ΑΡΧΙΖΕΙ ΤΗΝ ΕΡΧΟΜΕΝΗ ΔΕΥΤΕΡΑ Η ΣΧΕΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Η «Σ» παρουσιάζει σήμερα όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν όσοι προτίθενται να προχωρήσουν σε αυτό το σημαντικό βήμα στη ζωή τους, αφού νομικά είναι σαν να τελούν γάμο

Δικαίωμα σύναψης συμφώνου συμβίωσης έχουν τόσο ετερόφυλα όσο και ομόφυλα ζευγάρια, που έχουν συμπληρώσει το 18° έτος της ηλικίας τους

Για τη σύναψη της ΠΣ απαιτείται η ελεύθερη συναίνεση των προσώπων που προτίθενται να τη συνάψουν, όπως αυτή ορίζεται με το άρθρο 5 του νόμου

Για να λάβουν το Πιστοποιητικό ΠΣ οι ενδιαφερόμενοι καταβάλλουν το τέλος των 90 ευρώ, που έχει καθορίσει με διάταγμά του ο Υπουργός Εσωτερικών

Υπό ποίες προϋποθέσεις η Πολιτική Συμβίωση θεωρείται άκυρη και πότε αυτή λύεται, τι δικαιώματα έχουν τα συμβαλλόμενα μέρη και τι γίνεται με τα παιδιά που αποκτούν

Από τη μεθεπόμενη Δευτέρα, 18 Ιανουαρίου, θα ισχύει ο νόμος σύναψης συμφώνου συμβίωσης (πολιτική συμβίωση όπως αναφέρεται στον νόμο) μεταξύ ομόφυλων και ετερόφυλων ζευγαριών. Από την εν λόγω ημερομηνία, όπως ανακοίνωσε το Υπουργείο Εσωτερικών, οι Επαρχιακές Διοικήσεις θα ξεκινήσουν να παρέχουν σχετικές υπηρεσίες. Η «Σ», με αφορμή την έναρξη ισχύος του νόμου σύναψης συμφώνου συμβίωσης, παρουσιάζει σήμερα όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν όσοι προτίθενται να προχωρήσουν σε αυτό το σημαντικό βήμα στη ζωή τους, αφού από νομικής πλευράς είναι σαν να τελούν γάμο!

Τι είναι το σύμφωνο συμβίωσης

Σύμφωνα με τον «περί Πολιτικής Συμβίωσης Νόμο του 2015 (αρ. 184(Ι)/2015)», ο οποίος τέθηκε σε ισχύ με τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 9/12/2015, «Πολιτική Συμβίωση» (ΠΣ) ορίζεται η σχέση συμβίωσης που αναγνωρίζεται δυνάμει του νόμου. Η σύναψή της, εξαιρουμένου του περί Υιοθεσίας Νόμου, έχει τα αντίστοιχα αποτελέσματα και συνέπειες ως εάν να είχε τελεστεί γάμος, δυνάμει των διατάξεων του περί Γάμου Νόμου και οποιαδήποτε αναφορά σε νομοθεσία της Δημοκρατίας σε «σύζυγο» θα ερμηνεύεται ως αναφορά και σε Συμβίο σε ΠΣ. Σημειώνεται πως ο νόμος δεν καθορίζει το φύλο των προτιθέμενων προσώπων να συνάψουν μεταξύ τους ΠΣ, αφού δικαίωμα έχουν τόσο ομόφυλα όσο και ετερόφυλα ζευγάρια.

Διαδικασία και προϋποθέσεις

Για να συνάψουν ΠΣ ενδιαφερόμενα πρόσωπα παρουσιάζονται αυτοπροσώπως στα γραφεία της Επαρχιακής Διοίκησης και ειδικότερα ενώπιον του Ληξιάρχου, ή εξουσιοδοτημένου από τον ίδιο Λειτουργού, της επαρχίας στην οποία διαμένει ένα εξ αυτών ή, σε περίπτωση που δεν διαμένουν μόνιμα στη Δημοκρατία, της επαρχίας της επιλογής τους. Για τον καθορισμό της διαμονής πρέπει να επιδειχθεί κάποιο έγγραφο/τεκμήριο, όπως για παράδειγμα πιστοποίηση από τον Κοινοτάρχη ή αντίγραφο λογαριασμού υπηρεσίας κοινής ωφελείας.

