ΕΞΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ

Πρώτη έθεσε ως θεμέλιο τα ιερά κόκαλα των τέκνων της για να στεριωθεί πάνω σ’ αυτά το οικοδόμημα τη Κυπριακής Δημοκρατίας

Η επαρχία χωρίζεται σε 3 τομείς από τον Αρχηγό Διγενή. Τον Τομέα Βαρωσίων, τον Τομέα Καρπασίας και τον Τομέα Αμμοχώστου, που περιλαμβάνει τα χωριά της Μεσαορίας και τα Κοκκινοχώρια

Από τη στιγμή που δώσαμε τον Όρκο της ΕΟΚΑ εμείς οι αγωνιστές, κλείσαμε όλοι μέσα στην ψυχή μας την Ελλάδα και θα παραμείνουμε ενωμένοι μαζί της για πάντα, και ουδείς ποτέ θα δυνηθεί να αποκόψει τον ομφάλιο λώρο που μας ενώνει. Η ταυτότητά μας θα γράφει για πάντα «Έλλην Κύπριος», η Ελλάδα για μας είναι ο πολικός αστέρας που φωτίζει τα βήματά μας

Νύκτα της 31ης Μαρτίου, προς την 1ην Απριλίου 1955! Νύκτα όμορφη! Νύκτα ξελογιάστρα! Νύκτα γιομάτη θαύματα, νύκτα σπαρμένη μάγια! Ο ουρανός γονάτισε την γη να προσκυνήσει! Οι ραγιάδες ξύπνησαν! Αναστήτω η Κύπρος. Οι σημαίες της Λευτεριάς οι φοβερές ξεδιπλώνονται και οι καμπάνες οι βροντερές δονούνε σύγκορμη τη χώρα πέρα ώς πέρα! Η στεντόρεια φωνή του Διγενή και των αθανάτων αντιλαλεί εις τους κυπριακούς αιθέρες, ως πανάρχαιος πολεμικός παιάνας: Σκλάβοι της Κύπρου, εγερθείτε! Ελευθερία ή Θάνατος! Και ξημέρωσε η 1η Απριλίου 1955. Μέρα λιόχαρη, μέρα ευλογημένη. Η φλόγα της Λευτεριάς, που σιγόκαιγε για αιώνες, σαν σπίθα κρυμμένη μες στη χόβολη, άναψε και έγινε πυρκαγιά.

Τα ηρωικά παλληκάρια της ΕΟΚΑ άρχισαν τον χορό της Λευτεριάς και τους ζήλεψαν οι αιώνες. Ύψωσαν το ανάστημά τους και αναμετρήθηκαν με την ιστορία.

Σκαρφάλωσαν μέχρι την κορυφή αυτής, κοίταξαν πίσω στα βάθη των αιώνων και πήραν τη βαριά σκυτάλη για τη διεξαγωγή του υπέρ πάντων αγώνος από τους πολέμαρχους και τους ηρωομάρτυρες του γένους.

Αυτού του ανεπανάληπτου από καταβολής του κυπριακού Λαού αγώνος που έσπασε τις αλυσίδες τις βαριές, τις αιματοβαμμένες, που μάτωναν τα χέρια και τα πόδια του Λαού μας, από την αυγή της Ιστορίας του μέχρι σήμερα.

Όσοι ήξεραν το μεγάλο μυστικό της Επανάστασης παρέμειναν άγρυπνοι όλη τη νύχτα, για να νιώσουν της Λευτεριάς τα πρώτα φτερουγίσματα, το πρώτο της χάδι.

Έτσι, και ένα μέρος του Λαού της Αμμοχώστου ένιωσε αυτήν την πρωτόγνωρη και ευχάριστη συγκινησιακή φόρτιση, αλλά και πρόσφερε ως αντίδωρο στον βωμό της λευτεριάς τον πρώτο ήρωα του Αγώνα, τον αείμνηστο Μόδεστο Παντελή. Πρώτη λοιπόν η Αμμόχωστος έθεσε ως θεμέλιο τα ιερά κόκαλα των τέκνων της για να στεριωθεί πάνω σ’ αυτά το οικοδόμημα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Στην αρχή ο αγώνας στην Αμμόχωστο, όπως και στις άλλες περιοχές, περιορίζεται σε επιθέσεις κατά υλικών στόχων. Έτσι την πρώτη νύκτα οι ομάδες επιχειρούν επίθεση σε στόχους στην επισταθμία Δεκελείας. Οι ημέρες περνούν, η επανάσταση εδραιώνεται και εξαπλώνεται με ταχύτατους ρυθμούς και καλύπτει την πόλη των Βαρωσίων και όλα τα χωριά της επαρχίας μέχρι τον Απόστολο Ανδρέα, το ακροτελεύτιο της Χερσονήσου της Καρπασίας.

