ΜΙΑ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Ελίζα Σαββίδου: «Οι γυναίκες βιώνουν τον σεξισμό και με πιο κραυγαλέους και κλιμακούμενα επιθετικούς και βίαιους τρόπους, όμως τόσο η κοινωνία όσο και η πολιτεία παραγνωρίζουν την επικινδυνότητα τέτοιων συμπεριφορών, παρόλο ότι επηρεάζουν τον μισό περίπου πληθυσμό»

Δήμητρα Κογκίδου: «Η γλώσσα δεν είναι µόνον µέσον επικοινωνίας, αλλά και φορέας ιδεολογίας, καθώς αποτυπώνει την ανισότητα της κοινωνικής σχέσης των φύλων. Είχε προκαλέσει πολλές συζητήσεις, εντός και εκτός Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η επιλογή µου, όταν ανέλαβα το 2008 την Κοσµητεία της Παιδαγωγικής Σχολής, να υπογράφω ως Κοσµητόρισσα»

«Ο σεξισμός στην Κύπρο και οι διαβρωτικές του συνέπειες βρίσκονται ακόμα στο απυρόβλητο, σε μια ζώνη συστηματικής ανοχής, σιωπής και υποτίμησης, καθώς στη μεγάλη τους πλειονότητα οι γυναίκες τον βιώνουν καθημερινά, είτε με τη μορφή ενός “αθώου” υπονοούμενου, είτε μιας “υπέρμετρης” οικειότητας και “αστείων” για την εμφάνιση, τη συμπεριφορά και την προσωπικότητα. Τον βιώνουν επίσης και με πιο κραυγαλέους και κλιμακούμενα επιθετικούς και βίαιους τρόπους, όμως τόσο η κοινωνία όσο και η πολιτεία παραγνωρίζουν την επικινδυνότητα τέτοιων συμπεριφορών, παρόλο ότι επηρεάζουν τον μισό περίπου πληθυσμό».

Τις καίριες αυτές επισημάνσεις έκανε η Επίτροπος Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Ελίζα Σαββίδου, μιλώντας την περασμένη βδομάδα (25 Φεβρουαρίου 2016) σε ημερίδα στη Λευκωσία με θέμα τον σεξισμό, με αφορμή την παρουσίαση της Τοποθέτησης της Εθνικής Ανεξάρτητης Αρχής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τον σεξισμό στον χώρο της πολιτικής και των ΜΜΕ. Την ημερίδα, της οποίας συντονιστής ήταν ο υπογράφων, οργάνωσαν το Γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως, σε συνεργασία με την Επιτροπή Ισότητας των Φύλων στην Απασχόληση και στην Επαγγελματική Εκπαίδευση.

Να σημειώσουμε ότι σε αυτό τον πρώτο δημόσιο διάλογο για το θέμα του σεξισμού υπήρξε κραυγαλέα, σχεδόν ολοκληρωτική, απουσία δημοσιογράφων και μόνο ισχνή παρουσία πολιτικών, τους οποίους αφορούσε άμεσα το θέμα, αλλά η εκδήλωση ήταν παραγωγική, με εποικοδομητική συζήτηση ανάμεσα στις εισηγήτριες και στους παρευρισκομένους, που ήταν κυρίως στελέχη και λειτουργοί κρατικών και ημικρατικών υπηρεσιών, συντεχνιών και μη κυβερνητικών οργανώσεων. Σε κάθε περίπτωση, η ημερίδα ανέδειξε το μήνυμα της Επιτρόπου, ότι «συμβαίνει αναπαραγωγή και διαιώνιση μιας μισογυνικής κουλτούρας, από την οποία απορρέουν όλα τα στερεότυπα για το φύλο».

Η υποτίμηση των γυναικών πολιτικών

Την πρόσφατη Τοποθέτηση της Εθνικής Ανεξάρτητης Αρχής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τον σεξισμό, στον χώρο της πολιτικής και των ΜΜΕ, παρουσίασε στην ημερίδα η λειτουργός του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως, Νιόβη Γεωργιάδη. Η Τοποθέτηση, που ετοιμάστηκε με προϊστάμενο τον Άριστο Τσιάρτα και ερευνώσα λειτουργό τη Ζηναΐδα Ονουφρίου, τονίζει μεταξύ άλλων ότι «ο σεξισμός, ο οποίος αποτελεί απόρροια των έμφυλων στερεοτύπων, είναι μια αδιόρατη μορφή βίας κατά των γυναικών». Για τον σεξισμό στην πολιτική, η Τοποθέτηση αναφέρει ότι «ενώ ο μισός πληθυσμός της χώρας είναι γυναίκες, οι οποίες αποτελούν και το 60% των νέων αποφοίτων, ο χώρος της πολιτικής εξουσίας εξακολουθεί να βρίσκεται στα χέρια των ανδρών, με τις γυναίκες να υπο-εκπροσωπούνται στα κέντρα λήψης πολιτικών και οικονομικών αποφάσεων».

