ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΣΗ ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΕΦΑΛΟΧΩΡΙ ΤΗΣ ΠΙΤΣΙΛΙΑΣ

Αυτήν την εβδομάδα η «Σημερινή» επισκέφτηκε το Παλαιχώρι, κάνοντας, μεταξύ άλλων, και επιμορφωτική «στάση» στο Άγαλμα της Μάνας, στο κρησφύγετο της ΕΟΚΑ και στο βυζαντινό μουσείο

Λίγα χιλιόμετρα πριν από την κορυφή του όρους Παπούτσα, μέσα στην κοιλάδα που σχημάτισε παρακλάδι του ποταμού Περιστερώνας, υπάρχουν δύο χωριά που φέρουν το ίδιο όνομα, Παλαιχώρι. Γεωγραφικά είναι ενωμένα αλλά διοικητικά αποτελούν δύο ξεχωριστές κοινοτικές οντότητες. Έτσι, αυτό που βρίσκεται στην ανατολική όχθη του ποταμού ονομάζεται «Παλαιχώρι Ορεινής» και αυτό που βρίσκεται στη δυτική, «Παλαιχώρι Μόρφου».

Έτσι πήραν το όνομά τους…

Τα δυο χωριά υπάρχουν εδώ και πολλούς αιώνες και το όνομά τους το πήραν από κάποια γεγονότα στα πολύ παλιά χρόνια. Πιο συγκεκριμένα, κατά τα χρόνια που η Κύπρος δεχόταν πολύ συχνά επιδρομές από γειτονικούς ληστρικούς λαούς. Η κοιλάδα που σχημάτισε ο ποταμός και ξεκινά από τη «ράχη» του όρους Παπούτσα και καταλήγει στις βόρειες ακτές του νησιού, ήταν χώρος που φιλοξενούσε πολλούς μικρούς οικισμούς.

Όταν άρχισαν οι ληστρικές επιδρομές, οι κάτοικοί τους μετοίκησαν προς το εσωτερικό του νησιού, ψάχνοντας για ασφαλέστερες περιοχές. Η περιοχή όπου βρίσκονταν τα δύο χωριά προσφερόταν γι' αυτόν τον σκοπό αφού ήταν καλά κρυμμένη από τα όποια σημεία διέλευσης των πειρατών. Όταν λοιπόν οι κάτοικοι κάποιου οικισμού τον εγκατέλειπαν και κατέληγαν στα δύο χωριά, οι κάτοικοί τους έλεγαν στους ξένους. «Ελάτε κι εσείς, ο τόπος μας πάλε χωρεί», δηλαδή «όσοι και να έλθουν ο τόπος μας πάλι θα τους χωρέσει». Έτσι η φράση «Παλε-χωρεί» με τα χρόνια έγινε «Παλαιχώρι».

Εκκλησίες του χωριού

Στο Παλαιχώρι υπάρχουν 4 εκκλησίες και 1 εξωκκλήσι. Οι εκκλησίες είναι: Αγίου Λουκά, Αγίου Γεωργίου, Παναγίας Χρυσοπαντάνασσας, Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και το εξωκκλήσι των Αγίων Αναργύρων. Εκτός από την εκκλησία που είναι αφιερωμένη στον Άγιο Λουκά, οι άλλες αποτελούν πολύ παλαιά κτίσματα και πολύτιμα θρησκευτικά μνημεία. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου είναι ένας μικρό ναός, που το κτίσιμό του χρονολογείται γύρω στον 16ο/17ο αιώνα, όπως συνάγεται τόσο από το εικονοστάσι, όσο και από τις εικόνες που φέρει.

Το εκκλησάκι είναι κτισμένο ανάμεσα στα παραδοσιακά σπίτια του χωριού, πλησίον μιας «τρεμιθιάς», που σε ηλικία αγγίζει τους οχτώ αιώνες. Επίσης όμορφη εκκλησία είναι η εκκλησία της Παναγίας της Χρυσοπαντάνασσας, που ορθώνεται στο χωριό με την απλοϊκή ομορφιά της για πέντε περίπου αιώνες, συντελώντας αναμφιβόλως στη γραφικότητα του χωριού. Ο ναός είναι αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου.