Η οργανωτική δομή

Το κάθε χωριό σχηματίζει την ομάδα του και η επανάσταση μπαίνει σε δρόμο χωρίς επιστροφή. Η ΕΟΚΑ, η εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών, αγκαλιάζεται από τον λαό, με απερίγραπτο ενθουσιασμό. Γίνεται η κιβωτός των πόθων, των ονείρων και των οραμάτων του. Ο αριθμός των αγωνιστών, μέρα με την ημέρα αυξάνεται. Εντάσσονται στην Οργάνωση νέοι και νέες γαλουχημένοι με τα ελληνοχριστιανικά ιδανικά. Δάσκαλοι και καθηγητές, μαθητές και μαθήτριες, παπάδες και ιερωμένοι, τεχνίτες και γεωργοί, υπάλληλοι, δημόσιοι και ιδιωτικοί, γιατροί και δικηγόροι. Η πόλη και η επαρχία γίνονται ένα πραγματικό ηφαίστειο.

Όλοι θέλουν να προσφέρουν στην πατρίδα. Οργανώνεται η δομή της Οργάνωσης αριστοτεχνικά. Η επαρχία χωρίζεται σε 3 τομείς από τον Αρχηγό Διγενή. Τον Τομέα Βαρωσίων, τον Τομέα Καρπασίας και τον Τομέα Αμμοχώστου, που περιλαμβάνει τα χωριά της Μεσαορίας και τα Κοκκινοχώρια. Οι Τομείς χωρίζονται σε υποτομείς, οι οποίοι ευρίσκονται σε πλήρη συνεργασία. Αλληλοβοηθούνται, αλληλοϋποστηρίζονται και ανταλλάσσουν πληροφορίες περί των κινήσεων του εχθρού.

Δημιουργούν σύστημα επικοινωνίας μεταξύ των, με ανθρώπους εχέμυθους, έμπιστους και ένθερμους υποστηρικτές του Αγώνα. Κατασκευάζουν κρησφύγετα για καταζητούμενα πρόσωπα και κρυψώνες όπλων.

Ορίζονται τροφοδότες και πληροφοριοδότες, οι οποίοι παρακολουθούν τις κινήσεις του εχθρού και των πρακτόρων του, μέρα και νύκτα.

Ο Αγώνας συνεχίζεται και εντείνεται. Όλοι οι αστυνομικοί σταθμοί της Αποικιοκρατικής Κυβέρνησης εις την Αμμόχωστο προσβάλλονται και καταλαμβάνονται ο ένας μετά τον άλλον και ο οπλισμός των συναποκομίζεται.

Το γεγονός τούτο δημιουργεί μεγάλη σύγχυση στην αποικιακή Κυβέρνηση, η οποία, έντρομος και περιδεής, ζητεί από την Κυβέρνηση της Αγγλίας και της αποστέλλει 45.000 στρατού, άρματα μάχης, τεθωρακισμένα οχήματα και βαρύ οπλισμό για να αντιμετωπίσει την τρομοκρατική Οργάνωση της ΕΟΚΑ, όπως την αποκαλούσε.

Η επέκταση του Αγώνα

Έτσι, ο Αγώνας πλέον εκτραχύνεται. Γίνεται σκληρός και αδυσώπητος, λόγω της μεγάλης διαφοράς δυνάμεως και της υπεροχής του εχθρού. Ούτοι εν άρμασιν και ούτοι εν ίπποις, ημείς δε εν ονόματι του Κυρίου και Θεού ημών, αλλά και με της καρδιάς το πύρωμα. Με την ψυχή αλύγιστη και αγονάτιστη.