Προσθέτει τα εξής στην Τοποθέτησή της η Επίτροπος Διοικήσεως: «Σε πρόσφατο Δελτίο Τύπου του Γραφείου μου, με αφορμή σεξιστικό περιστατικό εις βάρος βουλεύτριας, είχα χαρακτηριστικά υπογραμμίσει ότι τα σεξιστικά περιστατικά είναι δηλωτικά της έκτασης ενός υπαρκτού και ιδιαίτερα σοβαρού προβλήματος που αφορά στα ζητήματα σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και καταπολέμησης της βίας κατά των γυναικών. Το περιστατικό αυτό δεν είναι δυστυχώς μεμονωμένο. Αντίθετα, εντάσσεται σε ένα γενικότερο πλαίσιο σεξιστικής και υποτιμητικής αντιμετώπισης των γυναικών πολιτικών στον δημόσιο λόγο. Ο σεξισμός κατά των γυναικών πολιτικών είναι υπαρκτός και πολυεπίπεδος, ενώ η νομική κατοχύρωση της ισότητας έχει αποτύχει να τον αντιμετωπίσει.

»Αυτές οι σεξιστικές επιθέσεις ανέδειξαν μια θλιβερή κοινωνική πραγματικότητα. Ότι ο χώρος της πολιτικής εξακολουθεί να θεωρείται ως “ανδροκρατούμενος”, με την παρουσία και συμμετοχή των γυναικών να αποτελεί κάποιου είδους “παραχώρηση”, αλλά κυρίως ότι η λεκτική βία και ο σεξισμός μπορούν ανά πάσα στιγμή και με αξιοσημείωτη ευκολία να επιστρατευτούν, προκειμένου να “συνετιστεί” μια γυναίκα πολιτικός. Ο σεξισμός δεν εστιάζει στις ιδέες και θέσεις που πρεσβεύουν, αλλά στοχεύει στην υποταγή και τη φίμωσή τους, απλώς και μόνο επειδή είναι γυναίκες».

Ομορφιά, μητρότητα και σεξ…

Σε σχέση με τον σεξισμό στα ΜΜΕ, η Τοποθέτηση της Επιτρόπου τονίζει ότι «στην πλειοψηφία τους τα ΜΜΕ παρουσιάζουν τις γυναίκες με τρόπους που εδραιώνουν την ανισότητα των φύλων, καθορίζοντας τις γυναίκες με βάση την εξωτερική τους εμφάνιση, τη μητρότητα και τον βαθμό που είναι σεξουαλικά ελκυστικές στους άντρες. Γεγονός είναι ότι στα ΜΜΕ υπάρχουν πολύ λιγότερες αναφορές στις γυναίκες από ό,τι στους άνδρες, με τις αναφορές αυτές να γίνονται στο πλαίσιο των θεμάτων χαμηλής προτεραιότητας (low priority issues).

»Συνέπεια αυτής της πραγματικότητας, είναι να προβάλλεται μια ανδροκρατική οπτική του κόσμου, με τον γυναίκειο πληθυσμό (τον μισό δηλαδή πληθυσμό) να είναι κατά βάση αθέατος. Αναφορικά με τη γλώσσα των ΜΜΕ, αυτή συχνά χαρακτηρίζεται ως σεξιστική ή, στην καλύτερη περίπτωση, μη-ουδέτερη όσον αφορά το φύλο. Ένα δεύτερο δεδομένο συνίσταται στη σκιαγράφηση ενός κόσμου όπου οι άνδρες υπερέχουν αριθμητικά σε σχεδόν όλους τους επαγγελματικούς τομείς και πεδία απασχόλησης.