Πότε επιτρέπεται η σύναψη ΠΣ

Για τη σύναψη της ΠΣ απαιτείται η ελεύθερη συναίνεση των προσώπων που προτίθενται να τη συνάψουν, όπως αυτή ορίζεται με το άρθρο 5 του νόμου. Σύμφωνα με το εδάφιο 2 του εν λόγω άρθρου, δεν υπάρχει ελεύθερη συναίνεση των προσώπων που προτίθενται να συνάψουν Πολιτική Συμβίωση, αν οποιοδήποτε από αυτά-

*Κατά τον χρόνο σύναψης της ΠΣ, δεν είναι ικανό να συνάψει ΠΣ, ή

*τελεί υπό πλάνη σχετικά με την ταυτότητα του άλλου προσώπου ή έχει καταστεί θύμα απάτης ή ψευδούς παράστασης, ή

*έχει εξαναγκαστεί να συνάψει Πολιτική Συμβίωση με απειλή ή/και ψυχική πίεση.

Επίσης, σύμφωνα με τον Νόμο, πρόσωπο δεν είναι ικανό για σύναψη Πολιτικής Συμβίωσης, αν αυτό:

*Δεν έχει συμπληρώσει το δέκατο όγδοο (18°) έτος της ηλικίας του, ή

*Είναι ανίκανο κατά τον χρόνο σύναψης της ΠΣ να αντιληφθεί και να εκτιμήσει την πράξη του, ούτως ώστε να συναινέσει στη σύναψη ΠΣ, λόγω ψυχικής ή νοητικής διαταραχής ή ανεπάρκειας ή λόγω εγκεφαλικής ή άλλης πάθησης ή ασθένειας ή λόγω εξάρτησης από εξαρτησιογόνες ουσίες ή λόγω προβλημάτων ψυχικής υγείας.

Βάσει δε των προνοιών του εδαφίου 4, πρόσωπο έχει εξαναγκαστεί να συνάψει ΠΣ με απειλή όταν:

*Δίδει τη συγκατάθεσή του για σύναψη Πολιτικής Συμβίωσης μετά από οποιαδήποτε ενέργεια, πράξη ή παράλειψη που δύναται να επιφέρει φόβο στον μέσο λογικό άνθρωπο ότι θα εκτεθεί σε άμεσο και σημαντικό κίνδυνο η ζωή, η τιμή, η ελευθερία, η σωματική ακεραιότητα ή η περιουσία του ή εκείνη των μελών της οικογενείας του, εξαιτίας του φόβου αυτού·

*Αποσπάται η συγκατάθεσή του για σύναψη Πολιτικής Συμβίωσης μετά από οποιαδήποτε νόμιμη, παράνομη ή εναντίον των χρηστών ηθών ενέργεια ή πράξη ή δήλωση που επιφέρει φόβο στον μέσο λογικό άνθρωπο, εξαιτίας του λόγου αυτού.

Τα απαραίτητα έγγραφα

Αφού ξεκαθαριστεί πως τα δυο μέρη είναι συνειδητοποιημένα πλήρως για την πράξη τους, τα προτιθέμενα να συνάψουν ΠΣ πρόσωπα υποβάλλουν συμπληρωμένο και υπογεγραμμένο από τα ίδια το έντυπο, με τίτλο

«Έντυπο Πολιτικής Συμβίωσης». Μαζί με το εν λόγω έντυπο, έκαστο πρόσωπο παρουσιάζει τα ακόλουθα έγγραφα:

*Δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο ή άλλο ισότιμο ταξιδιωτικό έγγραφο·

*Ένορκη δήλωση ότι δεν έχει συνάψει άλλο γάμο ή άλλη ΠΣ, ότι δεν γνωρίζει την ύπαρξη κωλύματος και ότι εξασφαλίστηκε κάθε αναγκαία συγκατάθεση η οποία απαιτείται για τη σύναψη ΠΣ ή ότι δεν απαιτείται καμιά τέτοια συγκατάθεση.