Ο Αγώνας μέρα με την ημέρα παίρνει νέα τροπή. Οι μάχες και οι ενέδρες διαδέχονται η μία την άλλη. Τα βουνά και οι κάμποι, οι λαγκαδιές και τα φαράγγια, οι λόγγοι και οι αετοράχες μετατρέπονται σε μαρμαρένια αλώνια.

Στην πόλη της Αμμοχώστου, οι αγωνιστές της ΕΟΚΑ καταφέρουν συντριπτικά πλήγματα κατά του εχθρού. Προβαίνουν σε εκτελέσεις αξιωματικών και στρατιωτικών, αρχιβασανιστών, προδοτών και πρακτόρων. Οι στέγες των οικιών και των καταστημάτων μετατρέπονται σε εφαλτήρια για επιθέσεις με χειροβομβίδες και βόμβες υδροσωλήνος εναντίον μηχανοκινήτων και πεζοπόρων τμημάτων. Πραγματοποιούνται συγκρούσεις στις ρύμες και στα στενά δρομάκια, στις στροφές των δρόμων, στις λεωφόρους και στις πλατείες. Το αίμα του εχθρού βάφει τους δρόμους της πόλης. Σύγχυση και πανικός επικρατεί στις τάξεις του. Γι’ αυτό και η οργή του ξεσπά στους απλούς πολίτες, ανατινάζει το Αθλητικό Σωματείο Ανόρθωση και τον Κινηματογράφο Ηραίο. Κλείνει τα σχολεία και επιβάλλει πολυήμερους κατ’ οίκον περιορισμούς, προβαίνει σε ανθρωπομάζωμα, συλλαμβάνει και εγκλείει στα φρικτά κρατητήρια ανθρώπους χωρίς δίκη. Φυλακίζει ανθρώπους χωρίς ουσιαστικό λόγο, αφού τους περάσει από τα βασανιστήρια των αστυνομικών κολαστηρίων.

Βαρύς ο φόρος

Εις την ύπαιθρο είναι επίσης συντριπτικά τα κτυπήματα κατά του εχθρού. Μάχες με αντάρτικες ομάδες, ενέδρες και δολιοφθορές είναι καθημερινό φαινόμενο. Ο αγώνας εδώ έπαψε να διεξάγεται αποκλειστικά και μόνο από τους ολίγους αγωνιστές. Διεξάγεται απ' όλον τον λαό. Όλα τα χωριά πλέον είναι οργανωμένα. Με την εμφάνιση του εχθρού αρχίζει η σήμανση των καμπανών των εκκλησιών και όλοι οι κάτοικοι μαζεύονται στους δρόμους και τις πλατείες, εξοπλισμένοι με ξύλα, ρόπαλα, σίδερα, πέτρες και σκαπτικά εργαλεία για να τον αντιμετωπίσουν. Γυναίκες και παιδιά εφορμούν κατά των Βρετανών και παλεύουν μαζί τους σώμα με σώμα και τους αναγκάζουν να αποχωρήσουν. Παράδειγμα έχουμε το ηρωικό χωριό Αυγόρου, που σε ομαδική σύγκρουση με τα του εχθρού σκοτώθηκε η έγκυος και τυφλή Λουκία Παπαγεωργίου και ο Παναγής Ζαχαρία.

Στην πόλη και επαρχία Αμμοχώστου ο εχθρός είχε μεγάλες απώλειες. Όμως και εμείς πληρώσαμε βαρύ φόρο αίματος. Το 41% των πεσόντων αγωνιστών παγκυπρίως είναι αγωνιστές της πόλεως και επαρχίας Αμμοχώστου. Όλοι ήσαν γενναίοι, άξια της πατρίδος τέκνα. Και η πατρίδα θα τους ευγνωμονεί και θα τους ευλογεί γονατιστή εις του αιώνες. Με τη θυσία τους λάμπρυναν την Ιστορία της Κύπρου μας αλλά και την ελληνική, και τα ονόματά τους θα παραμείνουν για πάντα γραμμένα με ανεξίτηλα γράμματα στις δέλτους αυτών.