» Ένα τρίτο στοιχείο είναι η απουσία των γυναικών ως εκπροσώπων συλλογικοτήτων ή ως ειδημόνων. Κατά συνέπεια εδραιώνεται η πεποίθηση πως οι γυναίκες δεν εκπροσωπούν κανέναν στον πραγματικό κόσμο, ή δεν είναι σε θέση να το κάνουν και διαμορφώνεται η αντίληψη ότι οι γυναίκες ειδήμονες απουσιάζουν από το κοινωνικό και επιστημονικό περιβάλλον. Το τέταρτο δεδομένο που οι έρευνες μάς δίνουν είναι πως στα δελτία ειδήσεων οι γυναίκες παρουσιάζονται συχνότερα ως θύματα σε σχέση με τους άνδρες. Έτσι επικρατεί το στερεότυπο ότι η θυματοποίηση είναι αναπόσπαστο στοιχείο της έμφυλης ταυτότητας των γυναικών. Ένα πέμπτο στοιχείο συνίσταται στην αποτύπωση των γυναικών στα ΜΜΕ ως σεξουαλικών αντικειμένων, ή ως ακούραστων μητέρων».

Σε χαιρετισμό της στην ημερίδα, η Επίτροπος Διοικήσεως υπογράμμισε ότι «ο σεξισμός, ο οποίος υποδαυλίζει την έμφυλη βία, δεν αφορά μόνο τις γυναίκες, αλλά το σύνολο της πολιτείας και της κοινωνίας, ενώ η αποδόμηση των έμφυλων στερεοτύπων και η αναχαίτιση του σεξισμού αποτελεί πρόκληση για κάθε δημοκρατική και ανθρώπινη πολιτεία και προϋπόθεση της κοινωνικής ειρήνης».

Οι γυναίκες αόρατες στη γλώσσα

Παρουσιάζοντας τις έµφυλες πολιτικές και τη σηµασία τους για την υπέρβαση του σεξισµού, η Δήµητρα Κογκίδου, Καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τµήµα Δηµοτικής Εκπαίδευσης, Πρόεδρος της Επιτροπής Φύλου και Ισότητας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, υπέδειξε τις πολύ χαμηλές θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου σε διεθνές επίπεδο, στην πορεία για την επίτευξη της ισότητας των φύλων, σύµφωνα µε πρόσφατη έκθεση του Παγκόσµιου Οικονοµικού Forum για τις οικονοµίες 145 χωρών. Η Ελλάδα καταλαµβάνει την 87η θέση στη γενική κατάταξη και η Κύπρος την 100ή θέση - η Κύπρος βρίσκεται στην 124η θέση, στον τοµέα της πολιτικής.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ήταν η αναφορά της Δ. Κογκίδου για τον σεξισµό στη γλώσσα. «Τα ΜΜΕ», επεσήμανε, «αποτελούν πολύ σηµαντικό παράγοντα επηρεασµού των γλωσσικών συνηθειών. Για τον λόγο αυτό κρίνεται απαραίτητη η χρήση συµπεριληπτικής γλώσσας, δηλαδή µιας γλώσσας χωρίς αποκλεισµούς. Το ίδιο και στον χώρο της πολιτικής, της εκπαίδευσης, της δηµόσιας διοίκησης. Η ευαισθητοποίηση σε ζητήµατα γλωσσικού σεξισµού, η εξοικείωση στη χρήση µη σεξιστικής γλώσσας και, γενικότερα, στους ιδεολογικούς µηχανισµούς της γλώσσας πρέπει να είναι τµήµα της εκπαίδευσης/µετεκπαίδευσης δηµοσιογράφων, εκπαιδευτικών, δηµοσίων λειτουργών.

»Δεν είναι λίγες οι φορές που βουλεύτριες στην Ελληνική Βουλή δήλωσαν “παρούσες” σε ψηφοφορίες της Βουλής και τις διόρθωσαν µε το ορθό “παρών”, που αναφέρει ο κανονισµός! Υποστηρίζω εδώ και πολλά χρόνια ότι χρήση µη σεξιστικής γλώσσας αποτελεί κοµβικό στοιχείο της αντισεξιστικής εκπαίδευσης γιατί, όπως είναι γνωστό, η γλώσσα δεν είναι µόνον µέσον επικοινωνίας, αλλά και φορέας ιδεολογίας, καθώς µέσα από τη γλώσσα αποτυπώνεται η ανισότητα της κοινωνικής σχέσης των φύλων.

