ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Θύματα μετανάστες εργαζόμενοι στη γεωργία-κτηνοτροφία, κατασκευές, ξενοδοχεία, υπηρεσίες εστίασης, οικιακή εργασία και μεταποίηση, ενώ οι θύτες δεν διώκονται ποινικά

Άριστος Τσιάρτας: «Η μεταναστευτική νομοθεσία, που επιβάλλει την εξάρτηση της άδειας παραμονής και εργασίας από συγκεκριμένους εργοδότες και την αγκίστρωση των μεταναστριών σε συγκεκριμένο επάγγελμα, δημιουργεί ένα χώρο στο περιθώριο της μεταναστευτικής πολιτικής, της πολιτικής εργασίας και των εργασιακών δικαιωμάτων και μιαν εν πολλοίς σκοτεινή κοινωνική πραγματικότητα στην Κύπρο»

Γιώργος Μαρκοπουλιώτης: «Αν δεν αισθανθούμε όλοι προσωπικά υπεύθυνοι, ώστε να διασφαλίσουμε ότι με κανέναν τρόπο δεν στηρίζουμε τέτοιες πρακτικές, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να εξαλείψουμε από την κοινωνία τη μάστιγα της καταναγκαστικής εργασίας, από την οποία οι εγκληματίες αποκομίζουν κέρδη που ξεπερνούν παγκοσμίως τα 130 δις ευρώ τον χρόνο»

«Παρά τα θετικά βήματα που έχουν γίνει από τις αρμόδιες κρατικές Αρχές στην Κύπρο για την καταπολέμηση του trafficking, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα, που ευνοούν τη σοβαρή εργασιακή εκμετάλλευση προσώπων, κυρίως υπηκόων τρίτων χωρών», τόνισε η Επίτροπος Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Ελίζα Σαββίδου, επικαλούμενη την πρόσφατη Έκθεση της GRETA (Ομάδας Εμπειρογνωμόνων για τη Δράση κατά της Εμπορίας Ανθρώπων του Συμβουλίου της Ευρώπης), για την Κύπρο.

Μιλούσε στην πολύ σημαντική και παραγωγική δημόσια συζήτηση για την εργασιακή εκμετάλλευση στην Κύπρο, που οργάνωσαν από κοινού την περασμένη Τετάρτη (17 Φεβρουαρίου 2016), το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και η Αντιπροσωπία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο, το Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και η μη κυβερνητική οργάνωση Cyprus Stop Trafficking. «Η εγκληματική εργασιακή εκμετάλλευση», τόνισε η Επίτροπος, είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη σε μια σειρά από κλάδους, όπως κυρίως η γεωργία, οι κατασκευές, τα ξενοδοχεία και οι υπηρεσίες εστίασης, η οικιακή εργασία και η μεταποίηση, ενώ οι θύτες δεν διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο να διωχθούν ποινικά ή να υποχρεωθούν να αποζημιώσουν τα θύματα».

Όπως επεσήμανε η συντονίστρια της συζήτησης Νάσια Διονυσίου, λειτουργός του Γραφείου της Επιτρόπου, «το κράτος πρέπει να δημιουργήσει ένα κανονιστικό και νομοθετικό πλαίσιο που ν’ αναγνωρίζει την εργασιακή υποτέλεια ως αυτόνομο αδίκημα, όπως και μηχανισμούς αποτελεσματικών διώξεων, για να σπάσουμε την ατιμωρησία. Ο εντοπισμός 40, 50 ή και 100 θυμάτων τον χρόνο, δεν λέει τίποτε σε σχέση με τον βαθμό της πραγματικής εργασιακής εκμετάλλευσης στη χώρα μας. Πρέπει το κράτος να λάβει μέτρα προστασίας των θυμάτων και να προχωρήσει σε σοβαρές διερευνήσεις των καταγγελιών, έτσι ώστε να μη θυματοποιεί τα θύματα, αλλά να παράγει αποτελέσματα».