Η θυσία του Σταυραετού του Μαχαιρά

Στη διαδρομή του Εθνικοαπελευθερωτικού μας Αγώνα διαδραματίσθηκαν σημαντικά γεγονότα, που άφησαν το αποτύπωμά των στην κυπριακή Ιστορία, αλλά και στην ελληνική και την παγκόσμια. Τα κορυφαία αυτά γεγονότα με πρωταγωνιστές αγωνιστές της Αμμοχώστου, παρ’ όλον ότι αποτελούν σκληρό πλήγμα κατά του Αγώνος, ωστόσο του προσέδωσαν αίγλη και μεγαλείο. Στις 3 Μαρτίου 1957, ο Σταυραετός του Μαχαιρά, Γρηγόρης Αυξεντίου, από τη Λύση, γίνεται ολοκαύτωμα ύστερα από προδοσία. Αφού τον περικύκλωσαν οι Άγγλοι στρατιώτες, τον κάλεσαν να παραδοθεί. Αυτός, όμως, ήταν αποφασισμένος να πεθάνει και απάντησε στους Άγγλους ότι δεν παραδίδεται, με εκείνο το ηρωικό «μολών λαβέ».

Όταν αντελήφθη ότι δεν μπορούσε να διαφύγει, μονολογώντας είπε: «Πρέπει να πεθάνω, πρέπει να πεθάνω». Δεν παραδόθηκε και άρχισε τη μάχη, προκαλώντας στον εχθρό μεγάλες απώλειες. Ακόμα και όταν άρχισε η βενζίνη να τον περιλούζει, αυτός συνέχιζε τη μάχη και επαναλάμβανε «πρέπει να πεθάνω». Πόσο συγκλονιστικό είναι αυτό! Πόση δύναμη ψυχής και πόσο θάρρος χρειάζεται!

Το μεγαλείο της ψυχής του αναδύεται μέσα από αυτήν τη φράση και μέσα από την τέφρα του κορμιού του, και όχι από τα κατορθώματά του κατά του εχθρού. Πέταξε σαν αετός προς την αθανασία, αξιοπρεπής και τιμημένος. Δεν ήθελε ποτέ να ψηλώσει τα χέρια, να ταπεινωθεί, να διασυρθεί και να διαπομπευθεί υπό του εχθρού. Το ολοκαύτωμά του τον έκαμε αθάνατο! Έγινε παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας και αγώνος. Το όνομά του έγινε θρύλος και τραγούδι, ύμνος των Αγγέλων και δόξα Αρχαγγέλων.

Το Ολοκαύτωμα του Αχυρώνα

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1958 ακολουθεί η φοβερή μάχη και το ολοκαύτωμα του ταπεινού και άσημου αχυρώνα του Λιοπετρίου. Οι 4 λεοντόκαρδοι αγωνιστές, Ανδρέας Κάρυος, Ηλίας Παπακυριακού, Φώτης Πήττας και Χρίστος Σαμαράς που τον υπερασπίζονταν, ουδέποτε διανοήθηκαν να ψηλώσουν τα χέρια και να παραδοθούν. Και στο κάλεσμα των Άγγλων να παραδοθούν, απαντούν και αυτοί με το ηρωικό «μολών λαβέ». Και ενώ είχαν την ευκαιρία να παραδοθούν και να επιζήσουν, ούτε αυτοί ήθελαν να ταπεινωθούν και να διαπομπευθούν. Πολέμησαν σαν ήρωες και ανέδειξαν τον Ταπεινό Αχυρώνα σε Νέο Χάνι της Γραβιάς, και τον ανύψωσαν στον Κολοφώνα της Δόξας. Οι ίδιοι πέταξαν σαν αετοί προς την αθανασία. Έγιναν ταξιάρχες της Ελευθερίας, Άγγελοι και Αρχάγγελοι και διά πυρίνης ρομφαίας εισήλθαν στα άδυτα της ελευθερίας.

Το «μολών λαβέ» του Μάτση

Στις 19 Νοεμβρίου 1958, ένα τρίτο ολοκαύτωμα, και πάλι με αγωνιστή της ΕΟΚΑ Αμμοχώστου, έρχεται να δώσει αίγλη και μεγαλείο στον Αγώνα μας.