» Είχε προκαλέσει πολλές συζητήσεις, εντός και εκτός Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η επιλογή µου, όταν ανέλαβα το 2008 την Κοσµητεία της Παιδαγωγικής Σχολής, να υπογράφω ως Κοσµητόρισσα. Με τον καιρό άρχισε σιγά-σιγά να γίνεται αποδεκτό -όχι από όλους και όλες βέβαια - και να µην ξενίζει τόσο. Χαίροµαι που και η νυν Κοσµητόρισσα της Παιδαγωγικής εξακολουθεί την παράδοση αυτή. Σε έναν κόσµο που αλλάζει, γιατί στη γλώσσα οι γυναίκες να είναι αόρατες;».

Η συνδρομή σε θύματα διακρίσεων

Χαιρετίζοντας την ημερίδα, η Λουίζα Χριστοδουλίδου Ζαννέτου, Εισαγγελέας της Δημοκρατίας, Πρόεδρος της Επιτροπής Ισότητας των Φύλων στην Απασχόληση και την Επαγγελματική Εκπαίδευση, είπε ότι η Επιτροπή καταδικάζει τον σεξισμό «σε οποιαδήποτε μορφή του και ιδιαίτερα όταν αυτός εμφανίζεται στην απασχόληση, με όλες τις αρνητικές συνέπειές του». Ανέφερε και τα εξής: «Οι περισσότεροι άνθρωποι, θύματα και δράστες, δυστυχώς δεν κατανοούν τον σεξισμό, ή αν τον κατανοούν, πιστεύουν ότι δεν είναι πρόβλημα. Προσβάλλει ιδιαίτερα τις γυναίκες στην πολιτική και δημόσια ζωή και σε πολλούς άλλους τομείς της καθημερινότητας».

Στον δικό της χαιρετισμό, που διάβασε ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Ανδρέας Ασσιώτης, η Υπουργός Ζέτα Αιμιλιανίδου υπενθύμισε ότι στο Υπουργείο της «έχουμε εναρμονίσει πλήρως την εθνική μας νομοθεσία με τις ευρωπαϊκές οδηγίες για την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας. Επιπρόσθετα, δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη πολιτικών για θεμελίωση της αρχής της ισότητας των δύο φύλων.

»Οι Επιθεωρητές Ισότητας του Τμήματος Εργασίας, οι οποίοι είναι τοποθετημένοι σε όλες τις επαρχίες, έχουν εκπαιδευθεί ειδικά και είναι σε θέση να παραλαμβάνουν και να εξετάζουν καταγγελίες και να καθοδηγούν το κοινό, σε σχέση με τα δικαιώματα που απορρέουν από τις πρόνοιες της εθνικής νομοθεσίας. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στη θεμελιώδη σημασία της ύπαρξης των φορέων ισότητας και στον ρόλο τους στην εξασφάλιση της πρόσβασης των πολιτών στα δικαιώματά τους.

»Μεταξύ αυτών των φορέων, οφείλω σήμερα να αναδείξω τον ρόλο της Επιτροπής Ισότητας των Φύλων στην Απασχόληση και την Επαγγελματική Εκπαίδευση. Η Επιτροπή έχει, ανάμεσα σε άλλα, αρμοδιότητα να παρέχει σε κάθε ενδιαφερόμενο, χωρίς οικονομική επιβάρυνση, συμβουλές επί θεμάτων που αφορούν στην ισότητα των φύλων στην απασχόληση και την επαγγελματική εκπαίδευση, αλλά και να παρέχει ανεξάρτητη συνδρομή προς θύματα διακρίσεων, μετά από δική τους καταγγελία. Η αρμοδιότητα παροχής ανεξάρτητης συνδρομής περιλαμβάνει την παροχή νομικής βοήθειας ή/και εκπροσώπησης των θυμάτων σε δικαστική ή διοικητική διαδικασία και σήμερα αποτελεί, ίσως, τη σημαντικότερη αρμοδιότητα της Επιτροπής».

«Πήγαινε πίσω στην κουζίνα σου!»