Ο Επικεφαλής της Αντιπροσωπίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο Γιώργος Μαρκοπουλιώτης πήρε το θέμα ένα βήμα παρακάτω, επισημαίνοντας ότι «αν δεν αισθανθούμε όλοι προσωπικά υπεύθυνοι, ώστε να διασφαλίσουμε ότι με κανέναν τρόπο δεν στηρίζουμε τέτοιες πρακτικές, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να εξαλείψουμε από την κοινωνία τη μάστιγα της καταναγκαστικής εργασίας, από την οποία οι εγκληματίες αποκομίζουν κέρδη που ξεπερνούν παγκοσμίως τα 130 δις ευρώ τον χρόνο».

Η GRETA και η Κύπρος ως χώρα προορισμού

Η δημοσιογράφος Πέρσα Ανδρέου, εκ μέρους του Cyprus Stop Trafficking, παρουσίασε στοιχεία της έκθεσης για την εφαρμογή της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την καταπολέμηση της εμπορίας προσώπων στην Κύπρο, που υιοθετήθηκε και δημοσιοποιήθηκε από την GRETA τον Νοέμβριο 2015, σύμφωνα με την οποία η Κύπρος είναι ουσιαστικά χώρα προορισμού για θύματα εμπορίας προσώπων και όλα τα θύματα που αναγνωρίστηκαν, εκτός από ένα, ήταν ξένοι υπήκοοι. Στην έκθεση αναφέρεται ότι τον προηγούμενο χρόνο, μέχρι τον Αύγουστο 2015, ο αριθμός των αναγνωρισμένων θυμάτων trafficking είναι 42 - το 70% είναι γυναίκες, το 26% άντρες και το υπόλοιπο, παιδιά, επτά κορίτσια και ένα αγόρι.

Οι κυριότερες χώρες καταγωγής των θυμάτων είναι το Βιετνάμ, η Ινδία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία. Ενώ στο παρελθόν η εμπορία προσώπων αφορούσε κυρίως σεξουαλική εκμετάλλευση, τα αναγνωρισμένα θύματα εμπορίας στην εργασία αυξήθηκαν τα τελευταία χρόνια. Το 2013 ήταν το ένα τρίτο των αναγνωρισμένων θυμάτων, το 2014 ήταν τα μισά και τους πρώτους 7 μήνες του 2015 ήταν τα δύο τρίτα όλων των θυμάτων trafficking.

Αναφέρεται ότι «παρ' όλη την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, μερικά ζητήματα προκαλούν ανησυχία». Η GRETA εισηγείται στις κυπριακές Αρχές να αυξήσουν τις προσπάθειές τους για πρόληψη εμπορίας προσώπων στην εργασία και ειδικότερα να ασκήσουν περισσότερο έλεγχο σε ιδιωτικά γραφεία εργοδότησης, σε τομείς αδήλωτης εργασίας και/ή εμπορίας προσώπων. Επίσης, τις καλεί να λάβουν περισσότερα μέτρα προστασίας των οικιακών εργαζομένων.

 Η GRETA τονίζει ότι η παροχή έγκαιρης βοήθειας σε θύματα trafficking είναι πολύ σημαντική για να ενθαρρύνει θύματα να παραμένουν στην Κύπρο όσο χρόνο χρειάζεται, ώστε να καταθέσουν ως μάρτυρες σε δίκες σωματεμπόρων και, για μια ακόμα φορά, καλεί την κυπριακή Κυβέρνηση να εξασφαλίσει ασφαλή και κατάλληλο χώρο διαμονής θυμάτων εμπορίας, ανάλογα με τις ανάγκες τους.

Ακόμα η GRETA καλεί την κυπριακή Κυβέρνηση «να διασφαλίσει ότι η διαδικασία αναγνώρισης και παροχής βοήθειας σε ανήλικους θύματα εμπορίας προσώπων λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες και περιστάσεις των παιδιών και να δημιουργήσει κατά προτεραιότητα, ταμείο αποζημίωσης θυμάτων, με χρήματα από κρατικά ταμεία και εισοδήματα από δωρεές, πρόστιμα και κατασχέσεις. Επίσης να υιοθετήσει μέτρα που θα οδηγήσουν στην καταβολή αποζημίωσης από σωματέμπορους, όπως η εξασφάλιση νομικής αρωγής στα θύματα και η δημιουργία νομικών προϋποθέσεων ενθάρρυνσης των θυμάτων για διεκδίκηση αποζημίωσης».

