ΕΠΙΣΚΕΦΘΗΚΑΜΕ ΤΗΝ ΕΥΡΥΧΟΥ, ΤΗΝ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΗΣ ΣΟΛΙΑΣ

Οδοιπορικό και περιδιάβαση της «Σημερινής» στην Ευρύχου. Ξενάγηση στους ελιόμυλους και γεύμα στην ταβέρνα «Το Κέδρο», με απολαυστικούς μεζέδες και παραδοσιακά κυπριακά φαγητά

Η Ευρύχου είναι ένα γραφικό χωριό της επαρχίας Λευκωσίας και αποτελεί τόσο το αγροτικό όσο και το διοικητικό κέντρο της κοιλάδας Σολέας. Το χωριό δεν θεωρείται μικρό, όμως είναι ξεχασμένο και παρ' όλο που αριθμεί περίπου 1.000 μόνιμους κάτοικους, έχει έλλειψη από ζωή, παράδοση και τουρισμό. Είναι η πρωτεύουσα Σολέας και το μοναδικό χωριό της περιοχής όπου λειτουργεί περιφερειακό δημοτικό, γυμνάσιο και λύκειο.

Όμως ακόμα και ένα τόσο μεγάλο χωριό είναι επηρεασμένο από την αστυφιλία, καθώς το γυμνάσιο και το λύκειο έχει τους μισούς μαθητές σε σύγκριση με προηγούμενα χρόνια. Η Ευρύχου, που βρίσκεται σχεδόν στο κέντρο της κοιλάδας του ποταμού Καρκώτη, αποτελεί το αγροτικό κέντρο της Σολιάς, με πολλές υπηρεσίες που εξυπηρετούν ολόκληρη την περιφέρεια, όπως ο Αστυνομικός Σταθμός, ο Πυροσβεστικός Σταθμός και το Υγειονομικό Κέντρο. Επίσης στο χωριό έχει, από την τουρκική εισβολή του 1974 και εντεύθεν, την προσωρινή του έδρα ο Μητροπολίτης Μόρφου.

Η Μητρόπολη Μόρφου μεταφέρθηκε στην Ευρύχου και στεγάζεται στο κτίριο του Παλιού Δημοτικού Σχολείου, αφού ανακαινίσθηκε και προστέθηκαν νέα διαμερίσματα. Από πολύ παλιά λειτουργούσε περιφερειακό κτηματολόγιο και δικαστήριο, τα οποία εξακολουθούν να λειτουργούν. Ο οικισμός είναι κτισμένος στο σύνολό του κατά μήκος της κοιλάδας του Καρκώτη και ιδιαίτερα κατά μήκος του παλαιού δρόμου Λευκωσίας-Τροόδους. Πρόσφατα άρχισαν να κτίζονται καινούργιες οικοδομές στις πλαγιές της κοιλάδας.

Παρ' όλ' αυτά, το χωριό διατηρεί σε μεγάλο βαθμό τη λαϊκή αρχιτεκτονική του. Οι κεραμιδένιες επικλινείς στέγες, τα ξύλινα μπαλκόνια, τα μαντάλια και τα ρωμανίσια, και το τοπικό πέτρωμα με το οποίο είναι κτισμένοι οι τοίχοι των σπιτιών, είναι πληθωρικά στοιχεία της λαϊκής αρχιτεκτονικής του χωριού.

Ιστορία του χωριού

Για την ονομασία του χωριού υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Η επικρατέστερη αναφέρει ότι είναι το μοναδικό χωριό της περιοχής που έχει τη μεγαλύτερη έκταση, «Ευρύς Χους» που στα αρχαία ελληνικά σημαίνει «μεγάλος χώρος». Μια δεύτερη εκδοχή αναφέρει ότι σύμφωνα με την παράδοση, το όνομα δόθηκε στο χωριό από μετανάστες άλλων περιοχών, οι οποίοι βρήκαν εδώ αρκετή και εύφορη γη, «Ευ Χους». Άλλη εκδοχή αναφέρει ότι πήρε το όνομά του από τον πρώτο κάτοικο της κοινότητας που ονομαζόταν «Ευρύχιος». Σε παλιούς χάρτες του 1573 το χωριό αναφέρεται και με την ονομασία Εαρικό, και ο Μας Λατρί το γράφει Eurichou.

Εκκλησίες και ξωκκλήσια

Δεν μπορείς να επισκεφθείς ένα χωριό και να μη δεις τις εκκλησίες, μιας και θεωρούνται σημαντικά μνημεία και παίζουν ρόλο στην παράδοση και την ταυτότητα του χωριού. Στην Ευρύχου υπάρχουν τέσσερεις εκκλησίες και εφτά ξωκκλήσια, όμως στο κέντρο του χωριού μάς υποδέχθηκε η πιο ενδιαφέρουσα εκκλησία που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού, η Αγία Μαρίνα του 19ου αιώνα. Εξίσου όμορφο είναι και το ξωκκλήσι του Προφήτη Ηλία, το οποίο βρίσκεται πάνω σε βουνό, με θέα όλο το χωριό και στην αυλή υπάρχει και παιχνιδότοπος.