Στη δική της παρέμβαση η Άννα Πηλαβάκη, Επιστημονική συνεργάτιδα της Επιτροπής Ισότητας των Φύλων στην Απασχόληση και την Επαγγελματική Εκπαίδευση, μίλησε για τον επαγγελματικό σεξισμό, επισημαίνοντας ότι αυτός εμφανίζεται με πολλές μορφές και μια από αυτές είναι τα σεξιστικά σχόλια: «Έχεις ένα όμορφο σώμα». «Αυτή πρέπει να έχει την περίοδό της». «Πήγαινε πίσω στην κουζίνα σου!». «Είσαι πολύ όμορφη για να ανησυχείς για την καριέρα σου». «Τις γυναίκες πρέπει να τις βλέπεις, να μην τις ακούς». Σε ό,τι αφορά τον επαγγελματικό σεξισμό στην Κύπρο, η κυρία Πηλαβάκη παρατήρησε ότι «οι γυναίκες με εργασιακά και όχι εμφανισιακά προσόντα δέχονται υποτιμητικά σχόλια σε σχέση με το επίπεδο της εργασίας τους από προϊστάμενους και άντρες συναδέλφους. Οι γυναίκες υπάλληλοι καλούνται, συνήθως, να φροντίσουν τον διάκοσμο στον εργασιακό χώρο και τη φιλοξενία, π.χ. Χριστούγεννα, συνέδρια κ.ά. Οι άντρες έχουν τον αναβαθμισμένο ρόλο στην εργασία, π.χ. ομιλητές».

Αναφέροντας γενικότερα παραδείγματα επαγγελματικού σεξισμού, μίλησε για μιαν εργαζόμενη γυναίκα, που κατήγγειλε ότι ένας συνάδελφός της τής είπε να περάσει πρώτη από την πόρτα, έτσι ώστε να μπορέσει να την δει να περπατά... «Οι ανώτεροι, βέβαια, στο γραφείο τής είπαν να το διασκεδάσει και να μην το πάρει σοβαρά. Ένας άλλος συνάδελφος τής είχε πει επίσης ότι του αρέσουν οι παντρεμένες γυναίκες και της είχε πιάσει το χέρι. Το άγγιγμα με τα χέρια και οι ανεπιθύμητες προτάσεις είναι κοινές εμπειρίες γυναικών στην εργασία», σχολίασε η Άννα Πηλαβάκη, που παρέθεσε στη συνέχεια δηλώσεις γυναικών:

*«Είχα ήδη δύο παιδιά. Όταν είπα στο αφεντικό μου ότι ήμουν έγκυος, η απάντηση ήταν: “Ω, Θεέ μου. Δεν κάνατε πρόσφατα ένα παιδί;”».

*«Είχα έρθει σε επαφή με έναν υπεύθυνο προσλήψεων. Μου δήλωσε ξεκάθαρα ότι αν κοιμόμουν μαζί του, θα με προωθούσε ως δεύτερη στην ιεραρχία της εταιρείας».

*«Ξένοι επισκέπτες από τα κεντρικά γραφεία της εταιρείας μας ήρθαν για μια συνάντηση, στην οποία η μόνη γυναίκα στη διοίκηση ήμουν εγώ. Μπήκα στην αίθουσα συνεδριάσεων με την έκθεσή μου και αμέσως μου ζήτησαν καφέ, με δύο κουταλάκια ζάχαρη».

Σεξισμός σε βάρος των αντρών;

Τη συζήτηση στο τελευταίο μέρος της ημερίδας άνοιξε ο Δημήτρης Σιούερ, λειτουργός της ΑΗΚ, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι «δεν υπάρχει σεξισμός μόνο σε βάρος των γυναικών, αλλά και σε βάρος των αντρών». Του απάντησε αρχικά η Δήμητρα Κογκίδου, αναφέροντας ότι «τα έμφυλα στερεότυπα εγκλωβίζουν άντρες και γυναίκες και με βάση αυτά κτίζεται η ανισότητα των φύλων, με μεγαλύτερες επιπτώσεις στις γυναίκες. Ναι, τα έμφυλα στερεότυπα επηρεάζουν αρνητικά και τους άντρες και αν δεν υπήρχαν, θα μπορούσαμε προφανώς να ξεφύγουμε από τις μορφές του ηγεμονικού αντρισμού και να βλέπουμε στην κοινωνία εξίσου αποδεκτές και άλλες μορφές αντρισμού - να είναι αποδεκτό ένας άντρας να κλαίει, να εκφράζει τα συναισθήματά του, να είναι συμπονετικός, να δείχνει ενσυναίσθηση. Άρα είναι προς όφελος και των αντρών και των γυναικών ν’ αποδομηθούν αυτά τα έμφυλα στερεότυπα».