Μια σύγχυση και μια μορφή παρεξήγησης…

Στη δική του ενδιαφέρουσα παρέμβαση, για την εργασιακή εκμετάλλευση μέσα από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ο εκ των εισηγητών, Δρ Κώστας Παρασκευάς, Λέκτορας Δημοσίου Δικαίου της Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Κύπρου, εξέφρασε την πεποίθηση ότι «στην Κύπρο επικρατεί μια σύγχυση ή και κάποια μορφή παρεξήγησης, όσον αφορά την προστασία ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ναι, προστατεύονται διεθνώς από διεθνείς συμβάσεις και κατοχυρώνονται από το ίδιο το συνταγματικό δίκαιο, αλλά τα πλείστα ανθρώπινα δικαιώματα δεν προστατεύονται κατά τρόπο απόλυτο - μπορούν να υποστούν περιορισμούς.

» Ένα παράδειγμα, είναι η απαγόρευση των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης ή τιμωρίας αλλά και της δουλείας, της υποτέλειας και της αναγκαστικής και υποχρεωτικής εργασίας. Ένα άλλο πολύ σημαντικό θέμα είναι ότι, παρά τον τεράστιο όγκο υποθέσεων που εκκρεμούν ενώπιον του ΕΔΑΔ τα τελευταία χρόνια και παρά τις εκατοντάδες αποφάσεις που εκδίδει το δικαστήριο του Στρασβούργου ετησίως, η νομολογία του για το συγκεκριμένο θέμα είναι πραγματικά πενιχρή και πριν από ορισμένα χρόνια ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Αυτό προκαλεί έκπληξη, αν αναλογιστεί κανείς τις διάφορες μελέτες και στοιχεία που καταδεικνύουν ότι οι μετανάστες υπόκεινται σε σοβαρές μορφές εκμετάλλευσης στον ευρωπαϊκό χώρο».

«Υπηρέτριες», «δούλες», «ψυχοκόρες»

Στη δική του εμπεριστατωμένη τοποθέτηση για τους επισφαλείς όρους και συνθήκες εργασίας στην οικιακή απασχόληση και τον γεωργοκτηνοτροφικό τομέα, ο Άριστος Τσιάρτας, Επικεφαλής της Αρχής κατά των Διακρίσεων, του Γραφείου Επιτρόπου Διοικήσεως, ανέλυσε διεξοδικά το φαινόμενο της εκμετάλλευσης και εμπορίας προσώπων που, όπως είπε, «στην Κύπρο είναι συνυφασμένο με το φαινόμενο της μετανάστευσης. Επηρεάζει ένα χαμηλά αμειβόμενο, εύκολα εκμεταλλεύσιμο, μεταναστευτικό πληθυσμό, με το περίπου 50% του πληθυσμού αυτού να είναι γυναίκες, που απασχολούνται στους τομείς της οικιακής εργασίας, της ψυχαγωγίας και της γεωργο-κτηνοτροφίας. Μιλάμε για ένα πληθυσμό ευάλωτο σε δυνητικές διακρίσεις, εκμετάλλευση, σωματεμπορία, trafficking και σε ποικίλες μορφές σοβαρής σωματικής, ψυχολογικής και σεξουαλικής βίας, οι οποίες δυστυχώς αποσιωπώνται, υποεκτιμώνται, τυγχάνουν ανοχής ή συγκάλυψης».

Πρόσθεσε ότι στην Κύπρο «απασχολείται σήμερα ένας μεγάλος αριθμός μεταναστών και μεταναστριών - 50 χιλιάδες από τρίτες χώρες και 60 χιλιάδες Ευρωπαίοι πολίτες. Περίπου 20-25 χιλιάδες γυναίκες απασχολούνται στην οικιακή εργασία, εκ των οποίων πολλές δεν είναι εγγεγραμμένες στο ΤΚΑ, είτε δουλεύουν παράτυπα. Μιλάμε για ένα φαινόμενο αυτόνομης μετανάστευσης γυναικών, χωρίς εξαρτώμενα μέλη των οικογενειών, με τη βοήθεια της αλυσίδας των πρακτόρων και ατζέντηδων (την προβληματικότητα των γραφείων επαναφέρει ξανά η έκθεση της GRETA). Περίπου 10 χιλιάδες εργάτες/εργάτριες απασχολούνται στον τομέα της γεωργίας και κτηνοτροφίας, με ένα μεγάλο αριθμό γυναικών, κυρίως σε εποχικές εργασίες.