Η καλλιέργεια της ελιάς

Είχαμε την ευκαιρία να μας ξεναγήσουν οι κάτοικοι και να δούμε πώς φτιάχνεται το λάδι, μιας και είναι η εποχή που όλοι μαζεύουν τις ελιές τους για να φτιάξουν φρέσκο λάδι. Στην περιοχή υπάρχουν δύο μεγάλα ελαιοτριβεία, το «Λεύκος Παπαπέτρου» και το Αγρόκτημα Σολιάς «Γαιόφιλος». Το μάζεμα των ελιών και το λάδι, ως γνωστόν, είναι σημαντική παράδοση του νησιού και παρ' όλο που υπάρχουν τα μοντέρνα ελαιοτριβεία, κάποια διατηρούν ακόμα την παραδοσιακή μέθοδο και τόσο το κράτος όσο και η οργάνωση παραγωγών οφείλουμε να σεβαστούμε την παράδοση, γιατί είναι οι ρίζες μας, είναι ο πολιτισμός μας. Η σύγχρονη προώθηση της ελαιοκαλλιέργειας θα πρέπει να βασίζεται πάνω στις παραδόσεις, λαμβάνοντας υπ' όψιν την έρευνα και την πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας.

Σιδηροδρομικός Σταθμός

Το μοναδικό Μουσείο Κυπριακού Σιδηροδρόμου στεγάζεται στον παλιό Σιδηροδρομικό Σταθμό της Ευρύχου. Είναι ένα καταπληκτικό και μοναδικό μουσείο στο είδος του, που κάνει αναδρομή στο παρελθόν και είναι ο μόνος σταθμός και το μοναδικό βαγόνι του τρένου που έχει μείνει ως μνημείο της ιστορίας του κυπριακού σιδηροδρόμου. Ο Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος (ΚΚΣ), που λειτούργησε από το 1905 μέχρι το 1951, κάλυπτε μια διαδρομή από την Αμμόχωστο στα ανατολικά μέχρι τη Μόρφου στα δυτικά, περνώντας από τη Λευκωσία.

Από τη Μόρφου το τρίτο τμήμα κατέληγε στον νότιο τερματικό σταθμό της Ευρύχου. Από τον σταθμό εκείνο επέζησε μόνο το κυρίως κτίριο, που συντηρήθηκε και αποκαταστάθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων. Ο σταθμός της Ευρύχου είναι το μοναδικό Μουσείο Σιδηροδρόμων στην Κύπρο. Στα δωμάτιά του εκτίθενται αυθεντικά έγγραφα, σχέδια, φωτογραφίες και αντικείμενα σχετικά με τους σιδηροδρόμους της Κύπρου, καθώς και μοντέλα σταθμών και τροχαίου υλικού.

Στην πίσω πλευρά έχει κτιστεί η πλατφόρμα και τμήμα της σιδηροδρομικής γραμμής με αυθεντικές ράγες. Επίσης, έχουν απομείνει τα δύο μοναδικά βαγόνια του Κυπριακού Σιδηρόδρομου τα οποία μετέφεραν γράμματα και αντικείμενα εμπορίου, και εκτίθενται στην αυλή του μουσείου. Η χρήση του τρένου ήταν πολλαπλής χρήσης, καθώς ο σιδηρόδρομος χρησίμευσε όχι μόνο για τη μεταφορά επιβατών αλλά και εμπορευμάτων. Στήνονταν μάλιστα και ειδικά δρομολόγια για εξυπηρέτηση συγκεκριμένων αναγκών του κόσμου, σε μια προσπάθεια μάλιστα προσέλκυσης επιβατικού κοινού.

Όπως ήταν για παράδειγμα οι ειδικές διαδρομές της Κυριακής, για να μεταφέρουν κόσμο στην παραλία για μπάνιο. Ή τα δρομολόγια για το φεστιβάλ πορτοκαλιού της Αμμοχώστου. Ή ακόμα για τη μεταφορά κόσμου στον Ιππόδρομο προς την πόλη, όταν αυτός λειτούργησε. Το μουσείο είναι το μοναδικό στην Κύπρο, και μας διδάσκει πολλά για την ανάπτυξη των οδικών μέσων μαζικής μεταφοράς και την ανάπτυξη του οδικού δικτύου, παρ' όλο που σχεδόν πέντε δεκαετίες άντεξε.

Ταβέρνα «Το Κέδρο»

Παρά το ότι το χωριό δεν είναι τουριστικός προορισμός, υπάρχουν κάποιες ταβέρνες και ένα κέντρο νεότητας που προσφέρουν κοινωνική ζωή στους ντόπιους και τους επισκέπτες του χωριού. Εμείς είχαμε την τιμή να φάμε στην ταβέρνα «Το Κέδρο», που βρίσκεται στην είσοδο της κοινότητας και προσφέρει παραδοσιακούς μεζέδες και μαγειρευτά φαγητά της ημέρας. Η ταβέρνα είναι ανοιχτή κάθε μέρα και αξίζει να δοκιμάσετε το ψητό και τους κεφτέδες της κ. Σόφης.

Συνταγή για ψητό στον φούρνο από την κ. Σόφη από «Το Κέδρο»

Υλικά για περίπου ένα ταψί για δέκα άτομα

2 κιλά αρνί
2 κιλά πατάτες
½ κιλό κρεμμύδια
½ κιλό ντομάτες
Ελαιόλαδο
Δάφνη, πιπέρι, αλάτι

Μέθοδος: βάζουμε τα κομμάτια αρνιού στο ταψί. Καθαρίζουμε και κόβουμε τις πατάτες στο ταψί σε κύβους, κόβουμε το κρεμμύδι και τις ντομάτες σε ροδέλες και τα βάζουμε στο ταψί. Βάζουμε τα φύλλα δάφνης και το αλατοπίπερο, και το λάδι στο τέλος από πάνω. Το σκεπάζουμε με αλουμινόχαρτο και το τοποθετούμε στον φούρνο στους 200 βαθμούς για μία ώρα. Μετά ξεσκεπάζουμε το ταψί και το βάζουμε στον φούρνο γι' ακόμη μία ώρα. Έπειτα από δύο ώρες στον φούρνο είναι έτοιμο για σερβίρισμα.