*Πιστοποιητικό ελευθερίας.

Σημειώνεται πως πιστοποιητικό ελευθερίας από τις κυπριακές Αρχές πρέπει να εξασφαλίζουν από το Τμήμα Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης (ΤΑΠΜ) Κύπριοι, όπως και μη Κύπριοι οι οποίοι διαμένουν στη Δημοκρατία με οποιοδήποτε μόνιμο καθεστώς παραμονής. Οι τελευταίοι προσκομίζουν επιπρόσθετα αντίστοιχο πιστοποιητικό και από τις Αρχές της χώρας καταγωγής τους. Πιστοποιητικό ελευθερίας που εκδίδεται από Αρχές άλλου από τη Δημοκρατία κράτους, πρέπει να προσκομίζεται δεόντως επικυρωμένο και επισήμως μεταφρασμένο στην ελληνική ή αγγλική γλώσσα. Ένορκη δήλωση γίνεται στον Πρωτοκολλητή Επαρχιακού Δικαστηρίου. Η ίδια δήλωση θα χρησιμεύει τόσο για τη σύναψη ΠΣ όσο και για την εξασφάλιση πιστοποιητικού ελευθερίας.

Η δήλωση

Στην περίπτωση που ο Ληξίαρχος ικανοποιηθεί από τα υποβληθέντα έγγραφα, καλεί τους ενδιαφερομένους σε ενώπιόν του δήλωση, ότι συμφωνούν στη σύναψη ΠΣ και τους αναγιγνώσκει δήλωση. Η εν λόγω δήλωση αναφέρει: «Γνωρίζετε εσείς, … και …, πως με τη δήλωση σας που γίνεται στην παρουσία μου και στην παρουσία των προσώπων που βρίσκονται εδώ ως μάρτυρες και με την επιβεβαίωση του γεγονότος αυτού με την υπογραφή σας, δεσμεύεστε σε συμβίωση και ταυτίζετε τις τύχες σας, αναλαμβάνοντας την υποχρέωση να φροντίζετε, να στηρίζετε και να συμπαραστέκεται ο ένας στον άλλο». Στη συνέχεια, υπογράφουν το «Έντυπο Πολιτικής Συμβίωσης» δύο μάρτυρες, οι οποίοι θα πρέπει να έχουν συμπληρώσει το 18° έτος της ηλικίας τους. Ο Ληξίαρχος συμπληρώνει την ημερομηνία καταχώρισης που καθορίζει την έναρξη της ισχύος της ΠΣ και υπογράφει το «Έντυπο Πολιτικής Συμβίωσης».

Πιστοποιητικό ΠΣ

Μετά τις υπογραφές, οι ενδιαφερόμενοι καταβάλλουν το τέλος των 90 ευρώ που έχει καθορίσει με διάταγμά του ο Υπουργός Εσωτερικών και λαμβάνουν το Πιστοποιητικό ΠΣ. Όπως αναφέρεται στον Νόμο, «με την καταβολή του τέλους ο Ληξίαρχος εκδίδει και επιδίδει σε αμφοτέρους τους Συμβίους, όπως ονομάζονται πλέον τα μέρη σε ΠΣ, δεόντως υπογεγραμμένο και σφραγισμένο έγγραφο, που φέρει τον τίτλο ‘Πιστοποιητικό Πολιτικής Συμβίωσης’. Αντίγραφο του εν λόγω πιστοποιητικού ο Ληξίαρχος αποστέλλει για σκοπούς τήρησης μητρώου στον Βοηθό Γενικό Ληξίαρχο, που είναι ο Διευθυντής του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης (ΤΑΠΜ). Συμβίοι, μαζί ή ξεχωριστά, και εφόσον καταβάλουν τέλος ύψους 15 ευρώ, μπορούν σε μεταγενέστερο στάδιο να εξασφαλίσουν από τον Βοηθό Γενικό Ληξίαρχο πιστοποιημένο αντίγραφο του πιστοποιητικού».