Με την κυρία Κογκίδου συμφώνησε η Άννα Πηλαβάκη, που παρατήρησε ότι «με το 90% όσων δέχονται σεξισμό ή σεξουαλική παρενόχληση να είναι γυναίκες, αναφερόμαστε σε γυναίκες και σε μικρότερο βαθμό σε άντρες».

Η Τζόζι Χριστοδούλου, από το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου, αναφέρθηκε στην πρόσφατη ποινικοποίηση της ρητορικής μίσους (hate speech), «αλλά όχι με βάση το φύλο κι αυτό με προβληματίζει». Πρόσθεσε ότι «η ρητορική μίσους με βάση το φύλο είναι καθημερινό φαινόμενο και πρέπει ίσως να προχωρήσουμε στην ποινικοποίησή της».

Η Σόφη Μιχαηλίδου, Διευθύντρια Επικοινωνίας ΔΗΣΥ, έθεσε προς συζήτηση την ανάγκη του οικογενειακού προγραμματισμού. «Οι γυναίκες», είπε χαρακτηριστικά, «σταματούν ν’ αναμιγνύονται στα πάντα, από τη στιγμή που έχουν ημερομηνία λήξης, ως μάνες. Από τη στιγμή που θέλουν να κάνουν οικογένεια και παιδιά, σταματά η ανέλιξή τους, γιατί υπάρχει τρομερή έλλειψη οργάνωσης στις δομές της παιδείας και της φύλαξης των παιδιών κι αυτό περιλαμβάνει τα ωράρια και όλα όσα αφορούν τα παιδιά».

Η Μαρία Δανέζη, Γραμματέας της κοινοβουλευτικής ομάδας ΑΚΕΛ, υποστήριξε ότι η δημόσια συζήτηση για τον σεξισμό πυροδοτήθηκε από το γνωστό σεξιστικό περιστατικό σε βάρος βουλευτίνας του κόμματός της, στη Βουλή. «Κλήθηκε», είπε, «ο Γενικός Εισαγγελέας ο οποίος, δυστυχώς, μπροστά στη συγκεκριμένη καταγγελία που είχε ενώπιόν του, δεν άρθρωσε λέξη και το άφησε στην κρίση του λαού, ενώ έπρεπε, ως θεσμός που προστατεύει το Σύνταγμα και τους νόμους, να είχε τοποθετηθεί».

Σχολιάζοντας τα πιο πάνω, η Σόφη Μιχαηλίδου μίλησε για «πολιτικοποίηση του θέματος», ενώ η Λουίζα Χριστοδουλίδου Ζανέττου, διευκρινίζοντας ότι μιλά ως Εισαγγελέας της Δημοκρατίας και όχι ως Πρόεδρος της Επιτροπής Ισότητας, ανέφερε ότι «η υπόθεση αυτή είναι άσχετη με τη σημερινή ημερίδα. Διερευνήθηκε από τον Γενικό Εισαγγελέα, όχι ως σεξισμός, αλλά με βάση μαρτυρία της Αστυνομίας, για συγκεκριμένο ποινικό αδίκημα. Η κατάληξη ήταν ότι δεν στοιχειοθετείται αδίκημα… ή ακόμα και αν στοιχειοθετείται, ο Γενικός Εισαγγελέας μπορεί ν’ αποφασίσει για λόγους δημοσίου συμφέροντος να μην προχωρήσει σε ποινική δίωξη».

Είπε, απαντώντας η βουλευτίνα του ΑΚΕΛ Σκεύη Κουκουμά: «Για να πω την αλήθεια, εγώ θεώρησα ότι η ημερίδα αυτή οργανώθηκε ακριβώς με την ευκαιρία εκείνου του περιστατικού, που ανακίνησε το θέμα του σεξισμού»…

Τον λόγο πήρε και η Επίτροπος Διοικήσεως Ελίζα Σαββίδου, αναφέροντας ότι «η Τοποθέτησή της για τον σεξισμό έγινε με αφορμή και άλλα κρούσματα σεξισμού, όχι μόνο το συγκεκριμένο. Ο σεξισμός δεν είναι ποινικό αδίκημα και η Γενική Εισαγγελία δεν εξέταζε θέμα σεξισμού, αλλά εξέταζε αν στοιχειοθετούνται ή όχι συγκεκριμένα αδικήματα».