Πρόκειται για το ολοκαύτωμα του Σταυραετού του Πενταδακτύλου, Κυριάκου Μάτση, ο οποίος τον αγώνα ου περί χρημάτων ποιεί, αλλά περί αρετής. Ενώ έχει την ευκαιρία να παραδοθεί με την ελπίδα να γλιτώσει τη ζωή του, απαντά και αυτός με τον ίδιο τρόπο και με το ηρωικό «μολών λαβέ».

Αυτοί ήσαν οι Αγωνιστές που η πόλη και επαρχία Αμμοχώστου προσέφερε στον Βωμό της Λευτεριάς. Ήσαν άνθρωποι με όραμα και με ιδανικά. Πέθαναν, όμως, όλοι, όπως και οι άλλοι αγωνιστές της Κύπρου μας, με το όνειρο της Ενώσεως να μην πραγματοποιείται, γιατί τούτο κατέστη στόχος απαγορευμένος από τους ισχυρούς της Γης. Ωστόσο, από τη στιγμή που δώσαμε τον Όρκο της ΕΟΚΑ εμείς οι αγωνιστές, κλείσαμε όλοι μέσα στην ψυχή μας την Ελλάδα και θα παραμείνουμε ενωμένοι μαζί της για πάντα, και ουδείς ποτέ θα δυνηθεί να αποκόψει τον ομφάλιο λώρο που μας ενώνει. Η ταυτότητά μας θα γράφει για πάντα «Έλλην Κύπριος», η Ελλάδα για μας είναι ο πολικός αστέρας που φωτίζει τα βήματά μας. Είναι το φως του αδύτου άστρου, είν’ ένα χρυσοκάντηλο κρεμάμενο απ’ τ’ ουρανού τον θόλο και μια εικόνα ολόχρυση θρονιασμένη στο προσκυνητάρι της καρδιάς μας.

Και το βλέμμα μας ουδέποτε θα αποστρέψομε από τον Ιερό Βράχο της Ακροπόλεως και τον Παρθενώνα, γιατί από εκεί εκπορεύεται και εκπέμπεται το υπέρλαμπρο και ανέσπερο φως που φωτίζει την πορεία μας μέσα στα σκοτάδια και την αχλύδα της ασέληνης νύκτας, που με το μαύρο της πέπλο σκεπάζει ολόκληρη την οικουμένη και την ανθρωπότητα. Κι αν στην πορεία μας διψάσουμε, νερό ουδέποτε θα πιούμε από της λησμονιάς τη βρύση, γιατί θα ξεστρατίσομε. Κι αν σε άγνωστα μονοπάτια μπούμε, σίγουρα θα καταστραφούμε και μέσα στα βάθη των αιώνων και της Ιστορίας για πάντα θα χαθούμε. Ωστόσο, μπορούμε και να μη διψάσουμε και να μην ξεστρατίσουμε. Αρκεί να κλείσουμε μέσα στην ψυχή μας το πνεύμα του αγώνα της ΕΟΚΑ, να το μεταλαμπαδεύσουμε στα παιδιά και στα εγγόνια μας και μέσω αυτών στις μελλούμενες γενιές.

Και ακόμη, να μην ξεχνούμε τα σκλαβωμένα μας εδάφη, τη θαλασσοφίλητη Κερύνεια μας και τη σκλαβωμένη πόλη της πολυφίλητης Αμμοχώστου, της πανέμορφης νύμφης της Ανατολικής Μεσογείου, της Ρήγισσας της Κύπρου μας, που περιμένει μέρα και νύκτα να πάμε κοντά της, να κόψουμε το συρματόπλεγμα της ντροπής, να εισέλθουμε, να της κάμουμε την αποκαθήλωση και να φέρουμε της Λευτεριάς το μήνυμα και της Ανάστασης το φως.

Σημ.: Ομιλία εκφωνηθείσα υπό Φώτου Παπαδόπουλου, Προέδρου της Ένωσης Αγωνιστών ΕΟΚΑ Αμμοχώστου 1955-1959, στην εκδήλωση που έγινε στις 5/12/2015 στο Δημοτικό Θέατρο Λάρνακας, για να τιμηθούν τα 60 χρόνια από την έναρξη του Εθνικοαπελευθερωτικού μας Αγώνα.