ΤΙ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΕ ΗΛΙΚΙΑ

ΤΑ βρέφη από 18 μηνών μπορούν, σύμφωνα με σύγχρονες έρευνες, να κατανοούν τις προθέσεις των άλλων, να προσποιούνται και να κάνουν χρήση λεκτικών συμβόλων. Επίσης κατανοούν τις επιθυμίες των άλλων, ενώ μπορούν να χρησιμοποιούν τις συναισθηματικές εκδηλώσεις των άλλων για να αποδώσουν επιθυμίες. Ακόμη τα δεκαοκτάμηνα βρέφη προσδοκούν οι ενήλικες να ενεργούν σύμφωνα με τις μη λεκτικά εκφρασμένες τους επιθυμίες. Τα παιδιά κάτω των τριών ετών δεν μπορούν να αποκρύψουν ή να δώσουν ψευδείς πληροφορίες. Ωστόσο στα τρία τα παιδιά μπορούν να εξαπατήσουν όταν συμμετέχουν τα ίδια σε μια διαδικασία.

Στην ουσία για να μπορούν τα παιδιά να κατακτήσουν τη θεωρία του νου θα πρέπει να είναι σε θέση να κατανοούν ότι οι άνθρωποι είναι διακριτές οντότητες, αλλά και ότι η ανθρώπινη δράση είναι εσωτερικά υποκινούμενη.

Η προσχολική ηλικία

Στην προσχολική ηλικία τα παιδιά θεωρούνται ως ψυχολόγοι της επιθυμίας. Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δεν μπορούν να αξιοποιήσουν τη γνώση των δικών τους νοητικών καταστάσεων ως βάση για την προσομοίωση των νοητικών καταστάσεων των άλλων. Στα τρία τα παιδιά δεν κατανοούν τα αντικείμενα της σκέψης ως ανεξάρτητα και διακριτά από την πραγματικότητα, όμως τα τρίχρονα ξέρουν πώς να συμπεριφερθούν για να κρατήσουν το επιθυμητό αντικείμενο, αλλά δεν ξέρουν πώς να χειριστούν την πληροφορία για να πετύχουν το ίδιο αποτέλεσμα. Ακόμη τα τρίχρονα μπορούν να διακρίνουν τα φυσικά αντικείμενα από τις σκέψεις γι’ αυτά. Στα τέσσερα έτη αλλάζει η ποιότητα της σκέψης τους.

Η ζωή στο σχολείο

Στην σχολική ηλικία τα παιδιά θεωρούνται ψυχολόγοι της πεποίθησης. Μέχρι την ηλικία των επτά ετών τα παιδιά έχουν ελάχιστη γνώση του τρόπου με τον οποίο μια σκέψη οδηγεί σε άλλη. Στην ουσία δεν κατανοούν την σκέψη τους ως ροή συνείδησης. Στην ηλικία των επτά ετών τα παιδιά γνωρίζουν ελάχιστα για τη διαφορά ανάμεσα σε αυτά που λένε και σε αυτά που εννοούν. Στην προεφηβεία τα παιδιά περιγράφουν τους άλλους με βάση τα εξωτερικά τους χαρακτηριστικά. Σε μια φιλία ψάχνουν την οικειότητα, την αυτοαποκάλυψη, τη συναισθηματική υποστήριξη. Έχουν επιλεκτική μνήμη γιατί θυμούνται πληροφορίες που είναι συνεπείς σε σχέση με το κάθε φύλο. Απορρίπτουν, δηλαδή, πληροφορίες που δεν συμφωνούν με τα στερεότυπα του ρόλου που έχουν αναπτύξει. Έχουν καλύτερη μνήμη για πληροφορίες που αφορούν το ίδιο φύλο με το δικό τους, παρά το αντίθετο.

Οι αντιφάσεις

Οι έρευνες αναφέρουν ότι τα σημαντικά γεγονότα που συνέβησαν μεταξύ των 12-25 είναι αυτά που διαμορφώνουν περισσότερο τις συμπεριφορές που θα υιοθετήσουν τα παιδιά στο μέλλον. Υπάρχουν, ωστόσο, κάποιες αντιφάσεις στα ερευνητικά δεδομένα. Ένα ενδεικτικό παράδειγμα είναι: Ο Πιαζέ ανέφερε ότι μέχρι την ηλικία των 8-9 τα παιδιά σχολικής ηλικίας δεν είναι σε θέση να ξεχωρίσουν τα όνειρα από την πραγματικότητα, όμως οι πιο σύγχρονες έρευνες αναφέρουν ότι τα τρίχρονα αρχίζουν να κατανοούν τη φαντασία και το όνειρο ως νοητικές καταστάσεις, τα περιεχόμενα των οποίων διαφέρουν από την εξωτερική πραγματικότητα. Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι έρευνες που σχετίζονται με την ανάπτυξη και την εξέλιξη των παιδιών. Η έρευνα είναι ουσιαστικής σημασίας, καθότι τα ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν τις θεραπευτικές οδούς. Αν στο άλμπουμ με τις φωτογραφίες των παιδιών μας σημειώναμε και τα εξελικτικά στάδιά τους τότε ενδεχομένως να κατανοούσαμε περισσότερο τις φάσεις που περνούν, τις αναπτυξιακές κρίσεις, τις αδυναμίες τους.

ΔΡ ΑΡΙΣΤΟΝΙΚΗ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ-ΤΡΥΦΩΝΙΔΟΥ
Ψυχολόγος Εξελικτικής-Σχολικής κατεύθυνσης