Σημειώνεται πως στο Πιστοποιητικό ΠΣ καταγράφονται σε πίνακα τα ονόματα των συμβίων, η ημερομηνία γέννησής τους, η οικογενειακή τους κατάσταση, η υπηκοότητα και ο τόπος διαμονής τους, και κάτω από αυτά τα εξής: «Τα πιο πάνω πρόσωπα συνήψαν Πολιτική Συμβίωση δυνάμει των διατάξεων του περί Πολιτικής Συμβίωσης Νόμου ενώπιον του Ληξιάρχου της Επαρχίας …».

Πότε είναι άκυρη η ΠΣ

Αξίζει, πάντως, να αναφερθεί πως Πολιτική Συμβίωση είναι άκυρη, εάν η σύναψή της έγινε:

*Προτού αμετάκλητα λυθεί ή ακυρωθεί τυχόν προϋπάρχων γάμος οποιουδήποτε εκ των συμβίων ή προτού αμετάκλητα λυθεί ή ακυρωθεί τυχόν προϋπάρχουσα ΠΣ οποιουδήποτε εκ των συμβίων, ή

*Μεταξύ συγγενών εξ αίματος σε ευθεία γραμμή απεριόριστα και σε πλάγια γραμμή ώς και τον πέμπτο (5°) βαθμό συγγενείας, καθώς και μεταξύ συγγενών εξ αγχιστείας σε ευθεία γραμμή απεριόριστα και σε πλάγια γραμμή ώς και τον τρίτο (3°) βαθμό συγγενείας, ή

*Μεταξύ εκείνου που υιοθέτησε ή των κατιόντων του με αυτόν που υιοθετήθηκε ή τους κατιόντες του, ή

*Με πρόσωπο που είναι ανίκανο για σύναψη Πολιτικής Συμβίωσης, όπου η ανικανότητα οφείλετο στο ότι δεν είχε συμπληρώσει το δέκατο όγδοο (18°) έτος της ηλικίας του, ή

*Χωρίς να τηρηθεί η διαδικασία που αναφέρεται πιο πάνω.

Επίσης, ΠΣ είναι ακυρώσιμη, εάν δεν υπάρχει ελεύθερη συναίνεση αμφοτέρων των συμβίων ή ενός εξ αυτών σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5. Εξάλλου, το Δικαστήριο της επαρχίας στην οποία έχει συναφθεί Πολιτική Συμβίωση δύναται να εκδώσει διάταγμα για ακύρωση ακυρώσιμης ή διακήρυξη της ακυρότητας άκυρης Πολιτικής Συμβίωσης μετά από αίτηση ενός από τους συμβίους ή του διαχειριστή της περιουσίας ανικάνου προσώπου, σύμφωνα με τις διατάξεις του περί της Διαχείρισης της Περιουσίας Ανικάνων Προσώπων Νόμου ή του Βοηθού Γενικού Ληξιάρχου ο οποίος ενεργεί αυτεπάγγελτα, αφού το Δικαστήριο ικανοποιηθεί ότι ισχύουν οι διατάξεις που αναφέρονται πιο πάνω ή δεν υπήρχε ελεύθερη συναίνεση κατά τη σύναψη της Πολιτικής Συμβίωσης, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5.