»Είναι σημαντικό να πούμε ότι στην περίπτωση της Κύπρου, η μετανάστευση παρουσίασε την τελευταία εικοσαετία μιαν ακανόνιστη και χωρίς σχεδιασμό δυναμική, η οποία δεν στηριζόταν στην παρουσία μεταναστευτικής πολιτικής. Στις συνθήκες αυτές, έννοιες όπως “μαυρούδες”, ή “Φιλιππινέζες”, απέκτησαν ευρύτερους συμβολισμούς και αρνητικές νοηματοδοτήσεις, συνδεόμενες με υποδεέστερες, υποτελείς και απολύτως εξαρτώμενες εργασιακές συνθήκες και κοινωνικές σχέσεις. Οι στερεοτυπικές αυτές εικόνες συμβάλλουν στο ζωντάνεμα αναπαραστάσεων στιγμών της κοινωνικής διαδρομής των γονιών και των παππούδων μας, με τις “υπηρέτριες”, τις “δούλες” και τις “ψυχοκόρες” και με τις κοινωνικές ιεραρχήσεις που τις συνοδεύουν. Σήμερα όμως, με όρους έμφυλης ανισότητας και πατριαρχίας, η μεταφορά της υπάκουης και δειλής Φιλιππινέζας ή Βιετναμέζας φυσικοποιεί και εμπεδώνει τον χαρακτήρα των γυναικείων δραστηριοτήτων, τον χαρακτήρα του οικιακού χώρου και της εργασίας».

Στο περιθώριο της μεταναστευτικής πολιτικής

«Οι μετανάστες και μετανάστριες, αιτητές ασύλου, πρόσφυγες, φοιτητές, κινδυνεύουν περισσότερο να πέσουν θύματα εμπορίας», συνέχισε ο Άριστος Τσιάρτας. «Αποτελούν μιαν ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα γυναικών, όχι μόνο λόγω της φυλής και του φύλου τους, αλλά και λόγω του ότι διασχίζουν σύνορα, (γεωγραφικά, οικονομικά, κοινωνικά, έμφυλα, ταξικά και άλλα) και καθίστανται θύματα εκμετάλλευσης στα πλαίσιο του φαινόμενου της σεξουαλικής ή εργασιακής εκμετάλλευσης, καταναγκαστικής πορνείας που για πολλές γυναίκες αποτελεί δυστυχώς αναπόσπαστη διάσταση της μεταναστευτικής τους εμπειρίας.

»Επιβάλλεται να τεθεί και να αντιμετωπιστεί το ζήτημα σφαιρικά, ως ένα ζήτημα που αφορά το σύνολο της κοινωνίας. Γιατί, ας μην έχουμε αυταπάτες ή ψευδαισθήσεις: η βία κατά των μεταναστριών διαπερνά και επηρεάζει ολόκληρο τον γυναικείο πληθυσμό και ολόκληρη την κοινωνία, χωρίς διακρίσεις. Ειδικά στην περίπτωση των εργαζομένων στον τομέα γεωργίας-κτηνοτροφίας, οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν είναι πολλοί. Καθώς μάλιστα διαμένουν στα σπίτια, χωράφια, υποστατικά όπου εργάζονται, ή σε απομακρυσμένες και απομονωμένες περιοχές, είναι εκτεθειμένοι σε κινδύνους, έχουν μερική και εξαιρετικά περιορισμένη υπαγωγή στην εργατική νομοθεσία και στον έλεγχο.