Η Άντρη Λουκά, λειτουργός της ΑΗΚ, εξέφρασε απογοήτευση γιατί, όπως είπε, «η αντιπαράθεση μεταξύ των κοπέλων εδώ δείχνει ότι ούτε οι ίδιες δεν συμφωνούν τι είναι σεξισμός. Αν μπαίνουμε στο λούκι, λόγω πολιτικών τοποθετήσεων, να μην μπορούμε να καθορίσουμε τι είναι σεξισμός, τότε έχουμε πρόβλημα. Για μένα είναι πρόβλημα, να δίνω στον θύτη άφεση αμαρτιών, λόγω της πολιτικής τοποθέτησής του».

Η Άντρη Δημητρίου, συνδικαλίστρια της ΠΕΟ, ανέφερε ότι «στη συντριπτική τους πλειοψηφία, οι καταγγελίες σεξισμού προέρχονται από γυναίκες θύματα, οι οποίες πολύ δύσκολα δικαιώνονται. Συνήθως απομακρύνονται από τις θέσεις και τα γραφεία τους, αντί ν’ απομακρυνθούν οι θύτες». Πρόσθεσε ότι «ο σεξισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον ρατσισμό και με τον εθνικισμό, ενώ στο συγκεκριμένο περιστατικό στη Βουλή αντέδρασαν μόνο κάποιες προοδευτικές γυναικείες οργανώσεις. Η κοινωνία, γενικά, δεν αντέδρασε, αλλά οφείλουμε, άντρες και γυναίκες, ν’ αντιδρούμε».

Η Ξένια Κωνσταντίνου, Πρόεδρος της Γυναικείας Οργάνωσης του ΔΗΣΥ, παρατήρησε ότι «σεξιστική συμπεριφορά μπορεί να επιδείξει και μια γυναίκα απέναντι σε μιαν άλλη γυναίκα και συχνά αρκετές γυναίκες κάνουν σεξιστικά σχόλια. Δεν πρέπει να βλέπουμε τον εαυτό μας μόνο ως θύματα, συχνά είμαστε και θύτες… Και ναι, πρέπει να έρθουν πολιτικές από πάνω προς τα κάτω, όπως π.χ. ο καθορισμός ποσοστώσεων για αλλαγή των στερεοτύπων, αλλά και από κάτω προς τα πάνω, από τον κάθε άντρα και γυναίκα ξεχωριστά, για να βελτιωθούμε».

Η Έφη Ξάνθου, Αντιπρόεδρος του Κινήματος Οικολόγων Περιβαλλοντιστών, υπέδειξε ότι «πρέπει πρώτα εμείς οι γυναίκες να αντιδρούμε σε σεξιστικά σχόλια. Συστήνω την επόμενη φορά που θ’ ακούσετε σεξιστικό σχόλιο που απευθύνεται σε εσάς, ή σε κάποια άλλη, ν’ ανοίξετε το στόμα σας και ν’ αντιδράσετε και για τον εαυτό σας και για το άλλο άτομο. Αυτό είναι το πρώτο βήμα που πρέπει να κάνουμε ως κοινωνία, για να σταματήσουμε τέτοιες συμπεριφορές».

Ο Δημήτρης Ιωάννου, προϊστάμενος νοσηλευτικός λειτουργός των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, πρότεινε «να συνεχιστεί η ημερίδα με οργάνωση εργαστηρίων με συμμετοχή εργαζομένων από τον δημόσιο, τον ημικρατικό και τον ιδιωτικό τομέα». Παρατήρησε δε, ότι «οι πολιτικοί εκπρόσωποι πολιτικοποίησαν το θέμα, χωρίς να υπάρχει νομική κατοχύρωση του σεξισμού».

Τέλος, ο Δημήτρης Σιούερ σχολίασε ότι «ένα κομπλιμέντο μπορεί να είναι τέτοιο, αλλά μπορεί να εισπραχθεί ως σεξισμός... Προτρέπω να γίνει ακόμα περισσότερη έρευνα, για να κωδικοποιηθεί ο σεξισμός με επιστημονικά κριτήρια… αν και οι συμπεριφορές των ανθρώπων δεν μπορούν να κωδικοποιηθούν εύκολα. Δεύτερον, προτρέπω να γίνει επιστημονική έρευνα, κατά πόσον και οι άντρες είναι θύματα σεξισμού… Και τρίτον, ίσως ήρθε η στιγμή, που αντί να συζητούμε, να προχωρήσουμε με εργαστήρια, όπως ελέχθη προηγουμένως».