Επιπλέον πρέπει να επισκεφθείτε την εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Παλαιχώρι. Αυτή η εκκλησία από το 2000 περιλαμβάνεται, μαζί με εννέα άλλες τοιχογραφημένες βυζαντινές εκκλησίες του Τροόδους, στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η εκκλησία κτίστηκε στις αρχές του 16ου αιώνα και ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο του ξυλόστεγου μονόκλιτου ναού. Ο νάρθηκας, που φαίνεται ότι υπήρχε τουλάχιστον από τις αρχές του 17ου αιώνα, εκτείνεται δυτικά και νότια του ναού υπό μορφήν στοάς και καλύπτεται από την ίδια αμφικλινή στέγη.

Το εσωτερικό του ναού είναι κατάγραφο. Κοσμείται με τοιχογραφίες των αρχών του 16ου αιώνα, σύγχρονες με την κτίση του ναού. Οι τοιχογραφίες αυτές αποτελούν ένα από τα πιο ολοκληρωμένα εικονογραφικά σύνολα της υστεροβυζαντινής τέχνης της Κύπρου. Πρόκειται για το σημαντικότερο δείγμα μιας ομάδας έργων της Ενετοκρατίας, που ακολουθούν την παραδοσιακή βυζαντινή τέχνη, ενώ τα δυτικά στοιχεία είναι πολύ περιορισμένα. Είναι μια τέχνη εναρμονισμένη με αυτήν που παρουσιάζεται στους τουρκοκρατούμενους ελληνικούς τόπους του 16ου αιώνα.

Μουσείο Βυζαντινής Κληρονομιάς

Οι θρησκευτικοί θησαυροί και άλλα ιστορικά τεκμήρια που εκτίθενται στο Μουσείο και προέρχονται από τους ναούς του Παλαιχωρίου ξεδιπλώνουν στον επισκέπτη ανάγλυφα την ιστορική, θρησκευτική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη της ορεινής αυτής κοινότητας. Πρόκειται για αξιόλογα έργα ζωγραφικής σε ξύλο, ύφασμα και δέρμα, ξυλόγλυπτο εκκλησιαστικό εξοπλισμό, ιερά σκεύη, πολύτιμα άμφια, χειρόγραφα, παλαιότυπα, χαρακτικά, κέρινα αφιερώματα και άλλα τεκμήρια. Η σημαντικότερη εικόνα του Μουσείου είναι η εικόνα της Άκρας Ταπείνωσης, που φέρει την υπογραφή του ζωγράφου Φιλίππου.

Το Άγαλμα της Κύπριας Μάνας

Στην κορυφή λόφου του χωριού οι άνθρωποι θέλησαν να τιμήσουν την Κύπρια Μάνα, κτίζοντας ένα Μνημείο. Τη Μάνα που σε κάθε αγώνα του λαού της Κύπρου στάθηκε ψηλότερα απ' όλους και με την ψυχή της γέμιζε τα όπλα των παιδιών της για να πολεμήσουν τους κατακτητές τους. Πάνω στα χώματα που την γέννησαν, εκεί όπου το αίμα της μετέτρεψε τη γη σε σκληρό βράχο, σκάλισαν με το νύχι 145 σκαλοπάτια για να μπορέσουν ν' ανεβούν στο πιο ψηλό σημείο, εκεί όπου της αρμόζει και έστησαν καλλιμάρμαρο άγαλμα, με τη μορφή της.

Το άγαλμα, μια Μάνα, φορώντας την παραδοσιακή ενδυμασία της Κύπρου, με το ένα χέρι στο δεξί γόνατο και το άλλο στο σκαμνί της, έτοιμη όπως πάντα να ανασηκωθεί και να αποσείσει τους εχθρούς της. Με το βλέμμα στην κορυφή της Παπούτσας, του όρους που γέννησε, ανέθρεψε και φύλαξε για πάντα μέσα του τα σώματα των νεκρών παιδιών της. Από το λόφο όπου βρίσκεται, ο επισκέπτης έχει πανοραμική θέα ολόκληρου του χωριού. Από εδώ καταλήγει κανείς στον κεντρικό δρόμο, απ' όπου μπορεί να προχωρήσει προς την Κοιλάδα της Μαρούλλενας. Σ’ αυτό το σημείο φυσικής ομορφιάς μπορείτε να δείτε τον ναό των Αγίων Αναργύρων και να περπατήσετε το μονοπάτι τριών χιλιομέτρων που καταλήγει στο Απλίκι.