»Δεν έχουν συνδικαλιστικά δικαιώματα, εργάζονται πολλές ώρες, ενώ υπόκεινται σε μεγάλο βαθμό σε μεταναστευτικό έλεγχο, αντί στο προστατευτικό πλαίσιο και στις εγγυήσεις των βασικών εργασιακών δικαιωμάτων. Υπόκεινται μάλιστα σε δυσμενείς συνθήκες και όρους απασχόλησης, όπως στα ζητήματα μισθών και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, αποτελώντας ουσιαστικά έναν ιδιότυπο θύλακα στην αγορά εργασίας που εξυπηρετεί τις ανάγκες της γεωργίας ή κτηνοτροφίας ή εποχικών εργασιών νοικοκυριών με περιορισμένα δικαιώματα.

»Μάλιστα η εργασία αυτή, “υπό συνθήκες εμπιστοσύνης και μέριμνας των εργοδοτών”, καταλήγει σε καταγγελίες για εκμετάλλευση και κάθε μορφής βία. Οι συνθήκες αυτές ενισχύονται από τη μεταναστευτική νομοθεσία, που επιβάλλει την εξάρτηση της άδειας παραμονής και εργασίας από συγκεκριμένους εργοδότες και την αγκίστρωση των μεταναστριών σε συγκεκριμένο επάγγελμα. Δημιουργείται έτσι ένας χώρος που παραμένει ουσιαστικά στο περιθώριο της μεταναστευτικής πολιτικής, της πολιτικής εργασίας και των εργασιακών δικαιωμάτων και μια εν πολλοίς σκοτεινή κοινωνική πραγματικότητα στην Κύπρο».

Ένα τοπίο ευπάθειας και θυματοποίησης

Ο Άριστος Τσιάρτας έθιξε και το ζήτημα της σεξουαλικής παρενόχλησης των οικιακών εργατριών, περιγράφοντας ένα τοπίο στο οποίο οι γυναίκες αυτές «καθίστανται εξαιρετικά ευπαθείς στο ενδεχόμενο πολλαπλής εκμετάλλευσης και θυματοποίησης. Στο ίδιο αυτό κλίμα, δημιουργούνται οι συνθήκες για “μειωμένη αναφορά” περιστατικών (underreporting), αποθάρρυνσης καταγγελίας περιστατικών βίας, λόγω της δυσκολίας τεκμηρίωσης της καταγγελίας, και λόγω του φόβου της απώλειας της εργασίας, του καθεστώτος παραμονής και της απέλασης».

Αναφέρθηκε επίσης στη σημασία «της έγκαιρης ανίχνευσης και αναγνώρισης ενός θύματος εμπορίας από όσους έρχονται σε επαφή με πιθανά θύματα, όπως η Αστυνομία και το Τμήμα Εργασίας, αλλά και γιατροί, υγειονομικό προσωπικό, κοινωνικοί λειτουργοί κ.λπ., τόσο για την αποτελεσματική προστασία των θυμάτων από απέλαση, όσο και για τη στήριξη των θυμάτων, την αίσια έκβαση της δίκης και την τιμωρία των ενόχων. Θέλω να τονίσω στο σημείο αυτό ότι, με βάση το πλαίσιο καταπολέμησης της εμπορίας προσώπων, προστασίας από απέλαση τυγχάνουν τα πρόσωπα που πιθανολογείται ότι είναι θύματα, ενώ σε δεύτερο στάδιο εκδίδεται άδεια παραμονής, όταν αναγνωριστούν ως θύματα, από το αρμόδιο Γραφείο της Αστυνομίας.

»Είναι σημαντικό να προβληματιστούμε για τον μικρό αριθμό παραπομπής τέτοιων περιπτώσεων από την ΥΑΜ και τις υπηρεσίες του Υπουργείου Εργασίας. Αν δεν προβούμε σε τέτοια αναγνώριση, κινδυνεύουν τα θύματα, ενώ οι παραβάτες και εγκληματίες μένουν ατιμώρητοι και συνεχίζουν απερίσπαστοι το έργο τους. Το trafficking αποτελεί, δυστυχώς, μέρος της κυπριακής μεταναστευτικής πραγματικότητας και φαίνεται ότι θα υπάρχουν, όσο υπάρχει αγοραστικό ενδιαφέρον, τεράστια κέρδη και ατιμωρησία.

»Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι στη νέα νομοθεσία πλαίσιο για την εμπορία περιέχεται, μεταξύ άλλων, μια νέα αντίληψη, όπου μετατίθεται πλέον η ευθύνη στον χρήστη-πελάτη εργασιακής ή σεξουαλικής δουλείας, υπηρεσιών θυμάτων εμπορίας. Η πρόσφατη ποινικοποίηση και τιμωρία της συμπεριφοράς του πελάτη υπηρεσιών εμπορίας συνιστά ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση».

Εξώδικες ρυθμίσεις, πρόστιμα και κυρώσεις

Το φαινόμενο της αδήλωτης και παράνομης εργασίας ανέλυσε στη συζήτηση ο Νέλσων Νεοκλέους, πρώην Διευθυντής του Τμήματος Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας, εξηγώντας ουσιαστικά τη διάκριση μεταξύ της εργατικής διαφοράς, που είναι παραβίαση της εργατικής νομοθεσίας και της εργασιακής εκμετάλλευσης και της εμπορίας ανθρώπων, που αποτελεί έγκλημα. Είπε ότι η αδήλωτη εργασία συναντάται πιο συχνά στους τομείς της γεωργίας και κτηνοτροφίας, των κατασκευών, των εστιατορίων και των νοικοκυριών, σε μεγάλο βαθμό στην ύπαιθρο και αφορά περισσότερο πολίτες τρίτων χωρών, με εποχική εργασία.

Πρόσθεσε ότι «μεικτά κλιμάκια επιθεώρησης, που αποτελούν συνεργασία μεταξύ υπηρεσιών του Υπουργείου Εργασίας υπό την ευθύνη του ΤΕΣ, κάνουν γύρω στις 300 επιθεωρήσεις σε τόπους εργασίας, κάθε μήνα. Σε πολλές περιπτώσεις, συνεργάζεται επίσης με τα κλιμάκια αυτά και η Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευσης της Αστυνομίας. Οι ποινές του Νόμου περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων αφορούν πρόστιμο και φυλάκιση, μέχρι δύο χρόνια. Εξάλλου, το κράτος μπορεί να διεκδικήσει μέχρι και 6 ετών εισφορές, αναδρομικά. Οι ποινές του Νόμου περί Γραπτής Ενημέρωσης του Εργαζομένου για τους Όρους Εργασίας του είναι πιο ελαφρές, παρόλο που η γραπτή δήλωση είναι πολύ σημαντική. Επιβάλλονται επίσης κυρώσεις σε προσφοροδότες δημόσιων συμβολαίων: Οι εταιρείες που έχουν παραβιάσει τους σχετικούς νόμους χάνουν το δικαίωμά τους να συνάπτουν συμβάσεις με δημόσιες Αρχές».

Ο Ν. Νεοκλέους σχολίασε ότι «τα περίπου 40 θύματα εμπορίας και εκμετάλλευσης που κάθε χρόνο αναγνωρίζονται από το αρμόδιο Γραφείο της Αστυνομίας, από τα οποία 15-20 είναι θύματα εργασιακής εκμετάλλευσης (ή σύνθετες περιπτώσεις), είναι μικροί αριθμοί και σπάνια συσχετίζονται με αδήλωτη εργασία. Τα μεικτά Κλιμάκια Επιθεώρησης έχουν εντοπίσει χιλιάδες περι­πτώσεων αδήλωτης εργασίας, και πάρα πολλές από αυτές έχουν οδηγηθεί σε εξώδικη ρύθμιση ή σε δικαστήριο, επειδή συνιστούν παράβαση νομοθεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων, αλλά ελάχιστες φαίνεται να συνδέονται με εμπορία ή/και εκμετάλλευση. Σημειώστε ότι τα μεικτά κλιμάκια εντοπίζουν τριπλάσιο ποσοστό αδήλωτων, ανάμεσα σε πολίτες τρίτων χωρών, σε σύγκριση με εκείνο των Κύπριων πολιτών. Εν πάση περιπτώσει, οι λειτουργοί πολλών Υπηρεσιών του Υπουργείου (όχι μόνο εκείνοι των μεικτών κλιμακίων) έχουν αρχίσει να εκπαιδεύονται, ώστε να εντοπίζουν πιθανές περιπτώσεις εμπορίας ή/και εκμετάλλευσης προσώπων και να τις αναφέρουν».