Αίτηση για ακύρωση ακυρώσιμης ή διακήρυξης της ακυρότητας Πολιτικής Συμβίωσης δεν δύναται να υποβληθεί μετά την παρέλευση τριών (3) ετών από την ημερομηνία σύναψης της Πολιτικής Συμβίωσης. Τονίζεται πως Πολιτική Συμβίωση η οποία ακυρώνεται ή κηρύσσεται άκυρη με αμετάκλητο δικαστικό διάταγμα, παύει να έχει οποιαδήποτε αποτελέσματα από την ημερομηνία έκδοσης του διατάγματος, ενώ παιδί που γεννήθηκε κατά τη διάρκεια Πολιτικής Συμβίωσης που ακυρώνεται ή κηρύσσεται άκυρη με διάταγμα Δικαστηρίου, διατηρεί την ιδιότητα παιδιού που γεννήθηκε σε ΠΣ.

Το «διαζύγιο»

Σε περίπτωση, τώρα, που η ΠΣ δεν είναι άκυρη, μπορεί να λυθεί με τους ακόλουθους τρόπους:

*Με έγγραφη κοινή δήλωση των συμβίων,
*Με διάταγμα του Δικαστηρίου της επαρχίας στην οποία αυτό έχει συναφθεί,
*Αυτοδικαίως, σε περίπτωση που συνάπτεται γάμος μεταξύ των συμβίων· ή
*Με τον θάνατο ενός εκ των συμβίων ή και των δύο συμβίων.

Σημειώνεται πως σε ό,τι αφορά το πρώτο σημείο, η έγγραφη κοινή δήλωση των συμβίων γίνεται αυτοπροσώπως στην παρουσία του Ληξιάρχου, ενώπιον του οποίου έχει αρχικά συναφθεί η ΠΣ και δύο τουλάχιστον μαρτύρων. Ο Ληξίαρχος καταχωρίζει τη δήλωση στο Μητρώο του και αποστέλλει αντίγραφό της στον Βοηθό Γενικό Ληξίαρχο. Η λύση με κοινή δήλωση τίθεται σε ισχύ σε 60 μέρες από την ημερομηνία καταχώρισης της δήλωσης, εκτός αν οι συμβίοι αποσύρουν τη δήλωση λύσης της ΠΣ με άλλη έγγραφη κοινή δήλωσή τους, η οποία γίνεται με την ίδια διαδικασία με την οποία υποβάλλεται η κοινή δήλωση. Όσον αφορά το δεύτερο σημείο, η λύση της ΠΣ τίθεται σε ισχύ με την έκδοση του διατάγματος από το Δικαστήριο, ενώ σε ό,τι αφορά το τρίτο σημείο, η λύση γίνεται από την ημερομηνία θανάτου ενός εκ των συμβίων.

Η πατρότητα των παιδιών

Σύμφωνα, εξάλλου, με τον Νόμο, τέκνο που γεννήθηκε κατά τη διάρκεια ΠΣ της μητέρας του ή μέσα σε διάστημα τριακοσίων δύο (302) ημερών από τη λύση ή την ακύρωσή της, τεκμαίρεται ότι έχει πατέρα τον άνδρα με τον οποίο η μητέρα συνήψε ΠΣ. Τέκνο του οποίου η σύλληψη έγινε κατά τη διάρκεια ΠΣ από σπέρμα άλλο από εκείνο του άνδρα συμβίου της μητέρας και με τη γραπτή συγκατάθεσή του, τεκμαίρεται ως τέκνο του συμβίου της μητέρας. Αν μέσα στις τριακόσιες δύο (302) ημέρες από τη λύση ή την ακύρωση ΠΣ γεννηθεί τέκνο από γυναίκα που τέλεσε νέα Πολιτική Συμβίωση ή γάμο με άνδρα άλλον από τον πρώτο συμβίο της, τεκμαίρεται ότι αυτό έχει πατέρα το δεύτερο άνδρα συμβίο της ή τον σύζυγό της, ανάλογα με την περίπτωση, εκτός αν γίνει δεκτή αίτηση για προσβολή της πατρότητάς του, οπότε τεκμαίρεται ότι είναι τέκνο του πρώτου άνδρα συμβίου της μητέρας.