Το κρησφύγετο ΕΟΚΑ 1955-1959

Ένα από τα σημαντικότερα κρησφύγετα που χρησιμοποίησε ο ήρωας Γρηγόρης Αυξεντίου τον καιρό του αγώνα της ΕΟΚΑ βρίσκεται στην καρδιά του χωριού, στο υπόγειο του σπιτιού του Ανδρέα και της Μαρίτσας Καραολή. Το κρησφύγετο κτίστηκε με υπόδειξη του ιδίου του Αυξεντίου το καλοκαίρι του 1956, μετά από διαταγή του Διγενή για κατασκευή κρησφυγέτων στα σπίτια για περισσότερη ασφάλεια των ανταρτών. Ήταν ένα σύμπλεγμα δύο κρησφυγέτων, το ένα βρίσκεται σε φούρνο και το άλλο κάτω από μια πετρόκτιστη σκάλα, η οποία εφαπτόταν με τον φούρνο. Στην πόρτα του ήταν επικολλημένες πέτρες που αποτελούσαν συνέχεια της όλης τοιχοποιίας, έτσι που με το κλείσιμό της ο τοίχος φαινόταν ως ένα ενιαίο σύνολο. Η σύνδεση του κρησφυγέτου με το δωμάτιο του Αυξεντίου στο ανώγειο του σπιτιού γινόταν με κινητή σκάλα, από τρύπα στο πάτωμα. Αξίζει να το επισκεφτείτε για να δείτε το μοναδικό θέαμα για μιαν αναδρομή στο παρελθόν.

Αγροτουρισμός

Επίσης στο χωριό υπάρχει αγροτουριστική υποδομή, με ξενώνες και χώρους εστίασης. Άλλωστε, η ευκαιρία να ζήσετε για λίγο σε ένα παλιό σπίτι με όλες τις σύγχρονες ανέσεις, να απλώνεται μπροστά σας όλη η ιστορία του χωριού από την εποχή του μεσαίωνα, αλλά κυρίως να μπορείτε να απολαύσετε το καφεδάκι σας σε μια καταπράσινη πλατεία με χαρακτήρα, είναι μοναδική και γίνεται πραγματικότητα στο Παλαιχώρι. Στο Παλαιχώρι μπορείτε να μείνετε στο γνωστό Αρχοντικό Ρουσίας, ένα από τα πιο όμορφα αγροτόσπιτα του νησιού. Το ομορφότερο μέρος του αρχοντικού είναι το ανοιχτό καθιστικό πάνω από το ποτάμι.

Ντόπια καταστήματα

Στο κέντρο του χωριού, κοντά στην πλατεία, μπορείτε να επισκεφθείτε ένα μικρό μαγαζάκι τέχνης, το οποίο είναι εργαστήρι με μοναδικές χειροποίητες δημιουργίες. Μπορείτε να παρακολουθήσετε, να φτιάξετε και να αγοράσετε τις χειροποίητες δημιουργίες. Επιπλέον στο κέντρο του χωριού θα βρείτε το μη κερδοσκοπικό κατάστημα παραδοσιακών και κυπριακών προϊόντων. Κοπιάστε για να σας κεράσουν σουτζιούκο, ζιβανία και άλλα παραδοσιακά ποτά και εδέσματα της ορεινής Πιτσιλιάς. Τα καθαρά έσοδα του καταστήματος επιστρέφουν στο χωριό για κοινωφελείς σκοπούς.

Ταβέρνες και καφενεία

Στο Παλαιχώρι υπάρχουν αρκετές ταβέρνες και καφενεία για να φάτε φαγητά της ώρας και νόστιμους μεζέδες στα κάρβουνα και να πιείτε το καφεδάκι σας μέσα στο πράσινο είτε σε παραδοσιακό καφενείο γύρω από το τζάκι, ή στην πλατεία κάτω από τους πεύκους, άμα είναι καλή και ηλιόλουστη μέρα.