Οι επιθεωρητές της αδήλωτης εργασίας

Παίρνοντας τον λόγο στη διάρκεια της συζήτησης που ακολούθησε τις τοποθετήσεις των εισηγητών, ο Άντης Αποστόλου, Ανώτερος Λειτουργός Εργασιακών Σχέσεων στο Υπουργείο Εργασίας, αναφέρθηκε στις επιθεωρήσεις των μεικτών κλιμακίων και εξήγησε ότι «ο κύριος ρόλος τους αρχικά ήταν ο εντοπισμός αδήλωτων εργαζομένων, αλλά στην πορεία εντοπίζουν πιθανές περιπτώσεις εργασιακής εκμετάλλευσης, ώστε να υπάρχει συνεργασία με τις Αρχές που ασχολούνται με το θέμα. Εμείς, πάντως, έχουμε δεδομένο ότι κάποιος αδήλωτος υπόκειται σε εργασιακή εκμετάλλευση. Μέσα στο 2015, εντοπίστηκαν 13 χιλιάδες εργαζόμενοι στις επιθεωρήσεις των μεικτών κλιμακίων.

»Το 17% ήταν αδήλωτοι. Υπάρχει διαδικασία, ώστε να συμμορφωθεί ο εργοδότης να βάλει τις υποχρεωτικές εισφορές των κοινωνικών ασφαλίσεων, ενώ από το 2012 μάς επιτρέπει η νομοθεσία να επιβάλλουμε εξώδικο πρόστιμο από 200-600 ευρώ. Τον τελευταίο χρόνο, είχαμε γύρω στις 200 χιλιάδες ευρώ σε εξώδικα. Γίνονται 6 χιλιάδες επιθεωρήσεις τον χρόνο, εντοπίζονται 13 χιλιάδες εργαζόμενοι, έχουμε 12 επιθεωρητές -3 σε κάθε επαρχία- και δεν μπορεί να γίνει η δουλειά που πρέπει, στο θέμα της αδήλωτης απασχόλησης.

»Έχοντας υπόψη την έλλειψη ανθρώπινων πόρων, επικεντρωθήκαμε σε συγκεκριμένους κλάδους που μπορούσαμε να έχουμε πιο άμεσα αποτελέσματα, όπως οι οικοδομές, τα κέντρα αναψυχής, που πριν από την οικονομική κρίση είχαν ένα ποσοστό 70% κοινοτικών και εργαζόμενων από τρίτες χώρες και ένα ποσοστό 40%, αδήλωτους. Οι επιθεωρητές των μεικτών κλιμακίων είναι εκπαιδευμένοι για την αδήλωτη και την παράνομη απασχόληση και δεν έχουν αρμοδιότητα για την εργασιακή εκμετάλλευση.

»Αν στους χώρους που επισκεφθούμε, ο επιθεωρητής υποψιαστεί εργασιακή εκμετάλλευση, εκτός από σεξουαλική, ενημερώνονται οι αρμόδιες Αρχές. Για μένα, είναι αδικία που το Υπουργείο Εργασίας δέχεται τα πυρά, ενώ έχει και τον όγκο της δουλειάς, ενώ κάποιοι άλλοι (κρατικοί φορείς), που είναι υποχρεωμένοι να ασκούν μεταναστευτική πολιτική και να έχουν έγνοια να εξασφαλίσουν τα δικαιώματα των εργαζομένων, δεν το κάνουν.

»Σε ό,τι αφορά το κομμάτι γεωργία-κτηνοτροφία, υπάρχει μεγάλο πρόβλημα εργασιακής εκμετάλλευσης, όμως οι 12 επιθεωρητές μας προσλήφθηκαν με υπουργική απόφαση για να εντοπίζουν παράνομη και αδήλωτη εργασία. Οι επιθεωρήσεις στη γεωργία και κτηνοτροφία, σε συνεργασία με την Αστυνομία, γίνονται σε εκτεταμένες εκστρατείες 2-3 φορές τον χρόνο. Δεν μπορούν από μόνοι τους οι επιθεωρητές να πάνε σε απομακρυσμένα υποστατικά, χωρίς τη συνοδεία της Αστυνομίας».