Τονίζεται δε, πως για τη ρύθμιση των θεμάτων που αφορούν άμεσα ή έμμεσα τέκνα τα οποία γεννήθηκαν από τους συμβίους σε ΠΣ, εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν το δίκαιο που ισχύει στη Δημοκρατία σύμφωνα με την πρωτογενή και δευτερογενή νομοθεσία για τέκνα τα οποία γεννήθηκαν σε γάμο. Σημειώνεται, εξάλλου, πως μετά τη διάλυση της ΠΣ, ο ένας από τους πρώην συμβίους καταβάλλει διατροφή στον άλλο συμβίο, όπως και στην περίπτωση του κανονικού γάμου.

Περιουσιακές σχέσεις

Για τις περιουσιακές σχέσεις των ατόμων που συνάπτουν ΠΣ, ο Νόμος προνοεί πως η πολιτική συμβίωση δεν μεταβάλλει την περιουσιακή αυτοτέλεια των συμβίων. Σε περίπτωση, όμως, που η ΠΣ λυθεί ή ακυρωθεί, ή σε περίπτωση διακοπής της συμβίωσης των συμβίων και η περιουσία του ενός συμβίου έχει αυξηθεί, ο άλλος συμβίος, εφόσον συνέβαλε με οποιονδήποτε τρόπο στην αύξηση αυτή, δικαιούται να εγείρει αγωγή στο Δικαστήριο και να απαιτήσει την απόδοση του μέρους της αύξησης το οποίο προέρχεται από τη δική του συμβολή.

Νοείται ότι σε περίπτωση κατά την οποία η πολιτική συμβίωση λυθεί δυνάμει των διατάξεων που αναφέρονται στην παράγραφο για λύση της ΠΣ, οποιαδήποτε περιουσία αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια της πολιτικής συμβίωσης θεωρείται ότι αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια του γάμου των συμβίων, όπως προβλέπεται στον περί Ρυθμίσεως των Περιουσιακών Σχέσεων των Συζύγων Νόμο. Διευκρινίζεται πως η συνεισφορά του ενός συμβίου στην αύξηση της περιουσίας του άλλου τεκμαίρεται ότι ανέρχεται στο ένα τρίτο (1/3) της αύξησης, εκτός αν αποδειχθεί μεγαλύτερη ή μικρότερη συνεισφορά. Στην αύξηση της περιουσίας των συμβίων δεν υπολογίζεται ό,τι αυτοί απέκτησαν:

*Δυνάμει δωρεάς, κληρονομιάς, κληροδοσίας ή άλλης χαριστικής αιτίας· ή

*Με διάθεση περιουσίας που αποκτήθηκε με τις αναφερόμενες στο προηγούμενο σημείο.

Στις 3 Μαρτίου ο πρώτος «γάμος»

Όπως έγινε γνωστό στις αρχές της περασμένης βδομάδας, η τελετή του πρώτου Συμφώνου Συμβίωσης θα πραγματοποιηθεί στις 4 Μαρτίου, στην Επαρχιακή Διοίκηση Λευκωσίας, ενώ το «γαμήλιο» γλέντι θα λάβει χώραν στις 19:30 της ίδιας μέρας, στο Acropolis Palace, στη Λάρνακα. Ένας από τους καλεσμένους είναι και ο Υπουργός Δικαιοσύνης Ιωνάς Νικολάου. Το προσκλητήριο είναι αρκετά ιδιαίτερο και δεν έχει να μοιάσει σε τίποτα με τα υπόλοιπα προσκλητήρια, που έχουμε δει μέχρι σήμερα. «Η αγάπη μας κλείνει ραντεβού στην Επαρχιακή Διοίκηση Λευκωσίας, δύο βέρες μας περιμένουν με αγωνία κι ατσάλινα δεσμά υπόσχονται αιώνια ευτυχία», γράφει το προσκλητήριο.