, σαν ελάχιστο φόρο τιμής στα δύο αθάνατα παλληκάρια, που έδωσαν ό,τι ωραίο και υψηλό, πολύτιμο και ιερό είχαν για το αγαθό της Ελευθερίας.